Guruztoki
Guruztokia herri-sarreretan, bidegurutzeetan eta bide edo galtzada tradizionaletan izan ohi den otoitz-leku kristau irekia da, normalean gurutze edo irudi bat duena.
Baseliza txiki baten erakoa denean, Euskal Herrian santutxo ere esan ohi zaio. Kantabriakoei santuco esaten diete han.
Motak
Berezko guruztoki eta santutxo baten desberdintasun semantikoa edo egiturazkoa ez da erraza definitzen
Guruztokiak herrien sarreran, bideen aldamenean eta antzinako galtzaden inguruan kokatuta daude. Baseliza hauek parrokia-elizatik gertu egoten dira, eta antzinako bidearekin edo galtzadarekin lotzen dira aurrekoarekin. Zenbait kasutan, bide honetan kalbarioa egoten da, eta Kalbarioarekin lotutako izenak (Santa Gurutze edo Santu Kristo...) agertzen dira. Antzina guruztokietan, apalkuntza edo amore emateko ospakizuna izaten zen, erromantzezko humilladero horrekin lotua dagoelarik, batzuetan umildegi emana euskaraz. Belaunikatzea edo umiliazioa egiten zuen oinezkoak herriren batera sartu orduko. Bidaiaria bakean zetorrela adierazteko zen erritua, eta kristaua zela eta ez moroa edo judua. Instituzionalki, herri batera sartzera zihoan bidaiaria edo kanpotarra kontrolatzeko erabiltzen zen[1]. Aldiz santutxoak lirateke bide urrunago edo sakabanatuagoetan dauden baseliza txikiagoak, kultu berezkorik gabeak.
Iberiar penintsulan ohikoak dira bideko gurutze erako guruztokiak ere, horietako batzuk estaliak, eta halako adibideak ere badira Euskal Herrian.
Gurutze beregain hauen artean ere badira tipologiak, peirón esaten dietenak Aragoi aldean dira ezagunak[2], bereziki, eta cruceiro esaten dietenak Galizian.
Iruditegia
-
Extremadurako Guadalupe herriko Ermita del Humilladero deritzona. -
Esconjuradero delakoak, Pirinioetako egitura bat, exortzismo funtzioak zituztenak batzuetan (Nafarroan ere bada adibideren bat). -
Gurutze Santuaren santutxoa, Legorreta. -
Bideko gurutze bat, Mendiarazkoa, Gipuzkoan. -
Aramendiako Guruztokia, gurutze estali bat. -
San Ildefonso santutxoa, Eibarko baso batean.
_03.jpg)
Erreferentziak
- ↑ «Urdaibai.org. Urdaibaiko Galtzagorriak» www.urdaibai.org (kontsulta data: 2021-12-10).
- ↑ «Cruces de término y peirones» Cruces de término y peirones (kontsulta data: 2021-12-10).
Kanpo estekak
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q55317884
Multimedia: Humilladeros / Q55317884
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
