Erasmismo
Erasmismoa, Pizkundeko humanismoaren barruan, korronte ideologiko eta estetikoa izan zen, Erasmo Rotterdamgoa herbehereetarraren (1466-1536) ideietan oinarritua. Alderdi ideologikoetan, erasmismoak protestantismoaren eta katolizismoaren arteko konpromisoa defendatzen zuen. Kristautasun espiritualago eta ez hain publiko batera itzultzea proposatzen zuen.[1]
Erasmo Rotterdamgoa (1466-1536) humanista eta teologo handia izan zen, Erdi Aroko eta Aro Modernoaren arteko trantsizioan pentsamendu kritikoa eta erreformista sustatu zuena. Erasmismoak, beraz, bere ideiak eta printzipioak barne hartzen zituen, hala nola, erlijioaren erreforma humanista, tolerantzian oinarritutako pentsamendua eta hezkuntza eta zibilizazioaren garapena.[2]
Erasmismoaren ezaugarri nagusiak
- Humanismoaren oinarriak. Erasmismoa humanismoaren adar bat zen, gizakiaren balioa, arrazoiaren erabilera eta hezkuntza kritikoa azpimarratzen zituena. Gizakia zen erdigunean, eta bere garapena eta askatasuna lehenesten ziren.[3]
- Hezkuntza eta kultura. Erasmismoak hezkuntza eta kultura sustatzen zituen, batez ere klasikoen ikaskuntza eta itzulpenak bultzatuz. Erasmo Rotterdamgoek, jatorrizko iturrietara itzultzeko ahaleginean, grezieraz eta latinezko testuak berrikusi eta zuzentzen zituen.
- Erlijioaren kritikak eta erreforma humanista. Erasmismoak kritika arina egiten zien Elizaren praktika eta dogma batzuei, baina ez zuen erreforma erlijioso bortitzik sustatzen, baizik eta erreforma moral eta intelektual bat, bakez eta arrazoiz.[4]
- Tolerantzia eta zintzotasuna. Erasmismoak tolerantzia eta elkarrizketa sustatzen zituen, eta intolerantzia eta fanatismoaren aurka egiten zuen. Zintzotasuna eta gizatasuna ziren bere balore nagusiak.
- Idazkera eta estiloa. Erasmismoaren testuak argi, garbi eta dotore idatzita daude, askotan ironia eta umorea erabiliz. Erasmok estilo garbia eta argia bilatzen zuen, jendearentzat ulerterraza izateko.
- Gizartearen hobekuntza. Erasmismoak gizartearen hobekuntza bilatzen zuen, batez ere hezkuntza eta moralaren bidez, gizakiaren barne-aldaketa eta garapena sustatuz.
Jarraitzaileak
Erasmok jarraitzaile ugari izan zituen Europan, hala nola Tomas Moro edo Guillaume Budé, eta bereziki Espainian, non Erasmoren lehen lan itzulia 1516an argitaratu zen. Erasmo Karlos V.a enperadoreak babestu zuen, eta bere ideiak erlijiotasun tradizionalarekin gusturago ez zeuden Gaztelako gizarte-sektoreetan errotu ziren: kristau berriak eta gaur egun gaizki ezagutzen diren doktrinen jarraitzaileak, erasmismoa alde batera utzita garatuak.
Erasmo jatorri konbertituko humanistekin karteatu zen, hala nola Juan de Vergara helenistarekin edo Alfonso eta Juan de Valdés anaiekin; halaber, Juan Luis Vives Valentziako emigratu humanistaren laguna izan zen; Vives jatorri judeokonbertsokoa zen ere, eta eragin handia izan zuen François Rabelais, Pero Mexía, Andrés Laguna edo Miguel de Cervantes bezalako idazleengan; Cervantesengan izan zuen eragina honen maisua izan zen López de Hoyos humanistaren bitartez heldu zen.[5]
Espainian idazle erasmistak benetako presio-talde bihurtu ziren Karlos V.a enperadorearen inguruan, baina 1530etik aurrera, Bernardino Tovarren atxiloketarekin, zoritxarrean erori ziren, eta Inkisizioak erasmismo jazarri zuen. Juan de Vergara atxilotu zuten eta Juan Luis Vives eta Valdés anaiek Europara emigratu behar izan zuten.
Euskal Herrian, bestetik, Axularren lanetan erasmismoaren zantzuak ikus daitezke.[6]
Erreferentziak
- ↑ (Gaztelaniaz) RAE. (2025-12-22). «erasmismo | Diccionario del estudiante» «Diccionario del estudiante» (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ «Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» www1.euskadi.net (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ «Client Challenge» es.scribd.com (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ (Gaztelaniaz) Echevarría, Carmen. (2012-09-07). «Erasmo, el humanista molesto» Fundación Novia Salcedo. empleo, emprendizaje, futuro. (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ «José Antonio López Calle, El erasmismo reforzado en Erasmo en tiempo de Cervantes, El Catoblepas 115:6, 2011» www.nodulo.org (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ «Client Challenge» es.scribd.com (kontsulta data: 2026-08-21).
Kanpo estekak
Datuak: Q2574519
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
