Codex Leicester

Codex Leicester
	; Irudi gehiago
Bizitza
Jarduerak
Altuera	29 zentimetro
Lantokia(k)	notebooks by Leonardo da Vinci (en)

Codex Leicester edo Kodex Leicester (eta laburki Codex Hammer bezala ere ezaguna) Leonardo da Vinciren idazki zientifikoen bilduma bat da. Kodexak Thomas Coke, Leicesterko kondea, 1719an erosi zuenaren omenez du izena. Kodexak Pizkunde garaiko artista, zientzialari eta pentsalariaren gogoaren ikuspegi bat eskaintzen du, baita artearen eta zientziaren arteko loturaren eta prozesu zientifikoaren sormenaren adibide bikaina ere.^[1]

Eskuizkribua azken aldiz Bill Gatesi saldu ziotenean Christie's enkante etxean 1994ko azaroaren 11n New Yorken 30.802.500 dolar estatubatuarren truke (2025eko 67 milioi dolarren baliokidea^[2]), inoiz saldu den eskuizkriburik garestiena izan zen.^[3]

Eskuizkribua

Larruzko koadernoak 36 orri ditu, 29 × 22 cm-koak. Eskuizkribua ez da idazkera lineal bakarra, Leonardoren astronomiari eta uraren, arroken, fosilen, airearen eta zeruko argiaren propietateei buruzko behaketa eta teorien nahasketa baizik. Jorratutako gaien artean daude:^[4]

Itsas izakien fosilak mendietan zergatik aurki daitezkeen azaltzea. Plaken tektonika teoria zientifiko onartua bihurtu baino ehunka urte lehenago, Leonardok uste zuen mendiek lehenago itsas hondoak sortu zituztela, eta hauek pixkanaka altxatu egiten zirela mendiak sortu arte.^[4]
Uraren mugimendua. Hau da Codex Leicester-en gai nagusia. Besteak beste, Leonardok ibaietako uraren fluxuari buruz idatzi zuen, eta bidean jartzen diren oztopo desberdinek nola eragiten dioten. Zubien eraikuntzari eta higadurari buruzko gomendioak eman zituen bere behaketetatik abiatuta.^[4]
Ilargiaren argitasuna. Leonardok espekulatu zuen Ilargiaren gainazala urez estalita dagoela, Eguzkiaren argia islatuz. Eredu honetan, uraren gainazaleko uhinek argia norabide askotan islatzea eragiten dute, eta horrek azaltzen du zergatik ez den Ilargia Eguzkia bezain distiratsua. Leonardok azaldu zuen Ilargi erdiaren zati ilunaren distira zurbila Lurrak islatutako eguzki-argiak eragiten duela. Horrela, planeta-distiraren fenomenoa deskribatu zuen Johannes Kepler astronomo alemaniarrak frogatu baino ehun urte lehenago.^[4]

Kodexak 18 paper-orri ditu, bakoitza erditik tolestuta eta bi aldeetatik idatzita, 72 orrialdeko dokumentu osoa osatuz. Garai batean orriak elkarrekin lotzen ziren, baina orain bereizita erakusten dira. Leonardok eskuz idatzi zuen italieraz, bere ispilu-idazketa bereizgarria erabiliz, eta marrazki eta diagrama ugariz lagunduta.^[5]

Historia

Jabe historikoak

Guglielmo della Porta, Michelangeloren ikaslea (?)
Giuseppe Ghezzi (1719 arte)
Thomas Coke, Leicesterko lehen kondea (1719–1759)
Leicester-eko jabegoa (1759–1980)

Codex Hammer

Kodexa 1980an erosi zuen Leicesterko etxaldetik enkantean Armand Hammer industrialista eta arte bildumagile aberatsak, 5,1 milioi dolarren truke (2025eko 20 milioi dolarren baliokidea); geroago, koadernoari Codex Hammer izena jarri zion.^[6] Hammerrek Carlo Pedretti Leonardo da Vinciko jakintsuari enkargatu zion kodexaren orrialde solteak jatorrizko formara itzultzeko. Hurrengo zazpi urteetan, Pedrettik orrialde bakoitza ingelesera itzuli zuen, proiektua 1987an amaituz.^[7]

Bill Gates

Kodexa Bill Gatesi saldu zion Christie's enkante etxeak 1994ko azaroaren 11n New Yorken, 30.802.500 dolar estatubatuarren truke. 2021era arte, kodexa inoiz saldu den libururik garestiena izan zen.^[8]

Gatesek kodexa eskuratu ondoren, orrialdeak irudi digitalen fitxategietan eskaneatu zituen, eta horietako batzuk geroago pantaila-babesle eta horma-paper fitxategi gisa banatu ziren CD-ROM batean, Windows 95erako Microsoft Plus! mahaigaineko gaiaren barruan, geroago Windows 98 eta Windows ME-rekin sartuko zena. CD-ROM bertsio osoa (Leonardo da Vinci izenburukoa) Corbisek kaleratu zuen 1997an.

