Bilgor
Bilgorra[1] (edo seboa[2], latinez sebum) animalia-jatorriko gai koipetsu solidoa da, erraz urtzen dena, batez ere gainazalak olioztatzeko (bilgorreztatzeko) eta janariak prestatzeko erabiltzen dena. Industrian ere erabiltzen da, gantz gordina ez bezala giroko tenperaturan kontserbatzen baita, besteak beste xaboia eta lubrifikatzaileak egiteko. Kandela egiteko ere erabilinizan da argizariaren ordez, ziho izena hartuz[3].
Biologian, bilgorra goi-mailako animalien bilgor-guruinek jariatzen duten gai koipetsua da[4]. Honen funtzioa da azalaren kanpoaldea babestu eta olioztatzea.
Osagaiak
| Balio nutrizionala 100g-ko | |
|---|---|
| Energia | 3,774 kJ (902 kcal) |
0 g | |
100 g | |
| Aseak | 42 g |
| Monoasegabeak | 50 g |
| Poliasegabeak | 4 g |
0 g | |
| Beste batzuk | Kopurua |
| Kolesterola | 109 mg |
| Selenioa | 0.2 mg |
Gantzen ehunekoa alda daiteke. | |
| |
| †Ehunekoak AEBko heldu batentzako eguneroko gomendio dietetikoak hartuta kalkulatu dira. Iturria: USDA FoodData Central | |
Hauek dira bilgorraren gantz azidoak:[5]
- Gantz azido aseak:
- Azido palmitikoa (C16:0): 26%
- Azido estearikoa (C18:0): 14%
- Azido miristikoa (C14:0): 3%
- Gantz azido monoasegabeak:
- Azido oleikoa (C18-1, ω-9): 47%
- Azido palmitoleikoa (C16:1): 3%
- Gantz azido poliasegabeak:
- Azido linoleikoa: 3%
- Azido linolenikoa: 1%
Erabilera
Sukaldaritzan
Bilgor gordina erruz erabili izan da sukaldaritzan, koipe gisa. Adibidez, ezinbestekoa da britainiar uharteetan egindako budin tradizionalak egiteko, hala nola Eguberri budina eta giltzurrun budina prestatzeko, azal leuna ematen baitio besteak beste. Haragi betegarri tradizionalaren osagaia ere bada.
Estatu Batuetan, 1990ean landare-olioagatik aldatu aurretik, McDonald's janari lasterreko katean patata frijituak prestatzeko %93ko behi-bilgorra eta %7ko kotoi-olio nahasketa erabiltzen zen.
Bere kaloria-eduki handia dela eta, bilgorra erabiltzen zuten klima hotzeko esploratzaileek, bidaia hauen eguneroko energia-behar handia osatzeko (normalean 5.000-6.000 kcal).
Industrian
.jpg)
Erabilera industrialerako, lehenik eta behin bilgor gordina urtu eta sutan prozesatzen da, ondoren iragazi eta hozten da, batzuetan ziklo osoa behin baino gehiagotan eginez. Bilgor prozesatua, azienda-bazka eta txori-jan gisa eta xaboia egiteko erabiltzen da. Biodiesela eta beste oleokimiko batzuk ekoizteko lehengai gisa erabil daiteke. Historikoki kandela egiteko erabili izan da, argizaria baino alternatiba merkeagoa baitzen. Kasu honetan, bilgorrari ziho deritzo.
Bilgorra soldadura-fluxu gisa ere erabil daiteke eta larru-egokitzaile batzuen osagai nagusia da.
Xaboia
Xaboia egiteko gantz-azidoak saponifikatu behar dira, eta maiz xaboigileek idi-bilgorra erabiltzen dute. Horrela, xaboien osagaietan maiz ageri da sodio tallowatoa, hau da, bilgorrezko (ingelesez tallow) gantz-azidozko gatza). Sodio tallowatoa lortzeko, bilgorra sodio hidroxidoarekin (lixiba, soda kaustikoa) edo sodio karbonatoarekin (garbiketa-soda) erreakzionatuz lortzen da.
Erreferentziak
- ↑ «Bilgor». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Kontsulta data: 22-08-28).
- ↑ «Sebo». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Kontsulta data: 22-08-28).
- ↑ Ziho kandela, «Ziho». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Kontsulta data: 2022-08-30).
- ↑ Euskalterm, Hiztegi terminologikoa, 2009 (noiz kontsultatua: 2022-8-27)
- ↑ National Research Council, 1976, Fat Content and Composition of Animal Products, Printing and Publishing Office, National Academy of Science, Washington, D.C., ISBN 0-309-02440-4; p. 203, online edition
Kanpo estekak
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q863266
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
