Emismo

Emismoa edo hembrismoa (azken hau espainierazko neologismoa da), adiera ezberdinekin erabiltzen dena^{[1][2][3][4][5][6]}. Hauen artean, misandria edo gizonezkoen sexuarekiko mespretxu eta abertsioaren sinonimo bezala funtziona dezake^[7][8], beste batzuetan emakumeen aldetikako gizonekiko sexu-diskriminazio gisa definitzen da^[9]. XX. mendearen bigarren erdialdean sortu zen matxismoaren kontrapartida femeninoa aipatzeko^{[10][11][12][13][14]}.

Autore batzuek diote, batzuetan, zenbait kolektibo feministatan badirela genero maskulinoa gutxiesteko eta arbuiatzeko jarrerak, hembrismo gisa deskriba litezkeenak^{[15][16][7][17][18][19]}, sexismoaren adibide izanik eta feminismoaren izaera berdinzalearen aurkako jarrera suposatuz^[20]- Kontraparte, jarrera feminista batzuen arabera, hembrismo terminoaren erabilera kontzeptu matxista litzateke, ustez mugimenduari ospea kentzeko eta barregarri uzteko agertuko zena.^[21][22][23]

«Hembrismo» konstruktuaren lehen erabilera XX. mendearen bigarren erdialdekoa da literatura akademikoan, eta matxismo hitzaren analogiaz eraikia izango zatekeen, 'eme' substantiboa eta '-ismo' atzizkia (jorana ala gehiegikeria esan nahi duena) konbinatuz^[24]. Diccionario De La Lengua Española hiztegiak honela definitzen du terminoa: «Kontzepzio edo jarrera horrek gizonekiko emakumeen nagusitasuna aurresuposatzen du»^[13].

Zentzu psikosozial eta soziologikoan terminu hau erabiltzen aitzindarietako bat María Elvira Bermúdez ensegulari zein abokatua izan zen, 1955. urteko La vida familiar del mexicano liburuan, non matxismoaren osagarri femenino gisa definitzen duen^{[10][11][12][25]}, adieraziz hau izanen zela «normalean femeninotzat jo izan diren ezaugarrien anplifikazio artifizial bat, ikuspegi erabat somatikora mugatzen direlako, eremu zoologikoak hartzen dituena: ahulezia, arrarekiko jarrera pasiboa eta inertzia»^[1]. Bere bilakaera izanen litzateke pentsonarte eremu etsaietara egokitzeko modua^[26]. Beraz, ez luke arraren gainetik ipintzea bilatuko baizik eta erabat aurkakoa: honekiko erabat menpeko izatea.

Autorearen aburuz, hembrismoaren atzean «emakumeak gaitasun falta eta berekoikeria» legoke, bere behar indibidualak edo bere posizio soziala mantentzea beste alderdi batzuen aurretik jartzea, hala nola sendiaren edo familian duen rolaren gainetik^[27]. Hembrismoa emakume-jarreren multzo batek osatuko luke, hala nola gizonarekiko gehiegizko mendekotasunak, mendekotasun ekonomikoa bilatzeak, ezgai sentitzeko joerak, «kexari eta negarrari dioten etengabeako atxikimenduak, motibaziorik gabeak eta itxurazkoak»^[1], ahultsauna zein pasibitatea.^[26]

Isabel Mata Coca akademilariak, 2002 urtean, Eúphoros aldizkarirako berak idatzitako artikulu baten glosarioan, emismoa modu honetan definitzen du: «gizonekiko heuren nagusitasuna aldarrikatzen duten emakume batzuen jarrera»^[28].

Madrilgo Unibertsitate Complutense-ko katedraduna den Manuel Alvar Ezquerra lexikografoarentzat, terminoren definizioa litzateke: «emakumeek bereganatutako nagusitasunezko sexu-bereizkeria».^[29] Hauxe litzateke berak 'diskriminazio' modura ipintzen duen adibidea: «uste dut concejala, clienta edo jefa bezalako terminoak erabiltzea hizkuntzan hembrismo gisa baino ezin dela kalifikatu»^[29].

