Akkra

Akkra; Nkran; Gɛ; Gaga
	hiria
	Irudi gehiago
Administrazioa
Herrialdea	Ghana
Eskualdea	Akkra Handia
Alkatea	Elizabeth K.T. Sackey (en)
Izen ofiziala	Accra
Jatorrizko izena	Nkran; Gɛ; Gaga
Posta kodea	GA
Geografia
Koordenatuak	5°33′22″N 0°11′49″W / 5.55602°N 0.1969°W
Azalera	173 km²
Altitudea	61 m
Demografia
Biztanleria	1.782.150 (2021)
Dentsitatea	0 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia	0302, 0302
Ordu eremua	UTC±00:00 eta Greenwich Meridianoko Ordua
Hiri senidetuak	Johannesburg, Chicago, Washington, Columbia, Columbus, Paynesville (en) eta Sao Tome
Hizkuntza ofiziala	ingeles
	http://www.ama.ghanadistricts.gov.gh/

Akkra^[1] (ingelesez: Accra, əˈkrɑː ahoskatua) Ghanako hiriburua eta hiri nagusia da. Gineako golkoan dago, eta kultura, merkataritza eta industriagune garrantzitsua da. Komunikazio ugari ditu, burdinbidez eta errepidez, kostalde bereko beste hiriekin. Garrantzi handiko petrolio findegia du.

Etimologia

"Akkra" izena "Nkran" hitzatik dator, Àkan hizkuntzetan "inurriak". Izenaren justifikazioa inguruan zeuden inurritegi ugaritasunean aurki nahi izan da.

Historia

1500 eta 1578 artean egungo Akkraren inguruan Portugaldar Inperioak gotorleku bat sortu zuen. Tokia Afrikako lehengaiak eta esklabuekin komertzio egiteko egokia zen eta horiek ospea eman zioten, azken buruan europearrek Gineako golkoko mendebaldeko itsasalde horri Urre Kosta esan baitzioten.^[2]. Esklabuak batez ere ga herriaren lurraldeetan harrapatzen zituzten, kokalekuaren inguruko mendietan. 1578an ga herriko talde batek portugaldarren gotorlekua txikitu zuen; XVII. mendearen hasieran, bestetik, ga herrikoek bertan hiri bat sortu zuten. 1642an Herbeheretar Inperioak portugaldarra ordezkatu zuen eta beste gotorleku komertziala sortu zuten. Halaber, Britaniar Inperioaren Royal African Companyak inguruetan kokatu ziren gatazka armatuak sortuz; arazoak, nolabait, 1672ko Bredako Itunaren bitartez konpondu ziren; horren arabera britainiarrek beste kokapena bilatu zuten. Aipatutako herriekin batera, inguruan ere, XVII. mendearen bukaeran, suediarrak eta danimarkarrak ibili ziren.

Egungo hiria ga herriak sortutako inguruan garatu zen baina baita ere beste herrialdetako inbaditzaileen gotorlekuak hartuz:

Britaniarren Jamestown;
Danimarkarren Osu castle, egungo Fort Christiansborg;
Herbeheretarren Ussher gotolekua.

Aipatutako lau alde hauek egungo hiriburuaren barrutiak dira.

1877an, britaniarren eta Ashanti Inperioa arteko gerren ondoren, Akkra Urre Kosta Britaniar koloniaren hiriburua izendatu zuten, horrela Cape Coast ordezkatuz. Halaber, poliki-poliki, lurraldean zeharrean burdinbidearen eraikuntzak hiria Ghanako benetako bihotz ekonomikoa bihurtu zuen.

1862an eta 1939an lurrikarek txikizio handiak eragin zituzten Akkran.

1948an Accra Riots erakundeak Erresuma Batuarekiko independentziaren aldeko kanpaina handia eragin zuen. 1957an estatu izaera eskuratu zuten eta Akkra hiriburua izendatua izan zen.

Gaur egun Afrikako hiriburu aurreratuenetariko bat da.

Klima

Akkrak klima tropikala lehorra du ia erdielkorra. Bi euri garaiak ditu baina urte osoan ez du asko egiten, 730 mm. batezbesteko. Tenperatura aldetik ez dira aldaketa handiak ematen: 24,7°tik 28°tara. Abuztua hilabete hotzena da, martxoa beroena.

