Androkanto

Androkanto
Oskarbiren musika-lana
Egilea(k)	Oskarbi
Argitaratze-data	1972
Ezaugarriak
Hizkuntza	euskara
Deskribapena
Honen parte da	Eskutari (albuma) Kantua zuei (albuma) Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 (albuma)
Hitzak	Luis Romero Eskamendi
Bestelako lanak
Musikagilea	Luis Romero Eskamendi
Argumentu nagusia	Jorge Oteiza, Arantzazuko Apostoluen Frisoa eta Euskararen historia

Androkanto (edo Androkanto y sigo kantan 1972ko bertsioan) Oskarbi taldeak Eskutari albumean 1972an plazaratu zuen abestia da. Doinua eta hitzak taldeko zuzendaria zen Luis Romerorenak dira.^[1]

Abestiaren bertsio berriak argitaratu zituen taldeak 2004an Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 diskoan,^[2] eta 2021ean Kantua zuei albumean.^[3]

Luis Romerok Jorge Oteiza bisitatu zuen Arantzazuko lanak egiten ari zirenean, eta liluratuta geratu zen eskulturorearen pentsakerarekin. Hortik abiatu zen kantu hau sortzeko.

• 
  Jorge Oteiza
• 
  Oteiza apostoluen eskulturekin (1968)
• 
  14 apostoluak.
• 
  Luis Romero
• 
  Euskara galera mendeetan zehar.

Don Boscoko abesbatzako zuzendari izandako Luis Romero Eskamendi antxotarrak Oskarbikoei lagundu zien hasiera haietan konposizio eta zuzendaritza lanetan. Kanturako dohain eta afizio itzelekoa –besteak beste Aita Donostiaren abesbatzan aritua–, Romerok herri kantutegi tradizionalarekin ez ezik, abangoardiako korronte garaikideko erreferente zen Jorge Oteizarekin jarri zituen harremanetan Oskarbikoak, haren oso laguna baitzen. 1969an Arantzazun apostoluak jartzen ari zela artista ezagunarekin egun pasa egin zuten: Egun osoa pasa zuen Oteizak aholkuak ematen, euskal kultura gora eta behera, eta ukituta itzuli ziren Oskarbikoak.^[4]

Geroztik, Oteizaren Andro canto y sigo eta antzeko lanetan inspiratuta estetika kantuak osatu zituzten, eta, esaterako, Oteizak diseinatu zituen taldearen logotipoa eta lehen diskoaren portada. Beste iturri garrantzitsu bat Bitoriano Gandiaga izan zen: hura ere han ezagutu zuten, Arantzazun, eta haren poemak sarritan erabili zituzten kantuen letrak osatzeko. Norabide horretan, ezinbestean egin zuten topo Ez Dok Amairurekin.

Frankismo betean, garrantzitsua zen kalean egotea, arnasbide bakarra zen askorentzat zentsura gainditu eta euskara hutsean kantatzeko. 1972an, Hego Euskal Herriko frankismoaren azken urte gogorretan, hiru protagonista nagusi agertzen dira abestiaren hitzetan:^[5][4]

• Jorge Oteiza ('Gorka') eta bere pentsaera. "Hartu behar det zintzela / Kanta zaharren baimena / Noiz arte ez dakiat / Hau nere herri maitea / Hau nere herri torpea"
• Arantzazuko Santutegiko frisoko hamalau apostoluak. 'Gorkaren hamalau irudiak / Hamalau atetikan karrasi / Hamalau harri ixil-ixil bilutsik / Harriaren hutsetik oihuka / Harriaren tartetik kantari'
• Kezka euskararen galeraz "Noiz arte, noiz arte / Noiz arte lo zorroan / Noiz arte iji-ajan / Nortasuna galduta? / Ez degu behin ikasten / Arima malda beheran / Arima behin galduta / Nor gera euskaldunak?"

Arantzazuko apostoluen frisoa Arantzazuko santutegiaren fatxada nagusian dagoen Jorge Oteizaren eskultura da, izenak dioen bezala kareharrizko apostoluez osaturiko frisoa. Aipatzekoa da hamabi izan beharrean, hamalau apostolu direla, Oteizarentzat garrantzizkoena figurek irudikatzen dutena baita eta ez zenbat diren, horregatik hamalau figura zergatik jarri zituen galdetzean “Gehiago kabitzen ez zirelako” erantzuten zuen.

Honela hasi eta bukatzen dira abestiaren hitzak:^[5][4]

Jorge Oteizak Arantzazuko bere lanaz eta Londresko monumentuaz hizkera espazial eta abstraktu berri bat erdietsi nahi zuen , euskal abangoardia bat sortuko zuena. Historiaurrean eratu zen “euskal arima jatorrizkoa” izango da Oteizaren kezka gailenena orduan eta geroago. Une horretan idatzi du Androcanto y sigo poema-liburua, 1954an argitara emana.^[6]

Oteizaren poesia-lanak hiru kezka eta lan ildo nagusi ditu: ontologiko-teologikoa, estetikoa eta politikoa, gizartearen hobekuntza espiritualaren kultura-dinamikarako kontzientzia hartzeko; dinamika hori indibidualtasunen batura gisa sortu da, mundua hautemateko sentsibilitatea lantzeko aukera gisa, pertzepzio mugikorra, aberatsa, askotarikoa, eta jakin-min batek aberastu du intelektualki, jakintzaren bilaketa proiektu esperimental bihurtzen baitu.^[6]

1. ↑ «Eskutari» www.badok.eus (kontsulta data: 2024-04-24).
2. ↑ «Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004» www.badok.eus (kontsulta data: 2024-04-24).
3. ↑ «Kantua zuei» www.badok.eus (kontsulta data: 2024-04-24).
4. ↑ ^{a b c} Apaolaza Avila, Urko. (2020-11-08). «Iluntasunaren aurrean, kantuaren arnasa» Argia (kontsulta data: 2024-04-24).
5. ↑ ^{a b} «Androkanto» www.badok.eus (kontsulta data: 2024-04-24).
6. ↑ ^{a b} (Gaztelaniaz) OTXOA, JULIA. (2008-10-26). «La poesía de Jorge Oteiza» El Diario Vasco (kontsulta data: 2024-04-24).

• Oskarbi
• Arantzazuko Santutegiko Frisoa
• Ez Dok Amairu
• Esperantzari leiho bat
• Marinela
• Mendira naiz
• Soin berriko koplak

• Androkanto abestia entzun. 10. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
• Soin berriko koplak abestia entzun. 7. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
• Marinela abestia entzun. 11. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
• Mendira naiz abestia entzun. 12. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
• Esperantzari Leiho bat abestia entzun. 13. kantua Kantua Zuei albumean (badok.eus)
• WikiLovesMonuments kanpainaren promozio bideoa (2018). Euskara batuak 50 urte betetzen zituen hilabetean Arantzazuko frisoko apostoluak euskara "turbobatua"-ren alde.

• Androkanto abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
• Esperantzari leiho bat abestia. Oskarbi: gaia, Youtube
• Marinela abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
• Mendira naiz abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
• Soin berriko koplak abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube