Amboise

Amboise Amboise
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Erdialdea-Loira Harana
Departamendua	Indre eta Loira
Izen ofiziala	Amboise Amboise-Extra-Muros
Jatorrizko izena	Amboise
Posta kodea	37400
Geografia
Koordenatuak	47°24′41″N 0°58′57″E / 47.4114°N 0.9825°E / 47.4114; 0.9825
Azalera	40,65 km²
Altitudea	52 m, 127 m eta 99 m
Mugakideak	Chargé, Civray-de-Touraine, La Croix-en-Touraine, Dierre, Lussault-sur-Loire, Nazelles-Négron, Pocé-sur-Cisse, Saint-Martin-le-Beau, Saint-Règle eta Souvigny-de-Touraine
Demografia
Biztanleria	12.937 (2023ko urtarrilaren 1a)
7.023 (%53,5)   (%46,5) 6.109
Dentsitatea	318 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuak	Boppard eta Suwa (en)
ville-amboise.fr

Amboise Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. Azken erroldaren arabera 12.937 biztanle zituen 40,65 km²-ko azaleran.

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Chargé, Civray-de-Touraine, La Croix-en-Touraine, Dierre, Lussault-sur-Loire, Nazelles-Négron, Pocé-sur-Cisse, Saint-Martin-le-Beau, Saint-Règle eta Souvigny-de-Touraine.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Amboise

Nazelles-Négron (1,9 km)

Pocé-sur-Cisse (4,1 km)

Chargé (4,4 km)

Lussault-sur-Loire (4,8 km)

Saint-Règle (5,4 km)

Saint-Ouen-les-Vignes (6,5 km)

Noizay (6,9 km)

Limeray (7,1 km)

Dierre (7,5 km)

La Croix-en-Touraine (7,8 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du<ref name="Joly">{{erreferentzia | izena1 = Daniel | abizena1 = Joly | izena2 = Thierry | abizena2 = Brossard | izena3 = Hervé | abizena3 = Cardot | izena4 = Jean | abizena4 = Cavailhes | izena5 = Mohamed | abizena5 = Hilal | izena6 = Pierre | abizena6 = Wavresky | izenburua = Les types de climats en France, une construction spatiale | aldizkaria = Cybergéo : revue européenne de géographie | zenbakia = 501 | data = 2010-06-18 | doi = 10.4000/cybergeo.23155 | hizkuntza = fr }}</ref>. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe<ref name="Dubreuil2022">{{erreferentzia | izena1 = Vincent | abizena1 = Dubreuil | izenburua = Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen | aldizkaria = La Météorologie | zenbakia = 116 | data = 2022-02 | doi = 10.37053/lameteorologie-2022-0012 | hizkuntza = fr }}</ref>. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeaniko aldatua du, eta Loirako erdiko haranako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: eguzkialdi ona (1850 ordu/urte), uda lehorra)<ref name="MFTipologia">{{erreferentzia | izenburua = Le climat en France hexagonale et Corse | url = https://meteofrance.com/comprendre-climat/france/le-climat-en-france-metropolitaine | webgunea = meteofrance.com | hizkuntza = fr }}</ref>. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2b zonan dago<ref name="RE2020">{{erreferentzia | izenburua = Réglementation environnementale RE2020 | url = https://www.ecologie.gouv.fr/politiques-publiques/reglementation-environnementale-re2020 | webgunea = ecologie.gouv.fr | data = 2020-11-18 | hizkuntza = fr }}</ref>.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,4 °C-koa da, 15,2 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 715 mm-koa da, urtarrilean 11,1 euri-egun eta uztailean 0,7 egun izanik<ref name="Joly" />. 1991-2020 aldirako, udalerrian bertan dagoen Météo-France estazioan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 12,2 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 711 mm-koa delarik<ref name="FICHECLIM37003004">{{erreferentzia | izenburua = Station Météo-France « Amboise - Lycée », fiche climatologique | url = https://object.files.data.gouv.fr/meteofrance/data/synchro_ftp/REF_STATION/FICHECLIM_37003004.pdf | webgunea = data.gouv.fr | hizkuntza = fr }}</ref>. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,4 °C-koa da, 2019ko uztailaren 25an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -13,1 °C-koa da, 2012ko otsailaren 7an lortua<ref group="oh">Estazioko erregistroak 1992ko urtarrilaren 1an eta 2021ko irailaren 30an artekoak dira.</ref><ref name="FICHECLIM37003004" />.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:^[1]

