Moken
 | |
| Mota | etnia |
|---|---|
| Geografia | |
| Estatua | Thailandia eta Myanmar |
Moken[1] (Mawken edo Morgan ere deituak; birmanieraz: ဆလုံ လူမျိုး; thailandieraz: ชาวเล, chao le) Myeik artxipelagoan, Myanmarrek eta Thailandiak aldarrikaturiko 800 uharteko artxipelagoa, eta Surin uharteetan bizi den austronesiar herria da.[2]
2000tik 3000era bitarteko pertsonak osatzen dute herria, eta itsasoan eta nomadismoan oinarritutako antzinako kultura dute. Horregatik, «itsas-ijitoak» edo «ijito nabigatzaileak» izenez ere ezagutzen dituzte.[3] Mokenera bere hizkuntza hizkuntza isolatua da eta ziurrenik duela 4.000 urte Txinatik Andamango itsasoko zonaldeetara migratu ziren.
Birmaniako Estatuak eta Thailandiakoak herri hau herrialdeko kulturaren barruan asimilatzeko saiakerak egin dituzte, baina ahalegin horiek huts egin dute. Thailandiako mokenak bi uhartetako herrixketan finkatu dira etengabe: Phuket eta Phi Phi.
Bizimodua
Itsasoa primeran ezagutzen dutenez, bertako faunatik eta floratik bizi daitezke. Horretarako, oinarrizko tresnak erabiltzen dituzte, hala nola sareak eta arpoiak, janaria lortzeko, batez ere arrantzarako. Kontsumitzen ez duten janaria kabang izeneko egurrezko txanelen goialdean lehortzen dute, eta, ondoren, tokiko merkatuetan merkaturatzeko erabiltzen dute, beste behar batzuk asetzeko. Montzoi-estazioan txalupak eraikitzen dituzte lehorrean aldi baterako etxolak okupatzen dituzten bitartean.
Janaria lortzeko urpean pasatzen duten denbora kantitatea dela eta, moken haurrak ur azpian helduek baino hobeto ikusteko gai dira, beren foku bisuala egokituz.[4]
Myanmarko moken batzuk oraindik ere nomadak dira; itsasoan ibiltzen dira beren bizitzaren zatirik handiena, eta kabang izeneko artisau-txalupa txikietan bizi dira. Kabang horiek mai pan izeneko arbolaren zurez egiten dituzte. Txalupa horiek garraiobide gisa ez ezik, sukalde, logela, egongela eta erditze-gela gisa ere balio dute.[3] Hala ere, bere bizitza tradizionalaren zati handi bat arriskuan dago eta gutxitzen ari dela dirudi.
Arte-kulturari dagokionez, mokenek banbuzko «biolin» moduko bat egiten dute musika-tresna gisa.[3]
Haien erlijio tradizionala animista da, eta inguruko naturako objektuetan bizi diren espirituengan sinesten dute, haiekin totemen bidez komunikatuz.
2004ko tsunamiaren eragina
Lehen aipatutako uharteek arreta handia jaso zuten munduko komunikabideen aldetik 2005ean, 2004ko Indiako Ozeanoko lurrikarak eragin handia izan zuelako, milaka hildako utziz. Komunikabideek berehala jarri zuten arreta mokeen heriotza-tasa baxuan. Adibidez, Hego Surin uhartean, 200 biztanleetatik desgaitasuna zuen adineko bat bakarrik hil zen.[5]
Itsasoa antzinatik ezagutzen zutenez, bizirik iraun zuten, nahiz eta herrixkak eta txalupen bosten bat suntsitu. Gehienak analfabetoak dira eta, beraz, tradizioak ahoz transmititzen dituzte. Istorio horien artean dago "jendea irensten duen olatua" itxarotea itsasoa kostaldetik azkar eta sakon erretiratzen dela ikusiz gero; horren ondorioz, uharteen barnealdera ihes egin zuten sintomak antzeman zituztenean.
Beren erlijio-sinesmen tradizionalak direla eta, mokenek espirituen zigor gisa interpretatu zuten tsunamia.
Erreferentziak
- ↑ Berria. Estilo Liburua. .
- ↑ Sopher, David E.. (1965). «The Sea Nomads: A Study Based on the Literature of the Maritime Boat People of Southeast Asia» Memoirs of the National Museum 5: 389–403. doi:..
- ↑ a b c (Gaztelaniaz) Sampedro, Javier. (2004-08-12). «El secreto de los moken» El País ISSN 1134-6582..
- ↑ Gislén, Anna; Warrant, Eric J.; Dacke, Marie; Kröger, Ronald H.H.. (2006ko urria). «Visual training improves underwater vision in children» Vision Research 46 (20): 3443–3450. doi:. ISSN 0042-6989. PMID 16806388..
- ↑ Arunotai, Narumon. (2008ko uztaila). Shaw, Rajib; Baumwoll, Jennifer eds. (PDF) Indigenous Knowledge for Disaster Risk Reduction: Good Practices and Lessons Learned from Experiences in the Asia-Pacific Region. Bangkok: United Nations Office for Disaster Risk Reduction, 72–78 or..
Kanpo estekak
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