Termino hori maiz erabili ohi da hainbat kolektiboetako ekintzaileen zein bozeramaleen aldetik, hala nola, Banandutako Gurasoen Elkartea-renak zein mugimendu maskulinistetakoak edo gizonen eskubideen aldeko aktibismo arlokoenak. Izan ere, hainbat sektore sozial eta politikoek egindako ekintzak kritikatu dituzte; izan ere, sektore horiek, aurkarien arabera, emakumearen aldeko abantailismo politiko, sozial, kultural eta legala garatu dute, gizonari zuzenean kalte eginez eta legearen aurrean berdintasunaren printzipioa zapalduz^[30].

Ikertzaile batzuek iradoki dute marianismoaren antzeko ikuspegia izango lukeela,^{[4][31][32][33]} evelyn Stevens-ek emandako definizio original gisa ulertuta, «emakumeak erdi dibinoak direla, gizonak baino moralki goragokoak eta espiritualki indartsuagoak direla erakusten duen nagusitasun espiritual femeninoaren gurtza»^[31]. Antropologiaren eta soziologiaren mundutik, ikertzaile batzuek korrelazioa aurkitu dute hembrismoaren fenomenoaren eta Ama Birjinarekiko gurtzaren edo debozioaren artean, portaera-patroiak jarraitu behar litzaizkiokeen emakume idealaren paradigma gisa ikusita^[4]. Emismo kontzeptuak, testuinguru honetan, emakumeek gizartearen barruan erreproduzituko luketen dominatu rol bati egiten dio erreferentzia^[34][35][36]. Matxismoarekin lotutako kontzeptua da, non gizonek indarra menderatzen duten eta emakumeek nagusitasun morala duten^[37]. Hemismoaren eta matxismoaren arteko elkarrekikotasuna zalantzan jarri dute zenbait autorek 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1970eko hamarkadaren hasieran, marianismoak deskribatutako genero-rolaren zenbait ezaugarri aipatuz —autosakrifikazioa, pasibotasuna, mendekotasuna, senar-emazte eta seme-alabekiko debozioa, sexu-errepresioa eta moraltasun-zentzu indartsua, non familia baita funtsezkoena eta horregatik egin behar baitira beharrezko sakrifizio guztiak—^{[38][39][40][41][42]}, emismoak botere egoera batean kokatuko zituela adieraziz^[4][27][32].

Victoria Sendón de León filosofariak hala definituko luke^[43], norentzat emismoa «bere ezaugarri nagusia du esanekotasuna, pasibotasuna, menpekotasuna, pairamen zein etsipenezko jarrera exageratua»^[44]. Joanna English Morse psikologoaren arabera, hori da emakume latindar marianisten ustez «gizonezkoen gainetik nagusitasun morala» ematen diena»^[45]. Hortik ondorioztatzen da terminoak gaur egungoarekin bat ez zetozen adierak izan zituela historikoki. Hala ere, literatura akademiko berrienak adierazi du bi kontzeptuak ez liratekeela berdinak izango^[2][3][46].

Montserrat Barba kazetariaren ustez, genero-feminismoaren ikuspegitik, feministak kritikatzeko «hembrismo» hitza matxismotik eratorritako produktua da, eta termino hori erabiltzen da jarrera feministak barregarri uzteko eta, hala, gizonen eta emakumeen arteko gizarte-desoreka iraunarazteko. Kazetari honek matxismoarekin parekatzea kritikatzen du, berarentzat ez baitago talde antolaturik, gizon izate hutsagatik eta modu sistematiko batean, gizonen eskubideak gutxiestea helburu duenik^[47]. Maria Elena Simon Rodriguez idazleak ere oker deritzo terminoa feminismo erradikalaren sinonimo gisa erabiltzeari^[48]. Vanessa Rivera de la Fuente kazetariak iradokitzen du hembrismo terminoa erabiltzen dela emakumeak banatzeko eta oraindik dauden genero diskriminazioen aurrean fronte komun bat osa ez dezaten^[49].

