Culhat

Biztanleria-piramidea 2022; Guztira: 574 gizon, 573 emakume
	Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Culhat
	Frantziako udalerria
	Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua	Puy-de-Dôme
Izen ofiziala	Culhat
Posta kodea	63350
Geografia
Koordenatuak	45°51′45″N 3°20′12″E / 45.8625°N 3.3367°E
Azalera	18,74 km²
Altitudea	289 m, 373 m eta 327 m
Mugakideak	Beauregard-l'Évêque, Bulhon, Crevant-Laveine, Joze, Lempty eta Lezoux
Demografia
Biztanleria	1.182 (2023ko urtarrilaren 1a)
Dentsitatea	63 bizt/km²
	culhat.fr

Culhat (frantsesez eta ofizialki: Culhat) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 1.182 biztanle zituen 18,74 km²-ko azaleran.

Geografia

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Beauregard-l'Évêque, Bulhon, Crevant-Laveine, Joze, Lempty eta Lezoux.

Mapa — Culhat eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Culhat

Joze (2,6 km)

Lempty (4,0 km)

Lezoux (5,2 km)

Bulhon (5,3 km)

Saint-Laure (5,5 km)

Chavaroux (6,0 km)

Maringues (6,2 km)

Beauregard-l'Évêque (6,4 km)

Les Martres-d'Artière (6,4 km)

Crevant-Laveine (6,4 km)

Seychalles (6,5 km)

Entraigues (6,6 km)

Orléat (6,7 km)

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du<ref name="Joly">{{erreferentzia | izena1 = Daniel | abizena1 = Joly | izena2 = Thierry | abizena2 = Brossard | izena3 = Hervé | abizena3 = Cardot | izena4 = Jean | abizena4 = Cavailhes | izena5 = Mohamed | abizena5 = Hilal | izena6 = Pierre | abizena6 = Wavresky | izenburua = Les types de climats en France, une construction spatiale | aldizkaria = Cybergéo : revue européenne de géographie | zenbakia = 501 | data = 2010-06-18 | doi = 10.4000/cybergeo.23155 | hizkuntza = fr }}</ref>. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe<ref name="Dubreuil2022">{{erreferentzia | izena1 = Vincent | abizena1 = Dubreuil | izenburua = Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen | aldizkaria = La Météorologie | zenbakia = 116 | data = 2022-02 | doi = 10.37053/lameteorologie-2022-0012 | hizkuntza = fr }}</ref>. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko ipar-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 800-1200 mm artekoa, urte osoan ondo banatuta)<ref name="MFTipologia">{{erreferentzia | izenburua = Le climat en France hexagonale et Corse | url = https://meteofrance.com/comprendre-climat/france/le-climat-en-france-metropolitaine | webgunea = meteofrance.com | hizkuntza = fr }}</ref>. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago<ref name="RE2020">{{erreferentzia | izenburua = Réglementation environnementale RE2020 | url = https://www.ecologie.gouv.fr/politiques-publiques/reglementation-environnementale-re2020 | webgunea = ecologie.gouv.fr | data = 2020-11-18 | hizkuntza = fr }}</ref>.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,5 °C-koa da, 16,6 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 753 mm-koa da, urtarrilean 9,2 euri-egun eta uztailean 7,2 egun izanik<ref name="Joly" />. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Courpière udalerrian dago, 21,9 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,8 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 876,9 mm-koa delarik<ref name="FICHECLIM63125002">{{erreferentzia | izenburua = Station Météo-France « Courpière », fiche climatologique | url = https://object.files.data.gouv.fr/meteofrance/data/synchro_ftp/REF_STATION/FICHECLIM_63125002.pdf | webgunea = data.gouv.fr | hizkuntza = fr }}</ref>. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,3 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 24an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -15,6 °C-koa da, 2005ko martxoaren 1an lortua<ref group="oh">Estazioko erregistroak 2003ko ekainaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.</ref><ref name="FICHECLIM63125002" />.

