Ftalato
Ftalatoak edo ftalato-esterrak azido ftalikoaren esterrak dira, adibidez, dimetil ftalatoa. Kolorerik gabeko konposatuak dira, usainik gabeak, oliotsuak, nahiz eta lagin komertzialak horixkak izan daitezkeen eta usain amini bat izan. Kimikoki nahiko geldoak direnez eta erraz sintetizatzen direnez, oso erabiliak dira plastifikatzaile gisa, hau da, polimeroei gehitutako substantziak, haien malgutasuna, gardentasuna, iraunkortasuna eta bizitza-luzera handitzeko. Batez ere poli(binil kloruro)a (PVC) biguntzeko erabiltzen dira[1].
Osasun-kezka
Ftalatoen erabilera eztabaidagai da gizartean. Izan ere, irenstean, disruptore endokrino gisa joka dezaketeela uste delako[2][3]. Ondorioz, haien erabilera araututa dago, adib. Estatu Batuetan, Kanadan eta Europar Batasunean[4][5].
Ftalato garrantzitsuenak
Beheko taulan ftalato inportanteenak azaltzen dira masa molekularraren arabera sailkatuta. Negritaz, erabilera komertzial handiena dutenak.
| Izena | Laburtzapena | Alkoholaren karbono-kopurua | Masa molekularra (g/mol) | Giza osasunari eragiten dioten ezaugarriak (ECHA sailkapena, 2022)[6] |
|---|---|---|---|---|
| Dimetil ftalato | DMP | 1 | 194,18 | |
| Dietil ftalato | DEP | 2 | 222,24 | Disruptore endokrinoa ote den aztertzen |
| Dialil ftalato | DAP | 3 | 246,26 | Larruazala narritatzen du |
| Di-n-propil ftalato | DPP | 3 | 250,29 | |
| Di-n-butil ftalato | DBP | 4 | 278,34 | Disruptore endokrinoa eta ugalketarako toxikoa |
| Diisobutil ftalato | DIBP | 4 | 278.34 | Disruptore endokrinoa eta ugalketarako toxikoa |
| Di-2-metoxietill ftalato | DMEP | 3 | 282,29 | Ugalketarako toxikoa |
| Butil ziklohexil ftalato | BCP | 4 – 6 | 304,38 | |
| Di-n-pentil ftalato | DNPP | 5 | 306.4 | Ugalketarako toxikoa |
| Diziklohexil ftalato | DCP | 6 | 330,42 | Toxic to reproduction, disruptore endokrinoa, skin sensitising |
| Butil benzil ftalato | BBP | 4 – 7 | 312,36 | Disruptore endokrinoa eta ugalketarako toxikoa |
| Di-n-hexil ftalato | DNHP | 6 | 334,45 | Ugalketarako toxikoa |
| Diisohexil ftalato | DIHxP | 6 | 334,45 | Ugalketarako toxikoa |
| Diisoheptil ftalato | DIHpP | 7 | 362,5 | Ugalketarako toxikoa |
| Butil dezil ftalato | BDP | 4 – 10 | 362,5 | |
| Dibutoxi etil ftalato | DBEP | 6 | 366,45 | |
| Di(2-etilhexil) ftalato | DEHP, DOP | 8 | 390,56 | Ugalketarako toxikoa eta disruptore endokrinoa |
| Di(n-oktil) ftalato | DNOP | 8 | 390,56 | Erabilera batzuk mugatutaatzuk mugatuta |
| Diisooctil ftalato | DIOP | 8 | 390,56 | Ugalketarako toxikoa |
| n-Oktil n-dezil ftalato | ODP | 8 – 10 | 418,61 | |
| Diisononil ftalato | DINP | 9 | 418.61 | Erabilera batzuk mugatuta |
| Di(2-propilheptil) ftalato | DPHP | 10 | 446,66 | Disruptore endokrinoa ote den aztertzen |
| Diisodezil ftalato | DIDP | 10 | 446,66 | |
| Diundezil ftalato | DUP | 11 | 474,72 | |
| Diisoundezil ftalato | DIUP | 11 | 474,72 | |
| Ditridezil ftalato | DTDP | 13 | 530,82 | |
| Diisotridezil ftalato | DITP | 13 | 530,82 |
Erreferentziak
- ↑ (Ingelesez) Lorz, Peter M.; Towae, Friedrich K.; Enke, Walter; Jäckh, Rudolf; Bhargava, Naresh; Hillesheim, Wolfgang. (2007). «Phthalic Acid and Derivatives» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi:. ISBN 978-3-527-30673-2. (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ Ftalatoen bidezko kutsadura | Consumer. 2009-12-08 (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ Ibon, Cancio Uriarte. (2007-04-01). «Sexuen arteko lehia eta bisigua» Elhuyar Zientzia (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ eur-lex.europa.eu (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ Jostailuetan dauden sei material kutsatzaile ezabatzea onartu du Europako Parlamentuak | Consumer. 2005-07-05 (kontsulta data: 2026-08-21).
- ↑ Search for chemicals. European Chemicals Agency.
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q84483575
Multimedia: Phthalate esters / Q84483575
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Index:
pl ar de en es fr it arz nl ja pt ceb sv uk vi war zh ru af ast az bg zh-min-nan bn be ca cs cy da et el eo eu fa gl ko hi hr id he ka la lv lt hu mk ms min no nn ce uz kk ro simple sk sl sr sh fi ta tt th tg azb tr ur zh-yue hy my ace als am an hyw ban bjn map-bms ba be-tarask bcl bpy bar bs br cv nv eml hif fo fy ga gd gu hak ha hsb io ig ilo ia ie os is jv kn ht ku ckb ky mrj lb lij li lmo mai mg ml zh-classical mr xmf mzn cdo mn nap new ne frr oc mhr or as pa pnb ps pms nds crh qu sa sah sco sq scn si sd szl su sw tl shn te bug vec vo wa wuu yi yo diq bat-smg zu lad kbd ang smn ab roa-rup frp arc gn av ay bh bi bo bxr cbk-zam co za dag ary se pdc dv dsb myv ext fur gv gag inh ki glk gan guw xal haw rw kbp pam csb kw km kv koi kg gom ks gcr lo lbe ltg lez nia ln jbo lg mt mi tw mwl mdf mnw nqo fj nah na nds-nl nrm nov om pi pag pap pfl pcd krc kaa ksh rm rue sm sat sc trv stq nso sn cu so srn kab roa-tara tet tpi to chr tum tk tyv udm ug vep fiu-vro vls wo xh zea ty ak bm ch ny ee ff got iu ik kl mad cr pih ami pwn pnt dz rmy rn sg st tn ss ti din chy ts kcg ve