Barbijaputa idazle feministaren iritziz, hembrismoa entelekia da, ez baitago hori babestu eta sustatuko duen gizarte-sistemarik:

«Hembrismoa benetan existitu ahal izateko, gure gizartean kausa material batzuk (ez daudenak) eta horiek babestuko lituzkeen sistema bat (hori ere ez) eman beharko lirateke, emakumeek gizonen gainean dituzten botere-harremanak bultzatuko lituzketen mekanismoez gain (eta hori ere ez)»

• Feminismo
• Matxismo
• Antifeminismo
• Genero indarkeria
• Misandria

1. ↑ ^{a b c} (Gaztelaniaz) Bermúdez, María Elvira. (1955). La Vida familiar del Mexicano. México: Antigua Librería Robredo.
2. ↑ ^{a b} (Ingelesez) Falicov, Celia. (1987). Latino families in therapy: A guide to multicultural practice.. Nueva York: The Guilford Press ISBN 978-1-572-303-645..
3. ↑ ^{a b} (Ingelesez) Mirande, Alfredo. (1997). Hombres y machos: Masculinity and Latino culture.. Boulder, Colorado, Westview Press or. ISBN 978-0-813-331-973..
4. ↑ ^{a b c d} (Ingelesez) Jensen, Evelyn. (1987). The Hispanic perspective of the ideal woman: A correlational study.. California: Faculty of the School of World Mission And institute of Church Growth, Fuller Theological Seminary..
5. ↑ (Ingelesez) Ruiz, Juliete. (1975). Clarification of the Concepts of Machismo and Hembrismo: Significance for Social Work Practise with Chicanos.. Denver, Colorado: Faculty of Graduate School of Social Work, University of Colorado..
6. ↑ El término hembrismo está registrado en el Diccionario de la Real Academia y aparece en obras lexicográficas, como en SECO, M.; ANDRÉS, O.; RAMOS, G.: Diccionario del español actual. Madrid: Aguilar, 1999; pág. 2449. En esta misma obra se recoge también el adjetivo «hembrista».
7. ↑ ^{a b} (Ingelesez) Young, Katherine K.. (2006). Legalizing Misandry: From Public Shame to Systemic Discrimination Against Men.. McGill-Queen's Press - MQUP., p. 473, 311, 80, 214. or. ISBN 9780773577893..
8. ↑ Enrique, Serna. (2002). Artículo.. .
9. ↑ En las Actas del I Congreso del Léxico Español Actual, de marzo de 2005,Actas de Léxico Español Actual, Venecia-Treviso 14-15 de marzo de 2005, edición de Luis Luque Toro, ISBN 978-88-7543-180-8, capítulo “El Neologismo Español Actual”, página 23.
10. ↑ ^{a b} Navarro, Marysa. (2016). «Against Marianismo». En Montoya, Rosario; Frazier, Lessie Jo; Hurtig, Janise, eds. Gender's Place: Feminist Anthropologies of Latin America. Sringer.. , 257-263 or. ISBN 978-1-137-122-278..
11. ↑ ^{a b} Vásquez; González, M.; A.. (1981). Sex Roles among Chicanos: Stereotypes, Challenges and Changes. Praeger Publishers ISBN 978-0-275-905-804..
12. ↑ ^{a b} (Ingelesez) Murguia, María G.. «Sex Roles among Chicanos: Stereotypes, Challenges and Changes» Machismo, marianismo, and hembrismo, and their relationship to acculturation as predictors of psychological well-being in a Mexican and Chicano population.. The University of Wisconsin Madison.
13. ↑ ^{a b} ASALE, RAE-. «hembrismo | Diccionario de la lengua española». «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario. Consultado el 26 de enero de 2023.
