Frieda Robscheit-Robbins
| Frieda Robscheit-Robbins | |
|---|---|
| Bizitza | |
| Jaiotza | Euskirchen, 1888ko ekainaren 8a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Heriotza | Tucson, 1973ko abenduaren 18a (85 urte) |
| Hezkuntza | |
| Heziketa | Chicagoko Unibertsitatea University of Rochester (en)  Kaliforniako Unibertsitatea |
| Jarduerak | |
| Jarduerak | hematologoa eta patologoa |
Frieda S. Robscheit-Robbins (Euskirchen, Alemania,1888ko ekainaren 8a - Tucson, AEB, 1973ko abenduaren 18a) jatorri alemaniarreko estatubatuar patologoa izan zen, George Hoyt Whipple-rekin estu-estu lan egin zuena, anemia perniziosoaren tratamenduan gibel ehunaren erabilera ikertzen.[1][2] 21 artikulu zientifikoren egilekidea izan zen 1925 eta 1930 bitartean. 1934an, Whipplek Nobel saria jaso zuen lan horrengatik, eta Robscheit-Robbinsek ez zuen aipamen hori jaso, nahiz eta Whipplek berarekin partekatu sariaren dirua.[3]
2002an, Discover aldizkarian "Zientziaren 50 emakume garrantzitsuenak" izeneko artikulu batek Robscheit-Robbinsen ekarpenek "arreta handiagoa merezi zutela" aipatu zuen.
Haurtzaroa eta hezkuntza
Alemanian jaio zen eta txikitan Estatu Batuetara joan zen bizitzera.[4] Chicagoko Unibertsitatean lortu zuen zientzietako lizentziatura, Kaliforniako Unibertsitatean masterra eta Rochesterreko Unibertsitatean doktoretza.[5]
Ikerketa
Whipplek eta Robscheit-Robbinsek anemia mota bat zehaztu zuten. Txakurrek odol asko galtzen zutenean anemiaren antzeko sintomak zituztela ikusi zuten. Behin eredu esperimental hau ezarri ondoren, terapia esperimentalak probatu ahal izan zituzten. Hainbat organotan oinarritutako dietak probatu zituzten: barea, birika, gibela, hesteak, etab. Gibeleko dieta batekin elikatutako txakurrek bizkorrago sendatzen zirela aurkitu zuten, eta horrek anemia gibelean izandako akats bati lotuta dagoela iradokitzen zuen.[6]
Atariko ikerketa 1920ko hamarkadaren hasieran egin zuten Kaliforniako Unibertsitateko George William Hooper Fundazioan, eta han abrikotak eraginkorrak zirela txakurrengan eragindako anemiaren tratamenduan jakin zuten. Emaitza hau hain harrigarria izan zen ikerketan ez zela argitaratu. Hala ere, lanak 1922tik aurrera jarraitu zuen Rochesterreko Unibertsitatean (New York), eta ikertzaileek substantzia desberdinek anemiaren tratamenduan zuten eraginkortasuna konparatu zuten.[7] Whipple eta Robscheit-Robbinsek txakurrekin esperimentatzea erabaki zuten, janari mota ugari jateko prest zeudelako eta tamaina handikoak zirelako, maiz odol-laginak egin arren egoera osasuntsuan mantendu ahal izateko.[8] Robscheit-Robbins txakurren zaintzaz arduratzen zen eta maiz aurkezten zituen aurkikuntzekin batera zientzia-bileretan.[8] Esperimentu hauek txakurrei "izokin-ogia" denbora luzez emanez egin zituzten, hemoglobina-ekoizpen egonkorra mantentzeko. Ondoren, elikagai espezifikoak gehituko zizkioten dietan sortutako hemoglobinan duten eragina probatzeko. Gibela izan zen, izan ere, probatu zen lehen elikagai dietetikoa, geroago jakingo zena hemoglobina ekoizpeneko beste elikagai batzuk baino eraginkorragoa zela. Hasieran uste zen behi-bihotzak hemoglobina ekoizpena hobetzen zuela, baina laster frogatu zen gibelak baino errendimendu okerragoa zuela.
