Bioelementu
Bioelementuak izaki bizidunengan dauden elementu kimikoak dira. Taula periodikoan dauden elementu kimiko gehienak dituzte bizidunek, baina kopuru oso aldakorretan. Adibidez, zelularen % 99 osatzen dute sei elementu hauek: karbonoa (C), hidrogenoa (H), nitrogenoa (N), oxigenoa (O), fosforoa (P) eta sufrea (S).
Sei bioelementu horiei bioelementu primario deritze, izaki bizidunen biomolekula nagusietan (gluzido, lipido, proteina eta azido nukleikoetan) agertzen direlako. Bestalde, bioelementu primarioak ugariagoak dira bizidunengan (biosferan) lurrazalean (litosferan), uretan (hidrosferan) edo atmosferan baino, hurrengo taulan ikusten denez:
| Elementua | Litosfera- atmosfera- hidrosfera (%) | Giza gorputza (%) |
| Oxigenoa (O) | 50,02 | 62,81 |
| Karbonoa (C) | 0,18 | 19,37 |
| Hidrogenoa (H) | 0,95 | 9,31 |
| Nitrogenoa (N) | 0,03 | 5,14 |
| Kaltzioa (Ca) | 3,22 | 1,38 |
| Fosforoa (P) | 0,11 | 0,64 |
| Sufrea (S) | 0,11 | 0,63 |
| Sodioa (Na) | 2,36 | 0,26 |
| Potasioa (K) | 2,28 | 0,22 |
| Kloroa (Cl) | 0,20 | 0,18 |
| Magnesioa (Mg) | 2,08 | 0,04 |
| Fluorra (F) | 0,10 | 0,009 |
| Burdina (Fe) | 4,18 | 0,005 |
| Aluminioa (Al) | 7,30 | 0,001 |
| Manganesoa (Mn) | 0,08 | 0,0001 |
| Silizioa (Si) | 25,80 | — |
Ikusten denez, oxigenoa da gorputzean dagoen bioelementurik ugariena (% 62). Haren proportzioa eta hidrogenoarena (% 9) loturik daude materia bizidunak duen uraren (H2O) kopuru handiari.
Bioelementu primarioek berezko ezaugarriak dituzte, bizirako oso egokiak direnak:
- Biosferan ez ezik, atmosferan, litosferan eta hidrosferan ere badaude. Horrek esan nahi du bizidunek eskura dituztela.
- Masa atomiko txikia dutenez, eta haien kanpo geruzan elektroi-kopuru egokia dutenez, lotura kobalente sendoak ezartzen dituzte beste elementuekin.
- Karbonoa, oxigenoa eta nitrogenoa elektroi-pare bat baino gehiago konpartitzeko gai dira, lotura bikoitzak ezarrita.
- Oso elektronegatiboak direnez, oxigenoak eta nitrogenoak molekula dipolarrak sortzen dituzte, uretan ongi disolbatzen direnak (hau garrantzi handikoa izanik erreakzio metabolikoetan).
Bioelementu sekundarioak
Aipagarrienak hauek dira:
- kaltzioa (Ca): muskuluen uzkurduran parte hartzen du eta animalia askoren eskeletoaren osagaia da.
- sodioa (Na) eta potasioa (K): funtsezko zeregina dute nerbio-bulkadaren transmisioan
Oligoelementuak
% 0,1 baino proportzio txikiagoan daude bizidunengan. Kopuru txikian bada ere funtsezkoak dira bizirako, hain gabezia asaldura larriak ekartzen baititu. Elementu hauek dira, besteak beste: burdina (Fe) -hemoglobina molekularen osagaia-, iodoa (I) -tiroxina hormonan dagoena-, kobaltoa (Co) -B12 bitaminaren sintesian parte hartzen duena-, manganesoa (Mn), kobrea (Cu), zinka (Zn), etab.
Kanpo estekak
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q864276
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