14. ↑ «Diccionario». Fundación BBVA. Consultado el 27 de febrero de 2026.
15. ↑ Wendy McElroy. Good Will Toward Men. .
16. ↑ McElroy, Wendy. (1996). Sexual Correctness: The Gender Feminist Attack on Women. McFarland, 6, 33. or. ISBN 9780786402267...
17. ↑ Gibbons, Fiachra. (21 de julio de 2013). Lay off men, Lessing tells feminists. .
18. ↑ Wollenberg, Anne. (4 de febrero de 2009). Sexism feminism. .
19. ↑ Solanas, Valerie (1967). Manifiesto SCUM. Archivado desde el original el 14 de septiembre de 2017.
20. ↑ Fordy, Tom. (6 de junio de 2016). Why aren’t men ‘allowed’ to speak up about sexism and objectification?. .
21. ↑ Vanessa Rivera de la Fuente. El hembrismo: Un mito producto de los miedos machistas. .
22. ↑ Barba Pan, Montserrat. 'Hembrismo' y 'feminazismo', dos conceptos del machismo. .
23. ↑ Simón Rodríguez, Mª Elena. (1999). Democracia vital: mujeres y hombres hacia la plena ciudadanía.. Narcea Ediciones ISBN 9788427712706..
24. ↑ «Significado de Hembrismo» Wikipedia, la enciclopedia libre 2021-11-28.
25. ↑ (Ingelesez) Andrade, Sally J.. (1982-06). «Social Science Stereotypes of the Mexican American Woman: Policy Implications for Research» Hispanic Journal of Behavioral Sciences 4 (2): 223–244.  doi:10.1177/07399863820042006. ISSN 0739-9863. (kontsulta data: 2026-08-12).
26. ↑ ^{a b} Santillán, Martha. (2008). ««Discursos de redomesticación femenina durante los procesos modernizadores en México, 1946-1958».» Historia y Grafía (31): 103-132. ISSN 1405-0927..
27. ↑ ^{a b} Penalosa, Fernando. (1968-11). «Mexican Family Roles» Journal of Marriage and the Family 30 (4): 680.  doi:10.2307/349517. (kontsulta data: 2026-08-12).
28. ↑ Mata Coca, Isabel María. (2002). «Análisis descriptivo del lenguaje sexista en un texto universitario desde la perspectiva de la coeducación» Eúphoros 4: 65-80. ISSN 1575-0205..
29. ↑ ^{a b} En las Actas del I Congreso del Léxico Español Actual, de marzo de 2005, Actas de Léxico Español Actual, Venecia-Treviso 14-15 de marzo de 2005, edición de Luis Luque Toro, ISBN 978-88-7543-180-8, capítulo “El Neologismo Español Actual”, página 23.
30. ↑ Ponferrada, Diario de León | Noticias de León y Bierzo. «El hembrismo, ese abuso institucionalizado» Diario de León | Noticias de León, Bierzo y Ponferrada.
31. ↑ ^{a b} Stevens, Evelyn (1973). «Marianismo: the other face of machismo». En Pescatello, Ann, ed. Female and Male in Latin America: Essays (en inglés). Pittsburgh: University of Pittsburgh Press. pp. 89-101.
32. ↑ ^{a b} (Ingelesez) Nida, Eugene. (2000). Understanding Latin Americans: Special references to religious values and movements.. William Carey Library ISBN 978-0878081172..
33. ↑ (Ingelesez) Swazo, Roberto. (2013). The Bilingual Counselor's Guide to Spanish: Basic Vocabulary. Nueva York: Routledge ISBN 978-0-415-81022-7..
34. ↑ «APA Dictionary of Psychology» dictionary.apa.org.
35. ↑ (Gaztelaniaz) Macías, Anna. (2002). Contra viento y marea: el movimiento feminista en México hasta 1940. Universidad Autónoma de México ISBN 978-968-36-8506-0..
