Ferrozeno
| Ferrozeno | |
|---|---|
 | |
 | |
| Formula kimikoa | C10H10Fe |
| SMILES kanonikoa | [CH-1C=CC=C1.[CH-]1C=CC=C1.[Fe+2]&zoom=2.0&annotate=none 2D eredua] |
| MolView | [CH-1C=CC=C1.[CH-]1C=CC=C1.[Fe+2] 3D eredua] |
| Konposizioa | burdina, karbono eta hidrogeno |
| Aurkitze data | 1951 |
| Mota | Metalozeno eta homoleptic complex (en)  |
| Ezaugarriak | |
| Fusio-puntua | 173 ℃ |
| Irakite-puntua | 249 ℃ (760 Torr) |
| Masa molekularra | 186,013 Da |
| Arriskuak | |
| Denboran ponderatutako esposizio muga | 5 mg/m³ (10 h, Ameriketako Estatu Batuak) 10 mg/m³ (10 h, baliorik ez) 15 mg/m³ (8 h, Ameriketako Estatu Batuak) |
| Identifikatzaileak | |
| InChlKey | KTWOOEGAPBSYNW-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 102-54-5 |
| ChemSpider | 7329 |
| PubChem | 10219726, 7611, 504306 eta 11985121 |
| Reaxys | 6609436 |
| Gmelin | 30672 |
| ChEBI | 3385 |
| RTECS zenbakia | LK0700000 |
| ZVG | 492633 |
| DSSTox zenbakia | LK0700000 |
| EC zenbakia | 203-039-3 |
| ECHA | 100.002.764 |
| UNII | U96PKG90JQ |
Ferrozenoa konposatu organikoa da Fe(C5H5)2. formula duena, konposatu organometalikoen klasekoa, metalozenoen taldekoa. Ferrozenoaren formula molde honetan ere eman izan da: Cp2Fe. Solido kristalino laranja da. Disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta bentzenotan. Sukoia eta narritagarria da[1].
Historia
Ferrozenoa izan zen intetizatutako lehen metalozenoa. Bi ikerlari taldek aldi berean, Kealyk eta Pauson-ek[2], batetik, eta Miler-ek eta bere kideek bestetik[3], deskribatu zuten lehen aldiz 1951ean. Geoffrey Wilkinson-ek[4] eta Ernst Otto Fischer-ek[5] 1952an azaldu zuten ferrozenoaren egitura eta 1973an Kimikako Nobel saria jaso zuten horregatik.
Sintesia
Ferrozenoa sintetizatzeko hainbat molde agertzen dira literaturan. Sintesi elektrokimikoa da horietako bat. Lehen urratsean etanola eta burdina elektrokimikoki erreakzionaraziz burdina(II) etoxidoa lortzen da, zeinek bigarren urratsean ziklopentadienoarekin erreakzionaraziz ferrozenoa ematen duen etanolarekin batera. Atzen hau lehen urratsean berrusatzen da[6].
![{\displaystyle {2\,\mathrm {EtOH} {}+{}\mathrm {Fe} (\mathrm {II} ){}\mathrel {\longrightarrow } {}\mathrm {Fe} (\mathrm {CH} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {CH} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} ){\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}{}+{}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/5189510dc0910a9cbfb9854084737321416f682d)
![{\displaystyle {\mathrm {Fe} (\mathrm {CH} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}\mathrm {CH} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} ){\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}{}+{}2\,\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}{}\mathrel {\longrightarrow } {}(\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}){\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {Fe} {}+{}2\,\mathrm {EtOH} }}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/8cfaac838cd8c827c4cdaf4b74a9b55d350f59cb)
Erabilera
Ferrozenoak industrian hainbat erabilera ditu: gasolinetan detonazioaren kontrako gehigarri, polimerizazio-prozesu berezietan katalizatzaile, tenperatura altuko lubrifikatzaile eta misil eta sateliteetan gainestaldura gisa besteak beste[7].
Toxikotasuna
Gizakengan begietan, mukosetan eta larruazalean narritadurak eragiten ditu. Irentsiz gero toxikoa da. Halaber, ingurugiroan luze irauten du eta kaltegarria da uretako bizidunentzat[1].
Erreferentziak
- ↑ a b (Ingelesez) PubChem. «Ferrocene» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (kontsulta data: 2026-06-01).
- ↑ (Ingelesez) Kealy, T. J.; Pauson, P. L.. (1951-12). «A New Type of Organo-Iron Compound» Nature 168 (4285): 1039–1040. doi:. ISSN 1476-4687. (kontsulta data: 2026-06-01).
- ↑ (Ingelesez) Miller, Samuel A.; Tebboth, John A.; Tremaine, John F.. (1952-01-01). «114. Dicyclopentadienyliron» Journal of the Chemical Society (Resumed) (0): 632–635. doi:. ISSN 0368-1769. (kontsulta data: 2026-06-01).
- ↑ pubs.acs.org doi:. (kontsulta data: 2026-06-01).
- ↑ FISCHER, E. O. & PFAB, W. (1952). Cyclopentadien-Metallkomplexe, ein neuer Typ metallorganischer Verbindungen. Zeitschrift für Naturforschung.
- ↑ Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. 6th ed.Vol 1:. Wiley-VCH Verlag GmbH & Co, 113 or..
- ↑ «Dicyclopentadienyl iron - Hazardous Agents | Haz-Map» haz-map.com (kontsulta data: 2026-06-01).
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
