Chartres

Biztanleria-piramidea 2022; Guztira: 17.651 gizon, 20.328 emakume
	Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Chartres; Chartres
	Frantziako udalerria
	Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Erdialdea-Loira Harana
Departamendua	Eure eta Loir
Barruti	Chartreseko barrutia
Alkatea	Jean-Pierre Gorges
Izen ofiziala	Chartres
Jatorrizko izena	Chartres
Posta kodea	28000
Geografia
Koordenatuak	48°26′48″N 1°29′18″E / 48.4467°N 1.4883°E
Azalera	16,85 km²
Altitudea	142 m, 121 m, 161 m eta 147 m
Mugakideak	Champhol, Mainvilliers, Lucé, Luisant, Le Coudray, Gellainville, Nogent-le-Phaye, Gasville-Oisème eta Lèves
Demografia
Biztanleria	38.324 (2023ko urtarrilaren 1a)
Dentsitatea	2.274 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuak	Betleem, Spira, Ravenna, Évora, Cusco, Chichester, Chartres-de-Bretagne, Sakurai (en) eta Ronda
	chartres.fr

Chartres Frantziako iparraldean dagoen hiria da, Erdialdeko eskualdearen eta Eure-eta-Loireko departamenduaren hiriburua.

Azken erroldaren arabera 38.324 biztanle zituen 16,85 km²-ko azaleran.

Katedrala

1145 aldera, Chartresko gotzainaren ekimenez, katedrala eraikitzeko obrak hasi ziren, estilo berrian. Handik berrogeita hamar bat urtera, mendebaldeko fatxada ez beste guztia erre zen sute batean. Hasieran, izugarrizko hondamenditzat hartu zen ezbeharra, elizarekin batera, Ama Birjinaren erlikia ere galdu zela uste baitzen. Baina erlikia salbatu zela egiaztatu zenean, animoak erabat irauli ziren. Izan ere, goiko seinaletzat hartu baitzuten sutea, Jainkoaren Atearen duin izango zen eliza ederrago bat eraiki zedin.

Hala, interpretazio hark berrindartuta, 1195 inguruan hasi ziren katedrala berriro eraikitzeko lanak. Parisko Notre-Damekoa baino belaunaldi bat geroago eraikia, lehen gotikoko arkitekturako maisu lan gorentzat hartzen da Chartresko katedrala. Alboetako habearteen gaineko galeriak triforioaren arkuen atzean ezkutaturiko pasabide estu bilakatu ziren ; habearteko arkuak altuagoak eta estuagoak ziren; euskarri funtzioa betetzen zuten zutabe nagusiei beste batzuk atxiki zitzaizkien zutikako lerroen jarraitasuna areagotzeko, eta habearte nagusiko gangak ez ziren jada sei zatikoak.

Chartresko katedralak, gainera, oraindik gordetzen ditu hasierako leiho polikromatu gehienak. Izatez, beira leiho zoragarri horiek asko urritzen dute eguzkiaren argia, kolore askotako iragazki erraldoi batzuen antzera portatzen baitira, eta Suger abadeak hainbeste laudatu zituen balio sinbolikoak eransten dizkio egun-argi arruntari.

Geografia

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Champhol, Mainvilliers, Lucé, Luisant, Le Coudray, Gellainville, Nogent-le-Phaye, Gasville-Oisème eta Lèves.

Mapa — Chartres eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du<ref name="Joly">{{erreferentzia | izena1 = Daniel | abizena1 = Joly | izena2 = Thierry | abizena2 = Brossard | izena3 = Hervé | abizena3 = Cardot | izena4 = Jean | abizena4 = Cavailhes | izena5 = Mohamed | abizena5 = Hilal | izena6 = Pierre | abizena6 = Wavresky | izenburua = Les types de climats en France, une construction spatiale | aldizkaria = Cybergéo : revue européenne de géographie | zenbakia = 501 | data = 2010-06-18 | doi = 10.4000/cybergeo.23155 | hizkuntza = fr }}</ref>. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe<ref name="Dubreuil2022">{{erreferentzia | izena1 = Vincent | abizena1 = Dubreuil | izenburua = Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen | aldizkaria = La Météorologie | zenbakia = 116 | data = 2022-02 | doi = 10.37053/lameteorologie-2022-0012 | hizkuntza = fr }}</ref>. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeaniko aldatua du, eta Parisko arroaren hego-mendebaldeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio urriak, batez ere udaberrian (120-150 mm); negu hotza (3,5 °C))<ref name="MFTipologia">{{erreferentzia | izenburua = Le climat en France hexagonale et Corse | url = https://meteofrance.com/comprendre-climat/france/le-climat-en-france-metropolitaine | webgunea = meteofrance.com | hizkuntza = fr }}</ref>. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1a zonan dago<ref name="RE2020">{{erreferentzia | izenburua = Réglementation environnementale RE2020 | url = https://www.ecologie.gouv.fr/politiques-publiques/reglementation-environnementale-re2020 | webgunea = ecologie.gouv.fr | data = 2020-11-18 | hizkuntza = fr }}</ref>.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10,5 °C-koa da, 14,5 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 628 mm-koa da, urtarrilean 10,3 euri-egun eta uztailean 7,8 egun izanik<ref name="Joly" />. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Champhol udalerrian dago, 1,8 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,4 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 606,1 mm-koa delarik<ref name="FICHECLIM28070001">{{erreferentzia | izenburua = Station Météo-France « Chartres », fiche climatologique | url = https://object.files.data.gouv.fr/meteofrance/data/synchro_ftp/REF_STATION/FICHECLIM_28070001.pdf | webgunea = data.gouv.fr | hizkuntza = fr }}</ref>. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,4 °C-koa da, 2019ko uztailaren 25an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -18,4 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 17an lortua<ref group="oh">Estazioko erregistroak 1923ko uztailaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.</ref><ref name="FICHECLIM28070001" />.