Datu klimatikoak (Akkra)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	34	38	38	34	35	33	32	32	32	32	33	34	38
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	31	31	31	31	31	29	27	27	27	29	31	31	30
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	23	24	24	24	24	23	23	22	23	23	24	24	23
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	15	17	20	19	21	20	19	18	20	19	21	17	15
Euria (mm)	15	33	56	81	142	178	46	15	36	64	36	23	725
Euri egunak (≥ 1 mm)	1	2	4	6	9	10	4	3	4	6	3	2	54
Eguzki orduak	217	226	217	210	217	150	155	155	180	217	240	248	2432
Iturria: BBC Weather^[3]

Demografia

Biztanleriaren bilakaera
Urtea	Biztanleria
1931	61.000
1950	160.000
1960	390.000
1970	624.091
1984	969.195
2000	1.658.937
2001	1.661.400

Hiri senidetuak

Akkrak bi hiri senidetu ditu:^[4]

Hiria	Herrialdea	Urtea	Erreferentziak
Chicago, Illinois	Estatu Batuak	1989	^[4]
Washington Hiria	Estatu Batuak	2006	^[5]

Galeria

Achimota eskola.
Izar Beltzaren enparantza.
Akkra modernoa.
Akkrako merkatua.
Kaleko giroa.

Erreferentziak

Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
↑ Euskaltzaindia. 168. araua: Afrika kolonialeko toponimia. .
↑ BBC Weather. Average Conditions Accra, Ghana. .
↑ ^a ^b Sister-cities.org. SCI: Sister City Directory. .
↑ Jga.oca.dc.gov. Sister City Agreement with Accra, Ghana. .

Bibliografia

"Accra" . Encyclopædia Britannica. Vol. 1 (11th ed.). 1910. p. 125.
Accra City Handbook. Accra City Council. 1977.
Jones J. Tetteh; C.S. Botchwey, eds. (1989). Accra, capital of Ghana. ISBN 9964905041.
Katherine V. Gough; P. Yankson (2001). "Role of Civil Society in Urban Management in Accra, Ghana". In Arne Tostensen; et al. (eds.). Associational Life in African Cities: Popular Responses to the Urban Crisis. Sweden: Nordiska Afrikainstitutet. pp. 127+. ISBN 978-91-7106-465-3.
Agbenyega Adedze (2003). "Accra, Ghana". In Dickson Eyoh; Paul Tiyambe Zeleza (eds.). Encyclopedia of Twentieth-Century African History. Routledge. ISBN 0415234794.
Kwame Anthony Appiah; Henry Louis Gates, eds. (2005). "Accra". Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience (2nd ed.). Oxford University Press. p. 18. ISBN 978-0-19-517055-9.
Kevin Shillington, ed. (2005). "Accra". Encyclopedia of African History. Taylor & Francis. p. 15. ISBN 978-1-57958-245-6.
John R. Weeks; et al. (2007). "Can we spot a neighborhood from the air? Defining neighborhood structure in Accra, Ghana". GeoJournal. 69.
Alex Boakye Asiedu and Godwin Arku (2009). "The rise of gated housing estates in Ghana: Empirical insights from three communities in metropolitan Accra". Journal of Housing and the Built Environment. 24 (3): 227–247. doi:10.1007/s10901-009-9146-0. JSTOR 41107466.
David P. Johnson Jr. (2010). "Ga". In Kwame Anthony Appiah; Henry Louis Gates (eds.). Encyclopedia of Africa. Oxford University Press. ISBN 9780195337709.
Mobile City of Accra: Urban Families, Housing and Residential Practices, Dakar: Council for the Development of Social Science Research in Africa, 2012
Improving Participartory Water Governance in Accra, Ghana, Canada: Centre for International Governance Innovation, 2013 – via International Relations and Security Network
Ato Quayson (2014). Oxford Street, Accra: City Life and the Itineraries of Transnationalism. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-7629-3.
Marleen de Witte (2016). "Encountering religion through Accra's urban soundscape". In Jonathan Darling; Helen F. Wilson (eds.). Encountering the City: Urban Encounters from Accra to New York. Routledge. pp. 133+. ISBN 978-1-317-14395-6.