Codex Leicester askatu eta orrialde bakoitza banaka beirazko panelen artean muntatu da. Urtean behin erakusten da jendaurrean, mundu osoko hiri desberdin batean. 2000. urtean, Sydneyko Powerhouse Museoan erakutsi zen.^[9] 2004an, Chambord jauregian erakutsi zen, eta 2005ean Tokion. Orrialde bat Seattleko Hegaldi Museoaren 2006ko Leonardo da Vinci: Gizona, Asmatzailea, Jenioa erakusketan erakutsi zen. 2007ko ekainetik abuztura, kodexa Dublingo Chester Beatty Liburutegiak antolatutako bi hilabeteko erakusketa baten erdigunea izan zen. Kodexa Phoenix Arte Museoan egon zen ikusgai, Phoenixen, Arizonan, 2015eko urtarrilaren 24tik apirilaren 12ra, Leonardo Da Vinciren Codex Leicester eta Behaketaren Indarra erakusketarako. Phoenix Arte Museoan aurkeztu zenean, Leonardoren lan bat Arizonan erakutsi zen lehen aldia izan zen. Kodexa Minneapolis Institute of Arts-en ikusgai egon zen 2015eko ekainaren 21ean ireki zen Leonardo Da Vinci, Codex Leicester eta Sormen-adimena erakusketan, eta bertan egon zen ikusgai 2015eko abuztuaren 30era arte.^[10] Bira beraren barruan, Codex Leicester Ipar Carolinako Arte Museoan ere egon zen ikusgai, Raleigh-en, Ipar Carolinan, 2015eko urriaren 31tik 2016ko urtarrilaren 17ra.^[11]

Leonardoren heriotzaren 500. urteurrenerako, Codex Leicester 2018ko urriaren 29tik 2019ko urtarrilaren 20ra Florentzian egon zenikusgai, Uffiziko Aula Magliabechianan.^[12]

Erreferentziak

↑ (Ingelesez) Kenneth David Keele, Jane Roberts. (1983). Leonardo Da Vinci: Anatomical Drawings from the Royal Library, Windsor Castle. New York: Metropolitan Museum of Art (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) "$30,802,500 in 1994 → 2022". Inflation Calculator (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) "BBC News: Bay Psalm Book is most expensive printed work at $14.2m". BBC News (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ ^a ^b ^c ^d (Ingelesez) Katrina Dean. An introduction to Leonardo da Vinci's Codices Arundel and Leicester" (PDF).. A British Library Online Gallery (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) "The genius of Leonardo - The Sunday Tribune – Spectrum". . www.tribuneindia.com. (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) Christopher Reynolds and Hugh Hart. (2007-01-15). "The Da Vinci codex versus the museum code". LA Times (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) Pedretti, Carlo, Roberts, Jane. (1981). Leonardo da Vinci: the Codex Hammer: formerly the Codex Leicester. Los Angeles: Armand Hammer Foundation ISBN 0384205909. (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) "Rare first printing of US Constitution sells for record $43M". AP News (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) "The World Today Archive – Leonardo da Vinci manuscript on display".. Abc.net.au (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) "Leonardo da Vinci, the Codex Leicester, and the Creative Mind — Minneapolis Institute of Art – Minneapolis Institute of Art". Minneapolis Institute of Art (kontsulta data: 2026-05-31).
↑ (Ingelesez) "Leonardo da Vinci's Codex Leicester and the Creative Mind – Exhibitions – NCMA". North Carolina Museum of Art" ISSN 2026-05-31..
↑ (Ingelesez) "Presented to the press the Codex Leicester by Leonardo da Vinci on view at the Uffizi". Le Gallerie Degli Uffizi (kontsulta data: 2026-05-31).