Ded Gjo Luli

Ded Gjo Luli
Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotza	Tuzi (en) , 1840ko azaroa
Herrialdea	Albania
Heriotza	Orosh (en) , 1915eko irailaren 24a (74 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak	albaniera
Jarduerak
Jarduerak	politikaria
Jasotako sariak	ikusi Hero of Albania
Ideologia eta sinesmenak
Erlijioa	Erromatar Eliza Katolikoa

Dedë Gjon Luli Dedvukaj, Ded Gjo Luli eta Deda ere deitua, albaniar gerrillari buruzagi bat izan zen, otomandar tropen aurka Malissoriko altxamendua agintzeagatik nabarmenena. Hil osteko " Albaniako heroia " titulua eman zioten. Dedvukaj Hoti tribuko klan-burua zen.

Dedvukaj Traboin herrian jaio zen, garai hartan Otomandar Inperioko Scutariko Sanjakatuaren parte zena (gaur egun Tuzi udalerrian, Montenegron ), Gjon Luliren lehen eta seme bakarra izanik. Bere aitona Ded Brociren omenez jarri zioten izena. Hoti tribuko Dedvukaj familiakoa (edo anaitasunekoa ) zen. Otomandar Aroaren amaieran, Hoti Malësia e Madhe eskualdeko bajrak nagusitzat hartzen zen. Dedvukajek katolizismo erromatarrari eutsi zion.

Prizrengo Ligako kide izanik, Ded Gjoni Plav eta Gusinjeko (1879–80) gatazketan parte hartu zuen, Berlingo Kongresuak (1878ko ekaina-uztaila) Montenegroko Printzerriari Otomandar lurraldeak uzteko hartutako erabakiaren aurka (Ekialdeko Krisi Handia amaitzeko). Plav eta Gusinje odolusterik gabe uztea ezinezkoa zela frogatu zenez, Otomandar Inperioak Ulqin eman zuen 1880ko urtarrilean kalte-ordain gisa.

1911. urtearen hasieran, albaniar katoliko erromatarrak kezkatuta zeuden Balkanetako Otomandarren egoerarekin. Nikola Petrović Montenegroko erregeak iparraldeko albaniar tribuak ( Malissori ) Otomandar Inperioaren aurka matxinatzera animatu zituen. Shkodër iparraldeko goi-ordokietan matxinada bat piztu zen 1911ko martxorako, eta Lulik, bere gizonekin batera, Otomandarren eta Montenegroren arteko mugan zeuden otomandar zaintza-postuak eraso zituen. 1911ko martxoaren amaieran Scutari iparraldeko mendietan matxinada goiztiar bat zuzendu eta Tuzi konkistatzea lortu ondoren, Nikola erregeak Dedvukaj behartu zuen apirilean Malissori taldea biltzera. Albaniar matxinoei eta Kosovoko Vilayeteko errefuxiatuei Montenegron eman zitzaien babesa. Vukotić jeneralak berak eman zizkien armak, Montenegro ofizialki neutrala izan arren. Matxinatuak mugatik zehar itzuli zituzten, eta 8.000 gizon inguruk, Montenegroko arma, munizio eta aholkularitza hornidurarekin, Otomandar dibisioen aurka borrokatu zuten, Shefket Turgut Pasharen kontingente handia hainbat aldiz garaituz. Deçiq-eko garaipenaren ondoren, Albaniako bandera bat altxatu zen sinbolikoki Bratile mendian, Skanderbeg-en banderaren itzulera sinbolizatuz.

1915eko irailean, Dedë Gjon Luli, 75 urte inguru zituela, Orosh- eko errepide batean zehar zihoala, Serbiako edo Montenegroko indarrek segada batean eraso zioten. Hala ere, bere heriotzari buruzko beste teoria ez hain ezagun bat dago. Esaten da Ded Gjo Luli Mirditako Gjonmarkajekin isilpean biltzera joan zela eta Mirditako kapitainak hil zuela. Diotenez, Mirditor Gjonmarkaj-ak eta Esad Pasha serbiarren aldekoak ziren.

Dedë Gjon Luli albaniarren aldeko iraultza hasteagatik da ezaguna, eta horrek Luigj Gurakuqi, Ismail Kemal eta Isa Boletiniren ekintzak ekarri zituen geroago. Tiranan, Albaniako hiriburuan, "Rruga Ded Gjo Luli" izeneko kale bat dago haren omenez. Hot- eko Bardhaj herrian, gerra ostean hondatuta geratu zen bere etxearen hondakinak museo bihurtu zituzten, albaniar herriarentzat heroi gisa izan zuen bizitza irudikatzen duena.

Gjergj Fishtak idatzi zuen 1910-11n otomandarren aurkako borrokari buruzko poema epiko bat.