36. ↑ Plaza, Juan. (2005). Género y comunicación. Editorial Fundamentos, 44 or. ISBN 978-84-245-1036-7..
37. ↑ «Marianismo y machismo» www.lai.fu-berlin.de 2018-07-26.Consultado el 27 de diciembre de 2021.
38. ↑ (Ingelesez) Gil, R.M.; Vázquez, C.I.. (1996). The Maria paradox: How Latinas can merge old world traditions with new world self-esteem.. New York: G. P. Putnam's Sons.
39. ↑ (Ingelesez) Morales, Alejandro; Pérez, Oscar Fernando Rojas. (2020-09-18). Carducci, Bernardo J. ed. «Marianismo» The Wiley Encyclopedia of Personality and Individual Differences (Wiley): 247–251.  doi:10.1002/9781119547181.ch306.. ISBN 978-1-119-05747-5. (kontsulta data: 2026-08-12).
40. ↑ Nuñez, Alicia; González, Patricia; Talavera, Gregory A.; Sanchez-Johnsen, Lisa; Roesch, Scott C.; Davis, Sonia M.; Arguelles, William; Womack, Veronica Y. et al.. (November 2016). «Machismo, Marianismo, and Negative Cognitive-Emotional Factors: Findings From the Hispanic Community Health Study/Study of Latinos Sociocultural Ancillary Study» Journal of Latinx Psychology (Washington, D.C.: American Psychological Association) 4 (4): 202–217.  doi:10.1037/lat0000050. ISSN 2168-1678. OCLC .5102330 PMID 27840779..
41. ↑ Da Silva, Nicole; De La Rosa, Mario; Dillon, Frank R.; Ertl, Melissa M.; Verdejo, Toni R.. (May 2018). «Marianismo Beliefs, Intimate Partner Violence, and Psychological Distress Among Recently Immigrated, Young Adult Latinas» Journal of Interpersonal Violence (Thousand Oaks, California: SAGE Publications) 36 (7–8): 3755–3777.  doi:10.1177/0886260518778263. ISSN 0886-2605. OCLC .12879051 PMID 29806565..
42. ↑ Kosmicki, Mia. (September 2017). «Marianismo Identity, Self-Silencing, Depression and Anxiety in Women from Santa María de Dota, Costa Rica/Marianismo, auto-silenciamiento, depresión y ansiedad en mujeres de Santa María de Dota, Costa Rica» UNED Research Journal (San José, Costa Rica: Universidad Estatal a Distancia) 9 (2): 202–208.  doi:10.22458/urj.v9i2.1895..
43. ↑ Sendón de León, Victoria. (2007). «Coeficiente simbólico femenino» in Plaza, Juan F.; Delgado, Carmen Género y comunicación. Madrid: Fundamentos, 44 or. ISBN 978-84-245-1136-4..
44. ↑ Albores García, Víctor. (2001). «La identidad de género en México» Caminos del desarrollo psicológico, Volumen 3. Plaza y Valdéz, 63 or. ISBN 978-968-856-911-5..
45. ↑ Morse, Joanna. (2007). A Review of the Literature Concerning Intimate Partner Violence Among Latino families living in the United States.. Spalding University OCLC .226394533.
46. ↑ (Ingelesez) Saucedo, Sandra. (2011). A Narrative Inquiry of the Spiritual and Sexual Metamorphosis of Latina Women Through Migration to the United States. San Francisco: California Institute of Integral Studies..
47. ↑ Barba Pan, Montserrat. 'Hembrismo' y 'feminazismo', dos conceptos del machismo. .
48. ↑ Simón Rodríguez, Mª Elena. (1999). Democracia vital: mujeres y hombres hacia la plena ciudadanía.. Narcea Ediciones ISBN 9788427712706..
49. ↑ Vanessa Rivera de la Fuente. El hembrismo: Un mito producto de los miedos machistas. .

Wikiztegian orri bat dago honi buruz: hembrismo .