Famagusta

Famagusta Αμμόχωστος Gazimağusa
Grad
Pogled na utvrđeni stari grad
Famagusta Položaj Famaguste na Kipru
Koordinate: 35°07′30″N 33°56′29″E / 35.12500°N 33.94139°E / 35.12500; 33.94139
Država	Kipar
Okrug	Famagusta
De facto uprava	Sjeverni Kipar
Nadmorska visina	19 m
Vremenska zona	EET (UTC+2)
• Ljeti (DST)	EEST (UTC+3)
Veb-sajt	www.gazimagusabelediyesi.org

Famagusta (grčki: "Αμμόχωστος", Ammochostos; turski: "Gazimağusa") jest lučki grad na istočnoj obali Kipra. Nalazi se u istoimenom zalivu, oko 55 km istočno od Nikozije, a poznat je po dubokoj prirodnoj luci i očuvanom utvrđenom starom gradu.^[1][2] Grad se danas nalazi u dijelu sjevernog Kipra pod turskokiparskom upravom.^[1]

Historijski je Famagusta nastala u blizini antičke Salamine i s vremenom je postala jedna od najvažnijih luka istočnog Sredozemlja. Poseban procvat doživjela je u srednjem vijeku, naročito nakon 1291, kada je nakon pada Akre u grad stigao veliki broj trgovaca, izbjeglica i plemstva iz Levanta.^[1][3]

U antičkim izvorima područje današnje Famaguste vezuje se za ime Arsinoja, dok se u Stadiasmus Maris Magni spominje kao Ammochostos, što je stariji oblik današnjeg grčkog imena grada.^[4] Razvoj luke bio je povezan s postupnim propadanjem Salamine i Konstantije, nakon čega je Famagusta preuzela važniju regionalnu ulogu.^[1]

Za vrijeme Lusignana grad je izrastao u veliko trgovačko i crkveno središte. Nakon 1291. u njemu su se nastanili brojni kršćanski doseljenici iz Sirije i Palestine, što je ubrzalo urbanistički i privredni razvoj. U tom periodu podignut je velik broj crkava, palača i javnih zdanja, pa je Famagusta postala jedan od najbogatijih gradova istočnog Mediterana.^[1][3]

Pod vlašću Mlečana grad je dodatno utvrđen. Mletačke zidine i bastioni, prilagođeni razvoju artiljerije, i danas čine jedno od najvažnijih obilježja njegove urbane cjeline.^[5][6]

Tokom osmansko-mletačkog rata Famagusta je bila posljednje veće mletačko uporište na Kipru. Nakon duge opsade 1570–1571. grad je pao pod vlast Osmanskog Carstva.^[1][3] U osmanskom periodu dio crkava prenamijenjen je za druge potrebe, a politički i trgovački značaj grada postepeno je oslabio.^[1]

Za vrijeme britanske uprave luka je modernizirana, a južno od historijskog jezgra razvila se moderna četvrt Varosha, koja je do 1974. bila jedno od glavnih turističkih središta na Kipru.^[2][7] Prema podacima općine Famagusta, grad je neposredno prije 1974. imao oko 40.000 stanovnika, a gotovo polovina hotelskih kapaciteta na ostrvu nalazila se upravo u tom području.^[7]

Poslije turske vojne intervencije na Kipru 1974. veliki dio grčkoga kiparskog stanovništva napustio je grad. Varosha je potom zatvorena i decenijama ostala uglavnom nedostupna civilima, postavši jedan od najupečatljivijih simbola podjele Kipra.^[1][7] Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija u Rezoluciji 550 iz 1984. ocijenilo je svako naseljavanje Varoshe od osoba koje nisu njeni stanovnici neprihvatljivim i zatražilo prijenos tog područja pod upravu Ujedinjenih nacija.^[8] Slično je potvrđeno i u Rezoluciji 789 iz 1992.^[9]

Stari grad Famaguste okružen je snažnim fortifikacijama iz kasnog srednjeg i ranog novog vijeka. Unutar zidina nalaze se brojni spomenici gotičke, mletačke i osmanske arhitekture, zbog čega se grad ubraja među najvažnije historijske urbane cjeline na Kipru.^[5][6]

Najpoznatija građevina jest Lala Mustafa-pašina džamija, izvorno gotička katedrala svetog Nikole, sagrađena u vrijeme Lusignana.^[3] Među važnim fortifikacijskim objektima ističe se i Othellov toranj, dio odbrambenog sistema luke i zidina.^[1][5]

Luka Famagusta stoljećima je bila jedno od najvažnijih prirodnih pristaništa na Kipru. Tokom britanske uprave proširena je i tehnički unaprijeđena, a i danas predstavlja važno lučko postrojenje u sjevernom dijelu ostrva.^[1][2]

U 20. stoljeću grad je bio poznat i kao turistički centar, posebno zahvaljujući razvoju Varoshe. Nakon 1974. privredni profil grada znatno se promijenio, dok je historijsko jezgro ostalo jedno od glavnih kulturnih i turističkih odredišta Famaguste.^[5][7]

• 
  Pogled na utvrđeni stari grad
• 
  Lala Mustafa-pašina džamija
• 
  Othellov toranj
• 
  Mletačke zidine
• 
  Varosha
• 
  Ulica u starom gradu