Demografia

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	136	129	110	140	129	67	106	64	29	−43	−16	−54	−106	−50	−75	−53	−121	−91
Jaiotzak	539	538	533	533	551	530	525	515	486	428	448	439	429	445	424	415	409	387
Heriotzak	403	409	423	393	422	463	419	451	457	471	464	493	535	495	499	468	530	478

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu^[2] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Chartres udalerrian 37.128 biztanle zeuden eta 20.151 elkarbizitza unitate<ref group="oh">INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.</ref>, hau da, 1,84 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 52,7), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).<ref name="menages">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/9006073?sommaire=9006187%7Cizenburua=Couples-Familles-Ménages en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

37.128biztanle

20.151elkarbizitza-unitate

1,84lagun elkarbizitza-unitateko

9.355familia

Udalerria

% 15

% 21

% 11

% 53

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 9.355 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (4.191). Guraso bakarreko 2.154 familietatik 1.823etan ama zen guraso bakarra. 4.757 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 2.147k seme-alaba bakarra zuten etxean, 1.497k bi, eta 955k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 3.010 bikoteetatik 394tan (% 13,1) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.<ref name="menages" />

4.191

3.010

2.154

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean4.757

Seme-alaba bat2.147

Bi seme-alaba1.497

Hiru seme-alaba590

Lau edo gehiago365

15 urte edo gehiago zituzten 32.372 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 21,5 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 47,4. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 56,5). 80 urte edo gehiagoko 3.254 biztanleetatik 2.667 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 587 kolektibitateren batean.<ref name="menages" />

Bakarrik bizi da

15-24% 21

25-39% 30

40-54% 26

55-64% 37

65-79% 40

80 +% 47

Bikotean bizi da

15-24% 16

25-39% 53

40-54% 56

55-64% 55

65-79% 55

80 +% 33

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 32,7 ezkonduta zegoen, eta beste % 15,1 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,7 izatezko bikotean eta % 4,4 PACS bidez lotuta). % 34,2 ezkongabeak ziren, % 8,7 alargunak eta % 9,3 dibortziatuak.<ref name="menages" />

Ezkongabea% 34,2

Ezkonduta% 32,7

Izatezko bikotean% 10,7

Dibortziatuta% 9,3

Alarguna% 8,7

PACS bidez lotuta% 4,4

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 31,3), erdi-mailako lanbideak (% 16,8), enplegatuak (% 15,7), goi-mailako langileak (% 15,1). Talde nagusia (erretiratuak, % 31,3) Eure eta Loir departamenduko batez bestekoaren (% 33,0) azpitik dago. 37 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,2).<ref name="menages" />

Udalerria

% 15

% 17

% 16

% 13

% 31

Eure eta Loir

% 10

% 16

% 15

% 17

% 33

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	3.006	% 14,9
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	4.175	% 20,7
Guraso bakarrekoak	2.129	% 10,6
Kide bakarrekoak	10.619	% 52,7
Bestelakoak	222	% 1,1
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	4.191	% 44,8
Seme-alabadun bikoteak	3.010	% 32,2
Guraso bakarrekoak	2.154	% 23,0
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	4.757	% 50,8
Seme-alaba bat	2.147	% 23,0
Bi seme-alaba	1.497	% 16,0
Hiru seme-alaba	590	% 6,3
Lau seme-alaba edo gehiago	365	% 3,9
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	10.580	% 32,7
Izatezko bikotean	3.466	% 10,7
PACS bidez lotuta	1.418	% 4,4
Ezkongabea	11.064	% 34,2
Alarguna	2.830	% 8,7
Dibortziatuta	3.014	% 9,3
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	37	% 0,2
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	613	% 3,0
Goi-mailako langileak	3.045	% 15,1
Erdi-mailako lanbideak	3.379	% 16,8
Enplegatuak	3.167	% 15,7
Eskulangileak	2.528	% 12,5
Erretiratuak	6.305	% 31,3
Bestelakoak	1.078	% 5,3
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 23.576 etxebizitza zeuden. Horietatik 20.065 egoitza nagusi ziren, 935 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 2.577 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (16.883), etxeak baino gehiago (6.529). Egoitza nagusietatik 8.215 beren jabearen bizilekuak ziren, 11.599 alokairuan zeuden, 4.593 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 251 doan lagata.<ref name="etxebizitzak">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194%7Cizenburua=Logement en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