Robscheit-Robbins 1917an hasi zen Whipplerekin lanean, eta 18 urtez izan zen haren ikerketa-bazkidea. Whipplerekin lanean ari zela, Robscheit-Robbinsek ez zuen inoiz ikerketa-laguntzaile baten gainetik dagoen postu altuagorik lortu, "Whipple-ren esperimentuak" planifikatu eta egin arren.[4] 1917tik 1955era Whipplerekin lankidetzan aritu zen bitartean, 100 artikulu baino gehiago idatzi zituen bere ikerketaren aurkikuntzei buruz, baita anemiaren gaiari buruzko hainbat medikuntza testuliburuko kapitulu ere.[9] Whippleren artikulu garrantzitsuenean izendatutako lehen pertsona izan zen. Izendatutako lehen pertsona artikulua oinarritzen den lanaren arduradun nagusia da, eta ikerketa-eremu askotan azken egilea laborategiko zuzendaritzaren arduraduna edo lanaren ikertzaile arduraduna da. Whipplek Nobel saria jasotzean aipatu zituen 23 artikuluetatik, Robscheit-Robbins hamar artikuluren egilekidea zen.[10]
Robscheit-Robbins bere ibilbidearekin lotutako hainbat elkartetako kide izan zen, besteak beste: Society for Experimental Pathology, Physiological Society eta New York Society for Medical Research. 1952an New Yorkeko Ikerketa Medikorako Elkarteko presidentea izan zen.[4] 1951n, Robscheit-Robbins Patologia Esperimentalerako Amerikako Elkarteko presidente hautatu zuten, kargu hori betetzen zuen lehen emakumea bihurtuz.[9][11]
Matthew-Matilda efektua
Matthew-Matilda efektua fenomeno bat da, non pertsona batek bere kolaboratzaileen gainetik meritua jasotzen duen lorpen edo argitalpen batengatik, izenaren ezagutza eta/edo genero-alborapena dela eta.[12] Efektu hau Robscheit-Robbins-i aplikatzen zaio 1934ko Medikuntzako Nobel Saria irabaztean parte hartu ez zuelako. Nobel saria George Hoyt Whipple-ri eta beste bi zientzialari gizonezkoei eman zitzaien, Robscheit-Robbins idatzitako argitalpen gehienen egilekidea izan arren.[12] Robscheit-Robbins ez zen Whipple-rekin egindako lanagatik aitortu eta zientziaren historian gertatzen ari den Matthew-Matilda efektuaren adibide nagusia da.
Bizitza pertsonala
Robscheit-Robbins O.V. Spraguerekin ezkondu zen. Biek seme-alaba bat izan zuten. 1973ko abenduan hil zen Tucsonen, Arizonan.
Hautatutako argitalpenak
- Hooper, C.W., Robscheit, F.S. and Whipple, G.S. (1920). "Blood Regeneration Following Simple Anemia I-V". American Journal of Physiology. 1920, 151-263.
Erreferentziak
- ↑ Robscheit-Robbins, Frieda (1888–1973). 2007-01-01 (kontsulta data: 2025-06-13).
- ↑ (Ingelesez) «Nobel Prize women in science : their lives, struggles, and momentous discoveries | WorldCat.org» search.worldcat.org (kontsulta data: 2025-06-13).
- ↑ (Ingelesez) Corner, George Washington. (1963). George Hoyt Whipple and His Friends: The Life-story of a Nobel Prize Pathologist. Lippincott (kontsulta data: 2025-06-13).
- ↑ a b c Ogilvie, Marilyn Bailey; Harvey, Joy Dorothy. (2000). The biographical dictionary of women in science : pioneering lives from ancient times to the mid-20th century. New York : Routledge ISBN 978-0-415-92038-4. (kontsulta data: 2025-06-13).
- ↑ "The University of Rochester - Eighty-Fourth Annual Commencement". .
- ↑ (Ingelesez) «Eating organs to cure a disease - Treating Diabetes» Treating Diabetes (kontsulta data: 2025-06-13).
- ↑ Elden, C. A.; Sperry, W. M.; Robscheit-Robbins, F.; Whipple, G.H. (1928). "Blood Regeneration in Severe Anemia: XIII. INfluence of Certain Copper Salts upon Hemoglobin Output". Journal of Biological Chemistry. 79: 577–586. ISSN doi:10.1016/S0021-9258(20)79948-5..
- ↑ a b (Ingelesez) «George Hoyt Whipple and His Friends: The Life-Story of a Nobel Prize Pathologist - Corner, George W: 9780397500925 - AbeBooks» www.abebooks.com (kontsulta data: 2025-06-17).
- ↑ a b (Ingelesez) «Chapter 20: Shaping the Medical Center · History of the University of Rochester, 1850-1962 · RBSCP Exhibits» rbscpexhibits.lib.rochester.edu (kontsulta data: 2025-06-17).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Nobel Prize Women in Science: Their Lives, Struggles, and Momentous Discoveries | PDF | Marie Curie | Uranium» Scribd (kontsulta data: 2025-06-17).
- ↑ «ASIP.org - American Society for Investigative Pathology» www.asip.org (kontsulta data: 2025-06-17).
- ↑ a b (Ingelesez) Rossiter, Margaret W.. (1993-05-01). «The Matthew Matilda Effect in Science» Social Studies of Science 23 (2): 325–341. doi:. ISSN 0306-3127. (kontsulta data: 2025-06-17).
Kanpo estekak
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q15989587
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
