Estat Català

Estat Català
Datuak
Mota	Kataluniako alderdi politikoa
Herrialdea	Espainia
Ideologia	Katalan independentismoa eta katalanismoa
Agintea
Lehendakaria	Josep Andreu Domingo (en)
Egoitza nagusi	Bartzelona;
Historia
Sorrera	1922
	webgune ofiziala;

Estat Català (euskaraz Kataluniar Estatua) 1922ko uztailaren 18an Francesc Maciàk sortutako alderdi politiko independentista bat da. Europa osoko hirugarren alderdi independentista zaharrena da, betiere Euskal Herriko EAJ (1895) eta Irlandako Sinn Féin (1905) alderdien ondoren.

Jatorriz, izaera matxinatu eta borrokalaria zuen, bere jarduerak Primo de Riveraren diktaduran zehar ekintza armatuak eta nazioartean Kataluniaren asmo independentistak ezagutaraztea burutzea izan baitzen.

Gaur egun, bere burua "alderdi independentista, klaseartekoa eta ez dogmatikoa, Herrialde Katalanen independentzia eta katalana hizkuntza ofizial bakarra izatearen alde borrokatzen duen" alderdia bezala definitzen da.

Aurrekariak

Kataluniako nazionalista eta independentziaren aldeko alderdi politiko bat da, 1919ko Federazio Demokratiko Nazionalaren (FDN) eta Kataluniako Konferentzia Nazionalaren (1922ko ekaina) aurrekarietatik sortua, baita aurreko urteetako Kataluniako kultura- eta politika-pizkundearen eragin ugari ere.

Sorrera

1922ko uztailaren 8an, independentziaren aldeko alderdi interklasista gisa sortu zen, gizarte-arazoak eta langileen eskubideak hobetzea helburu zuena. Sorrera CADCI sindikatuaren bulegoetan egin zen.

Ezkutuko erakundea

Espainian alderdia sortu eta urtebetera, estatu-kolpe militar bat gertatu zen, eta Primo de Riveraren diktadura ezarri zen Alfontso XIII.aren Espainiako monarkia dekadentearekin batera. Erregimen aldaketa honek alderdia legez kanpokoa izatea ekarri zuen eta bere Zuzendaritza Nazionala Parisera erbesteratu behar izan zuen. Katalunian geratu ziren militanteak klandestinitatean sartu eta Espainiako Alfontso XIII.a erregea eta Direktorio Militarra hiltzeko erregimentu bat antolatu zuten "Garraf Konplota" (1925) (3) bezala ezagutzen den konspirazioan. Geroago, Prats de Mollóko militante armatuekin Katalunian sartzea antolatu zuten Oloten Kataluniako Errepublika independentea aldarrikatzeko. Saiakera aurkitu zuten, eta alderdiko zuzendaritza atxilotu eta Parisen epaitu zuten, "Prats de Molló Afera" (4) bezala ezagutzen diren gertaerak. Belgikara kanporatu zituzten, eta handik, Estatu Katalanaren (EB) buruzagiek Uruguai, Argentina, Txile, Kuba eta New Yorkeko bira bat hasi zuten atzerriko katalan komunitateen babesa lortzeko. Kuban, bilera garrantzitsu bat egin zuten, non Kataluniako Errepublika independente baterako Konstituzioaren behin-behineko zirriborroa aurkeztu zen, historiografian "Habanako Konstituzioa" (5) bezala ezagutzen dena.

Espainiako Bigarren Errepublika

Diktadura erori ondoren, ECko presoak kalera atera ziren eta alderdia legeztatu zen. Independentziaren aldekoek fronte batu bat osatu zuten errepublikano federalistekin, eta Esquerra Republicana (ERC) sortu zen (6). ECk bere egitura osoa mantendu zuen sortu berri zen ezkerreko fronte honen barruan. ERC hauteskundeetara aurkeztu zen eta irabazi egin zuen, Francesc Macià, ECko buruzagi historikoa ere, buru zuela. Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen 1931ko apirilaren 14an (7), geroago Kataluniako Generalitateak aldatu zuen aldarrikapena Espainiako gobernuaren presioagatik. Francesc Macià hil ondoren, Generalitatearen lidergoa Lluís Companysengana igaro zen (ERC), eta ECk Kataluniako Errepublika aldarrikatzen saiatu zen, hiru urte lehenago huts egin zuena, 1934ko urriaren 6an (8). Saiakera ez zen arrakastatsua izan arren, EC berrantolatu eta frontetik atera zen, hau da, ERC.

Espainiako Gerra Zibila (1936-1939)

Espainiako militar batzuek estatu-kolpe bat eman eta diktadura faxista berri bat ezarri zuten 1936an. Kolpe militarra porrot egin zuen Katalunian. EC Errepublikari eta Generalitateari leial mantendu zitzaion, eta militanteak bidali zituen Aragoiko Fronteetan borrokatzera eta Mallorca berreskuratzera, faxisten eskuetan eroria baitzen (9).

Gerra ondoren 1939-45

Gerra 1939an amaitu zen Espainiako Errepublikaren eta Errepublikako Generalitatearen porrotarekin. ECko zuzendaritza eta bere militanteak erbesteratzera behartuta egon ziren, hasieran Frantzian eta Ingalaterran, eta gero (Bigarren Mundu Gerra hasi zenean) batez ere Mexikon, Kuban, Txilen, Venezuelan eta Kolonbian. Erbestean, ECko militanteek fronte politiko independentista bat sustatu zuten, Kataluniako Fronte Nazionala (FNC), Bigarren Mundu Gerran indar aliatuei lagundu ziena, batez ere faxisten eta juduen kontrolpean zeuden eremuetan eroritako hegazkinlarien ihesbideetan (10).

Frankoren diktadura

Franco jeneralaren diktadura faxista 1975era arte iraun zuen, eta ECk Katalunian ezkutatuz eta atzerrian erbesteratuz biziraun behar izan zuen, Joan Cornudella, Joan Masot eta Salvador Bartolí (2) bezalako politikari ospetsuen gidaritzapean.

1977-2025: Diktadura amaitu ondoren, EE alderdia berriro legeztatu zen 1977an eta Katalunian berrantolatu zen. Independentziaren aldeko batasun koalizioak sustatzen saiatzen jarraitzen du eta katalana babesten du eta Kataluniako Errepublika baten barruan independentziaren aldeko gobernu katalan bat ezartzea lehentasun gisa. Gaur egun arte, Mendebaldeko Europako hirugarren independentziaren aldeko alderdi politiko aktibo zaharrena da.

Bibliografia

(3) CREXELL, Joan (reed. Callau, Tomàs; Rubiralta, Fermí). El complot de Garraf (1925) (katalanez). 2. Terrassa: Dalmau editors, 2025, 303. or. ISBN 978-84-232-0913-2.

(4) CATTINI, G. L'aixecament de Prats de Molló. Bartzelona: Rosa dels Vents, 2021. ISBN 978-84-18033-65-0

(5), (6), (7), (8) i (10) Callau, Tomàs; Porta, Frederic; Santasusana, Marc; Rubiralta, Fermí (koord.). Estat Català (1922-2022). 100 urteko independentzia politikoa. Bartzelona: Base, 2022.

(9) MASSOT i Muntaner, Josep. Bayo a Mallorcako lehorreratzea: 1936ko abuztua-iraila. L'Abadia de Montserrat, 1987, or. 64. ISBN 84-7202-835-6.