Baubo

Baubo (antzinako grezieraz Βαυβ), antzinako greziar mitologian, Eleusis hiri sakratuko emakume mitikoa da, eta Hesikio Alexandriakoak "Demeterren umezain" izena ematen dio, nahiz hari buruzko eta historiarik arruntena honela den: Demeter alabaren bila noraezean zebilela, Bauborekin topo egin zuen; horrek abegikor hartu zuen eta edateko zerbait eskaini zion. Jainkosak, nahigabeak abailduta, edateari uko egin zionean, Baubok hain keinu bitxia egin zuen, non jainkosak irribarre egin eta edatea onartu baitzuen.^[1] Suda entziklopedian esaten zaigu Disaules errege mitikoaren emaztea dela eta bi alabaren ama, Protonoe eta Nesa (edo Nisa).^[2] Baubo Eleusiseko bertako jainko-jainkosa bat zen.^[3]

Klemente Alexandriakoak kontakizun honi eransten dion ereserkiaren pasartean, gainera, kontatzen da Yaco izeneko haur batek keinu lizuna egin ziola Demeterren atsekabeari. Arnobiok Bauboren istorioa errepikatzen du, Klementek kontatua, baina Yaco haurra aipatu gabe, gainerakoan ezezaguna baita. Demeterrek Eleusisen egindako harrerari buruzko istorio guztiak geroagoko garaietako asmakizunak direla dirudi, emakumeek jainkosa horren festan egiten ohi zituzten txantxei jatorri mitikoa emateko asmaturikoak.

Greziar mitoak liburuan, Robert Gravesek Demeter (mozorrotuta) Eleusisen Celeus erregearen apopiloa zela idatzi zuen. Erregearen neskamea, Yambe, «Demeter kontsolatzen saiatu zen bertso barregarri lizunekin, eta haurtzain hotz batek, Baubo zaharrak, garagar-ura txantxetan edan zezan konbentzitu zuen: negar-zotinka hasi zen, erditzean balego bezala, eta, ustekabean, Demeterren semea, Yaco, atera zen bere gona azpitik, amaren besoetara jauzi egin eta amari musu eman zion". Graves-ek idatzi zuen ere: Yambe eta Baubok kantu lizunak pertsonifikatzen dituzte, metrika ianbikoan abesten zirenak, Eleusiar misterioetako tentsio emozionala arintzeko; baina Yambe, Deméter eta Baubok hirukoa dontzeila, ninfa eta atso hirukoa osatzen dute. Mito grekoen umezain zaharrek ia beti jainkosa agure gisa irudikatzen dute.»^[4]

«Baubo» izeneko iruditxoak toki jakin batzuetan egoten dira, greziar eragina duten eskualdetan. Masiboki ekoiztu ziren, eta kutun arrunt eta merke moduan erabili ziren garai helenistikoan begizkoaren kontra. Hainbat estilotakoak zeuden, nahiz eta oinarrizkoena den alua argi eta garbi erakusten dutela:

• pertsona potolo bat, hankak zabalik, bere ageriko aluari keinu bat egiten.
• pertsona bat hankak zabal dituela harpa bati eusten eta ordots baten gainean dagoena.
• bururik gabeko soin biluzi bat, aurpegia gorputzean eta bulba kokotsean duena.
• pertsona bat, eserita, hanken artean neurriz gaineko alu bat duena.

Iruditxoek orrazkera landuak izaten zituzten, eta batzuek kopak edo harpak eusten zituzten. Batzuek uztai bat moldatua zuten buruan, eta horrek adierazten du nolabait zintzilikatuak zirela, agian kutun gisa.

Aluaren irudikapen mitikoa edo apotropaikoa nahiko zabalduta dago munduan zehar, eta adibidez, Japonen ere erabili izan zen. Georges Deverauxen "mitoaren esanahi sakonaren unibertsaltasuna" aztertu zuen, egungo irudikapen neurotikoetan ere aurki daitekeena, eta azalpen psikoanalitikoa ematen dio.^[5]

• Smith, W., ed. (1867). «Baubo». A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology. Boston: Little, Brown & Co. i.478. OCLC 68763679. 

• Misterio eleusiarrak
• Sheela na Gigs.

• Pireneko Baubo iruditxoak (Artxibatua Wayback Machinen)
• Bauboren iruditxoen adibideak Anthony Weir: Satan on the groin
• Sanz, Elena (202ko urtarrilaren 13a)“La vulva de Baubo: humor femenino y obscenidad positiva”. The Conversation