Katulo 16
| Katulo 16 | ||||
|---|---|---|---|---|
| Jatorria | ||||
| Egilea(k) | Katulo | |||
| Sorrera-urtea | K.a. I. mendea | |||
| Izenburua | Ad Aurelium et Furium | |||
| Ezaugarriak | ||||
| Genero artistikoa | hitz neurtua | |||
| Hizkuntza | latin klasikoa eta latina | |||
| Egile-eskubideak | jabari publiko | |||
| Argumentu nagusia | uzki-sexua, Felazioa, tact (en)  eta Estereotipo maskulinoa | |||
| kronologia | ||||
| ||||
Katulo 16 edo Karmen 16 Gaio Valerio Katuloren latinezko poema bat da. Neurri hendekasilaboan idatzita (11 silabako metrika), sexualki hain esplizitoa zela ikusi zen, ezen ez ziren itzulpenak argitaratu hainbat hizkuntzatan harik eta XX. mendea iritsi arte[1]. Lehenengo ahapaldia, incipit gisa ere erabiltzen dena, Pēdīcābo ego vōs et irrumābō da ("Ipurtzulotik sartuko dizuet eta zakila janaraziko dizuet"), "inoiz Latinez edo, agian, beste edozein hizkuntzan idatzitako espresiorik iraingarriena"[2].
Katulo 16 garrantzitsua da literaturaren historian bere lizunkeriagatik zentsuratutako obra artistiko gisa, baina baita olerkiak poetaren edo bere bizitzaren eta obraren arteko harreman egokiari buruzko galderak planteatzen dituelako ere[3]. Geroagoko poeta latindarrek poema ez zuten bere inbektibagatik aipatu, baizik eta adierazpen askatasunaren eta gai lizunen ereduzko lan gisa, kulturalki nagusi zen apaintasuna edo garaiko ortodoxia morala desafiatzen zuena. Ovidiok, Plinio Gazteak, Martzialek eta Apuleiok Katuloren autoritatea aldarrikatu zuten, poeta pertsona errespetagarria izan behar bazen ere, poesia ez zela mugatu behar esateko[4].
Testuingurua
Olerkiak poetaren edo bere bizitzaren eta obraren arteko harreman egokiari buruzko galderak planteatzen ditu[5]. Katulok bi gizoni zuzentzen die poema, Furiori eta Aureliori. Furio Marko Furio Bibakulo da, K.a. I. mendeko poeta. Furiok abentura bat izan zuen Juvenziorekin, Katuloren maitalearekin. Aureliok Marko Aurelio Kotta Maximo Mesalino I. mendeko kontsul edo senatariari egiten dio erreferentzia, Julio-klaudiotar dinastiaren garaikoa[6][7].
Bi gizon hauek, batera edo bakoitza bere aldetik, Furiori eta Aureliori buruzko Katuloren "ziklo" delakoan ere agertzen dira, 11., 15., 21., 23., 24. eta 26. poemetan. Zikloak gai sexualak jorratzen ditu eta, Katulo 11ren salbuespenarekin, biekiko abusuzko hizkera erabiltzen du. Beste leku batzuetan Katuloren lagunen kohorteko kide gisa deskribatzen dira biak: comites Catulli. Katulo 16ren arabera, Furio eta Aurelioren ustez, Katuloren bertsoak molliculiak ("samurrak" edo "delikatuak") dira, eta horrek esan nahi du egilea poeta afeminatua dela[8]. T. P. Wisemanen arabera, Katulok bere buruaz hitz egiten du, baita maitasunezko poesian ere. Katuloren jarrera delikatuak ahuldu egiten zuen Erromako goi-gizartearen inguru ziniko eta krudelean[9]. Furio eta Aurelioren kritika Katulo 5 poemari zuzendu zitzaion, antza 13. ahapaldiko "milaka musu" esamoldeagatik.
Testua
| Lerroa | Latinez | Euskaraz |
|---|---|---|
| 1 | Pēdīcābō ego vōs et irrumābō, | Ipurtzulotik sartuko dizuet eta zakila janaraziko dizuet, |
| 2 | Aurēlī pathice et cinaede Fūrī, | Aurelio popazale eta Furio katamita |
| 3 | quī mē ex versiculīs meīs putāstis, | zuek, pentsatzen duzuenak nire poemak |
| 4 | quod sunt molliculī, parum pudīcum. | sentikorrak direla, eta ez dudala lotsarik. |
| 5 | Nam castum esse decet pium poētam | Zuzena baita poeta zuzen batentzat morala izatea |
| 6 | ipsum, versiculōs nihil necesse est; | bera, [baina] ez da beharrezkoa bere poementzat. |
| 7 | quī tum dēnique habent salem ac lepōrem, | Are, hauek adimentsuak eta xarmagarriak dira, |
| 8 | sī sint molliculī ac parum pudīcī | sentikorrak eta lotsa gutxi baldin badute, |
| 9 | et quod prūriat incitāre possunt, | eta sortu badezakete azkura, |
| 10 | nōn dīcō puerīs, sed hīs pilōsīs | ez dut esaten umeengan, baizik eta gizon heldu iletsuengan |
| 11 | quī dūrōs nequeunt movēre lumbōs. | zutitu ere ezin daitezkeenak.[10] |
| 12 | Vōs, quod mīlia multa bāsiōrum | Zuek, nire musu kontaezinak irakurri dituzuenak |
| 13 | lēgistis male mē marem putātis? | uste duzue gizonezko bezala gutxiago naizela? |
| 14 | Pēdīcābō ego vōs et irrumābō. | Ipurtzulotik sartuko dizuet eta zakila janaraziko dizuet. |
Erreferentziak
- ↑ «The Carmina of Caius Valerius Catullus.» www.gutenberg.org (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ «Mark Lowe is right: The Romans said it better» www.telegraph.co.uk (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ «A Don's Life by Mary Beard - Times Online - WBLG: Pedicabo ego vos et irrumabo: what was Catullus on about?» web.archive.org 2010-07-09 (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ «Catullus Purified: A Brief History of Carmen 16» web.archive.org 2007-03-14 (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ Innovations of antiquity. Routledge 1992 ISBN 0-415-90128-6. PMC 25200883. (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ «Furius» vroma.org (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ «Aurelius» vroma.org (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ Forsyth, Phyllis Young. (1986). The poems of Catullus : a teaching text. University Press of America ISBN 0-8191-5150-5. PMC 12805674. (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ Wiseman, T. P.. (1987). Catullus and his world : a reappraisal. (1st pbk. ed. argitaraldia) Cambridge University Press ISBN 0-521-31968-4. PMC 17847164. (kontsulta data: 2023-04-15).
- ↑ Literalki, gerriaren inguruan ari da. Hala ere, lumbus, singularrean, eufemismo bat izan daiteke zakilarentzat. Badirudi, hala ere, gogortasuna hemen zaharrek zuzen jartzeko zailtasunari buruz ari dela eta ez zakila zutitzearen inguruan.
Kanpo estekak
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q4992858
Multimedia: Catullus 16 / Q4992858
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