2023 erroldaren arabera, Amboise udalerrian 12.447 biztanle zeuden eta 6.141 elkarbizitza unitate<ref group="oh">INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.</ref>, hau da, 2,03 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 41,8), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).<ref name="menages">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/9006073?sommaire=9006187%7Cizenburua=Couples-Familles-Ménages en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

Udalerrian 3.527 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (1.677). Guraso bakarreko 599 familietatik 488etan ama zen guraso bakarra. 1.829 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 807k seme-alaba bakarra zuten etxean, 583k bi, eta 308k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 1.251 bikoteetatik 193tan (% 15,4) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.<ref name="menages" />

15 urte edo gehiago zituzten 10.774 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 12,9 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 39,7. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 68,6). 80 urte edo gehiagoko 1.199 biztanleetatik 999 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 200 kolektibitateren batean.<ref name="menages" />

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 40,6 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,5 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,6 izatezko bikotean eta % 4,9 PACS bidez lotuta). % 25,3 ezkongabeak ziren, % 9,1 alargunak eta % 8,5 dibortziatuak.<ref name="menages" />

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 39,3), enplegatuak (% 15,1), erdi-mailako lanbideak (% 14,6), eskulangileak (% 14,5). Talde nagusia (erretiratuak, % 39,3) Indre eta Loira departamenduko batez bestekoaren (% 32,2) gainetik dago. 23 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,4).<ref name="menages" />

2023 erroldaren arabera, udalerrian 7.480 etxebizitza zeuden. Horietatik 6.137 egoitza nagusi ziren, 737 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 607 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (4.543), eta apartamentuak gutxi ziren (2.919). Egoitza nagusietatik 3.059 beren jabearen bizilekuak ziren, 2.964 alokairuan zeuden, 1.423 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 113 doan lagata.<ref name="etxebizitzak">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194%7Cizenburua=Logement en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (1.649).<ref name="etxebizitzak" />

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (2.131). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (3.392 etxebizitzatan). 4.023 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 3.219 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 2.066tan bi edo gehiago.<ref name="etxebizitzak" />

2023 urtean 15-64 urteko 7.307 biztanleetatik 5.594 aktibo ziren (% 76,6), horietako 4.813 lanean (% 65,9) eta 782 langabezian (aktiboen % 14,0).

1.713 ez-aktibotik 625 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 36,5), 523 erretiraturik zeuden (% 30,5) eta 565 bestelako ez-aktibo ziren (% 33,0).

Lanbide-kategoria<ref group="oh">Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.</ref>

Udalerrian 6.543 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 4.813 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.<ref group="oh">Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.</ref>

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.940 eurokoa zen, eta biztanleen % 17 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

2007an zeuden 698 komertzioetatik, 11 erauzte enpresak ziren, 17 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 34 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 58 eraikuntza enpresak ziren, 160 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 14 garraio enpresak ziren, 74 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 15 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 41 finantziazio enpresak ziren, 43 higiezinen enpresak ziren, 69 zerbitzu enpresak ziren, 105 administrazio publikoko enpresak ziren eta 55 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.^[4]

2009an zeuden norbanakoentzako 166 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 2 funerariak, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 4 autoeskolak, 8 igeltseroak, 10 margolariak, 12 zurginak, 7 iturginak, 6 argiketariak, 4 eraikuntza enpresak, 15 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 6 aldi baterako lan enpresak, 41 jatetxeak, 15 higiezinen agentziak, 5 tintoreriak eta 4 apaindegiak.^[5]

2009an zeuden 70 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 5 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m² baino gutxiagoko denda zen, 9 okindegiak, 4 harategiak, 7 liburu dendak, 14 arropa dendak, 7 etxerako tresna dendak, 1 zapata-denda zen, 3 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 4 drogeria, 3 lurrin-dendak, 2 bitxi-dendak eta 5 lore-dendak ziren.^[6]

2000. urtean Amboise udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 261 hektarea erabiltzen.^[7]

2009an tratamendu laburretarako ospitale 1 , iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, 5 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an 4 haur-eskola eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Amboise udalerrian 3 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 1hezkuntza orokorreko lizeoa eta 2 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.230 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 936 eta lizeo teknologikoetan 411.

Amboise udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.

• (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
• (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
• (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.