23.576etxebizitza

20.065egoitza nagusi

6.529etxe

16.883apartamentu

Etxebizitza multzoa

20.065

2.577

Egoitza nagusia (20.065)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (935)Hutsik (2.577)

Etxe mota

6.529

16.883

Etxea (6.529)Apartamentua (16.883)

Jabetza egoera

8.215

11.599

4.593

Jabeak (8.215)Alokairuan (11.599)HLM (4.593)Doan lagata (251)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (5.983).<ref name="etxebizitzak" />

Eraikuntza garaia

1919 aurretik1.723

1919-19451.231

1946-19705.248

1971-19905.983

1991-20052.562

2006-20202.879

Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (5.430). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (12.904 etxebizitzatan). 13.255 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 11.183 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 3.930tan bi edo gehiago.<ref name="etxebizitzak" />

Gela kopurua

1 gela1.937

2 gela4.157

3 gela5.430

4 gela4.152

5 gela edo gehiago4.388

Berogailu mota

12.904

6.135

Gas sarea (12.904)Fuel-olioa (556)Elektrizitatea (6.135)Gas botila (59)Bestelakoak (410)

Aparkalekua eta ibilgailuak

13.255aparkalekua

11.183ibilgailu 1

3.930ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	20.065	% 85,1
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	935	% 4,0
Hutsik	2.577	% 10,9
Etxe mota
Etxeak	6.529	% 27,7
Apartamentuak	16.883	% 71,6
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	1.937	% 9,7
2 gela	4.157	% 20,7
3 gela	5.430	% 27,1
4 gela	4.152	% 20,7
5 gela edo gehiago	4.388	% 21,9
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	1.723	% 8,6
1919-1945	1.231	% 6,1
1946-1970	5.248	% 26,2
1971-1990	5.983	% 29,8
1991-2005	2.562	% 12,8
2006-2020	2.879	% 14,3
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	8.215	% 40,9
Alokairuan	11.599	% 57,8
HLM	4.593	% 22,9
Doan lagata	251	% 1,3
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	12.904	% 64,3
Fuel-olioa	556	% 2,8
Elektrizitatea	6.135	% 30,6
Gas botila	59	% 0,3
Bestelakoak	410	% 2,0
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	13.255	% 66,1
Ibilgailu bat	11.183	% 55,7
Bi ibilgailu edo gehiago	3.930	% 19,6
Iturria: INSEE, RP2023.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 23.497 biztanleetatik 18.109 aktibo ziren (% 77,1), horietako 15.851 lanean (% 67,5) eta 2.258 langabezian (aktiboen % 12,5).

23.49715-64 urteko biztanle

% 77,1aktibo

% 67,5lanean

% 12,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 50,6

25-54 urte% 90,2

55-64 urte% 64,5

Gizonak% 80,3

Emakumeak% 74,1

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 24,5

BEPC, brebeta% 20,0

CAP-BEP% 17,0

Batxilergoa% 13,9

Goi-mailako +2% 9,8

Goi-mailako +3/4% 6,9

Goi-mailako +5% 5,4

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 12,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

5.388 ez-aktibotik 2.106 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 39,1), 1.254 erretiraturik zeuden (% 23,3) eta 2.028 bestelako ez-aktibo ziren (% 37,6).

Ez-aktiboak

% 39

% 23

% 38

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria<ref group="oh">Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.</ref>

% 25

% 27

% 25

% 18

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 30.404 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 15.851 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.<ref group="oh">Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.</ref>

30.404enplegu udalerrian

% 90,7soldatapeko

% 9,3ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.220 eurokoa zen, eta biztanleen % 19 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

25.220 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 25.980 €

% 19,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 13,3

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 20,2

18-29 urte% 15,3

30-39 urte% 13,4

40-49 urte% 13,5

50-64 urte% 10,8

65-74 urte% 7,8

75 urte eta gehiago% 6,8

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,0

Errentariak% 29,7

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 72,0

Pentsio/erretiroak% 29,0

Ondarea, bestelakoak% 9,5

Gizarte-prestazioak% 4,7

Zuzeneko zergak−% 15,3

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 64,6, ez-soldatapekoen errenta % 5,2, langabezia-sariak % 2,2.

Herri eta hiri senidetuak

Ikus, gainera

Chartresko katedrala

Kanpo estekak

(Frantsesez) Hiriko webgune ofiziala

Datuak: Q130272
Multimedia: Chartres / Q130272

Artikulu hau Frantziako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

Oharrak

Erreferentziak

Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.