Demografia

Biztanleria

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:^[1]

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−19	−20	−18	−16	−23	−13	−12	−20	−23	−23	−25	−21	−20	−25	−13	−22	−20	−20
Jaiotzak	12	9	13	12	14	12	19	16	16	10	14	14	13	15	12	9	15	11
Heriotzak	31	29	31	28	37	25	31	36	39	33	39	35	33	40	25	31	35	31

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu^[3] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Culhat udalerrian 1.083 biztanle zeuden eta 455 elkarbizitza unitate<ref group="oh">INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.</ref>, hau da, 2,38 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 35,8). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 24,8 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).<ref name="menages">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/9006073?sommaire=9006187%7Cizenburua=Couples-Familles-Ménages en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

1.083biztanle

455elkarbizitza-unitate

2,38lagun elkarbizitza-unitateko

338familia

Udalerria

% 32

% 36

% 25

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 338 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (163). Guraso bakarreko 29 familietatik 19etan ama zen guraso bakarra. 178 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 61k seme-alaba bakarra zuten etxean, 74k bi, eta 25k hiru edo gehiago.<ref name="menages" />

163

146

29

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean178

Seme-alaba bat61

Bi seme-alaba74

Hiru seme-alaba20

Lau edo gehiago5

15 urte edo gehiago zituzten 973 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 2,8 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 19,4. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 25-39 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 84,0). 80 urte edo gehiagoko 108 biztanleetatik 39 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 69 kolektibitateren batean.<ref name="menages" />

Bakarrik bizi da

15-24% 3

25-39% 6

40-54% 7

55-64% 20

65-79% 19

80 +% 19

Bikotean bizi da

15-24% 17

25-39% 84

40-54% 82

55-64% 74

65-79% 74

80 +% 16

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 42,2 ezkonduta zegoen, eta beste % 24,9 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,6 izatezko bikotean eta % 13,3 PACS bidez lotuta). % 16,9 ezkongabeak ziren, % 10,0 alargunak eta % 6,1 dibortziatuak.<ref name="menages" />

Ezkonduta% 42,2

Ezkongabea% 16,9

PACS bidez lotuta% 13,3

Izatezko bikotean% 11,6

Alarguna% 10,0

Dibortziatuta% 6,1

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 37,4), eskulangileak (% 15,4), erdi-mailako lanbideak (% 13,6), enplegatuak (% 13,2). Talde nagusia (erretiratuak, % 37,4) Puy-de-Dôme departamenduko batez bestekoaren (% 31,8) gainetik dago. 5 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,1).<ref name="menages" />

Udalerria

% 12

% 14

% 13

% 15

% 37

Puy-de-Dôme

% 11

% 15

% 13

% 32

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	146	% 32,1
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	163	% 35,8
Guraso bakarrekoak	29	% 6,4
Kide bakarrekoak	113	% 24,8
Bestelakoak	5	% 1,1
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	163	% 48,2
Seme-alabadun bikoteak	146	% 43,2
Guraso bakarrekoak	29	% 8,6
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	178	% 52,7
Seme-alaba bat	61	% 18,0
Bi seme-alaba	74	% 21,9
Hiru seme-alaba	20	% 5,9
Lau seme-alaba edo gehiago	5	% 1,5
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	411	% 42,2
Izatezko bikotean	113	% 11,6
PACS bidez lotuta	129	% 13,3
Ezkongabea	164	% 16,9
Alarguna	97	% 10,0
Dibortziatuta	59	% 6,1
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	5	% 1,1
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	28	% 6,2
Goi-mailako langileak	57	% 12,5
Erdi-mailako lanbideak	62	% 13,6
Enplegatuak	60	% 13,2
Eskulangileak	70	% 15,4
Erretiratuak	170	% 37,4
Bestelakoak	4	% 0,9
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 527 etxebizitza zeuden. Horietatik 457 egoitza nagusi ziren, 23 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 47 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (504), eta apartamentuak gutxi ziren (11). Egoitza nagusietatik 393 beren jabearen bizilekuak ziren, 55 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 8 doan lagata.<ref name="etxebizitzak">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194%7Cizenburua=Logement en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

527etxebizitza

457egoitza nagusi

504etxe

11apartamentu

Etxebizitza multzoa

457

47

Egoitza nagusia (457)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (23)Hutsik (47)

Etxe mota

504

Etxea (504)Apartamentua (11)

Jabetza egoera

393

55

Jabeak (393)Alokairuan (55)Doan lagata (8)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (97).<ref name="etxebizitzak" />

Eraikuntza garaia

1919 aurretik68

1919-194529

1946-197043

1971-199091

1991-200587

2006-202097

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (251). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (199 etxebizitzatan). 415 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 131 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 312tan bi edo gehiago.<ref name="etxebizitzak" />

Gela kopurua

1 gela7

2 gela8

3 gela35

4 gela156

5 gela edo gehiago251

Berogailu mota

44

199

185

Gas sarea (5)Fuel-olioa (44)Elektrizitatea (199)Gas botila (24)Bestelakoak (185)

Aparkalekua eta ibilgailuak

415aparkalekua

131ibilgailu 1

312ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	457	% 86,7
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	23	% 4,4
Hutsik	47	% 8,9
Etxe mota
Etxeak	504	% 95,6
Apartamentuak	11	% 2,1
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	7	% 1,5
2 gela	8	% 1,8
3 gela	35	% 7,7
4 gela	156	% 34,1
5 gela edo gehiago	251	% 54,9
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	68	% 14,9
1919-1945	29	% 6,3
1946-1970	43	% 9,4
1971-1990	91	% 19,9
1991-2005	87	% 19,0
2006-2020	97	% 21,2
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	393	% 86,0
Alokairuan	55	% 12,0
HLM	0	% 0,0
Doan lagata	8	% 1,8
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	5	% 1,1
Fuel-olioa	44	% 9,6
Elektrizitatea	199	% 43,5
Gas botila	24	% 5,3
Bestelakoak	185	% 40,5
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	415	% 90,8
Ibilgailu bat	131	% 28,7
Bi ibilgailu edo gehiago	312	% 68,3
Iturria: INSEE, RP2023.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 675 biztanleetatik 560 aktibo ziren (% 83,0), horietako 531 lanean (% 78,7) eta 29 langabezian (aktiboen % 5,2).

67515-64 urteko biztanle

% 83,0aktibo

% 78,7lanean

% 5,2langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 50,9

25-54 urte% 95,4

55-64 urte% 66,4

Gizonak% 81,6

Emakumeak% 84,3

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 13,3

BEPC, brebeta% 4,8

CAP-BEP% 8,4

Batxilergoa% 6,2

Goi-mailako +2% 2,2

Goi-mailako +3/4% 0,0

Goi-mailako +5% 2,3

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 5,2). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

116 ez-aktibotik 46 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 39,7), 34 erretiraturik zeuden (% 29,3) eta 36 bestelako ez-aktibo ziren (% 31,0).

Ez-aktiboak

% 40

% 29

% 31

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria<ref group="oh">Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.</ref>

% 16

% 28

% 22

% 27

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 155 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 531 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.<ref group="oh">Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.</ref>

155enplegu udalerrian

% 77,4soldatapeko

% 22,6ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 27.060 eurokoa zen.

27.060 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.040 €

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 21,0

18-29 urte% 21,2

30-39 urte% 14,2

40-49 urte% 14,2

50-64 urte% 12,3

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 8,5

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,3

Errentariak% 31,2

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 68,7

Pentsio/erretiroak% 30,0

Ondarea, bestelakoak% 11,9

Gizarte-prestazioak% 4,7

Zuzeneko zergak−% 15,3

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 61,8, ez-soldatapekoen errenta % 4,8, langabezia-sariak % 2,0.

Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.^[4]

2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 3 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.^[5]

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m² baino gutxiagoko denda bat zen.^[6]

2000. urtean Culhat udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.751 hektarea erabiltzen.^[7]