Pagobakoitza

Pagobakoitza Gipuzkoako Aizkorri mendilerroan kokatutako trikuharri edo dolmen bat da. Monumentu honetan Aizkorri-urbiako estazio megalitikoaren parte da, eta kronologikoki Neolito garaian edo Bronrze Aro hasieran kokatzen da. Inguruko materialekin erakia dago, batez ere kareharriz eta hareharriz. ^[1]

Aztarnategia 1917an aurkitu zuen José Miguel de Barandiaran-ek.

Gaur egun, Aizkorri inguruko multzo megalitikoaren elemenutu esanguratsua bada ere, egiturak narriadura nabarmena izan du XX. mendean zehar.^[2]

Gipuzkoako Aizkorri mendilerroan kokatzen da, Urbiako larre zabal baten erdian. gaur egungo Patzuergo Orokorraren lurraldean. Itsas mailatik 1128 metro inguruko garaieran dago.

Trikuharria Kalparmuño haitzaren ekialdeko magalean dago, Urbiako bentatik ipar-ekialdera, eta hurbil ditu Aizkorri-Urbiako estazio megalitikoko beste aztarnategi batzuk, hala nola Kalparmuñobarrena trikuharria. Bere kokapenak lotura zuzena erakusten du inguruko monumentu megalitikoaren multzoarekin, mendilerro honetan ohikoak diren kokaleku estrategikoetan eraikiak. ^[3]

Pagobakoitza trikuharria, kareharri tumulu bat da, forma irregularrekoa, gutxi gorabehera 18 metroko diametroa eta 1,5 metroko altuera dituena. Tumuluaren erdialdean sakonune edo krater bat dago, 5 metro inguruko diametroa eta 0,75 metroko sakonera dituena.

Ganbararen egitura gaur egun partzialki kontserbatzen da. Erdialdeko sakonunean bi harlauza ikus daitezke, angelu batean kokatuak: bata kareharrizkoa da eta ipar-mendebaldean dago. Bestea hareharrizkoa da eta ipar-ekialdean. Harlauza hauek jatorrizko ganbararen aztarna dira, zeinak esparru laukizuzen bat osatzen zuen.

1918ko indusketen arabera, ganbara bederatzi harlausez osatutako egitura zen, barnealdera zertxobait makurtuak, eta bere ardatz nagusia ipar-ipar-mendebaldetik hego-hego-ekialdera orientatua zegoen. Egitura osoa inguruko materialekin eraiki zen, batez ere kareharria eta hareharria erabiliz.

Gaur egun, trikuharria narriadura egoeran dago, eta jatorrizko egituraren zati handi bat galdua da, nahiz eta tumulua oraindik nabarmen ageri den paisaian.^[4][5]

Pagobakoitza trikuharria 1917an aurkitu zuen José Miguel de Barandiaran-ek. Hurrengo urtean,1918an, indusketa arkeologikoak egin zituzten Telesforo Aranzadi-k, Barandiaranek berak eta Enrique Eguren-ek, Euskal Herriko megalitismoaren lehenengo ikerketa sismikoen testuinguruan.

Indusketa horietan dokumentatu zen ganbararen egitura, garai hartan bederatzi harlausek osatua, eta tumuluaren neurriak ere jaso ziren. Ondorengo azterketek erakutsi dute gaur egun egituraren zati handi bat hondatuta dagoela, batez ere XX. mendean zehar jasandako narriadurren ondorioz.

Pagobakoitza trikuharria Gipuzkoako karta arkeologikoan jasota dago, eta Aranzadi Zientzia Elkartea-k egindako ikerketen barruan dokumentatu da, Aizkorri-Urbiako estazio megalitikoaren elementu esanguratsu gisa.

"Pagobakoitza" hitza euskal jatorria du. Izenaren lehen osagaia, pago edo bago, "pago-zuhaitza" esan nahi du. Bigarren osagaiak, bakoitzak, "bakarra" edo "banakoa" adierazi dezake, beraz izenak "pago bakarra" edo antzeko esanahia dauka.

Antzeko toponimoak ohikoak dira Euskal Herriko hainbat mendialdetan, batez ere monumentu megalitikoekin lotutako lekuetan. Horren adibide dira Bargargi edo Bagozabala izeneko tokiak, trikuharriak dituzten beste eremu batzuekin lotuak.^[6]

1. ↑ Aranzadi. «PAGOBAKOITZA» Aranzadi (kontsulta data: 2026-05-07).
2. ↑ «PAGOBAKOITZA | Luberri.net» www.luberri.net (kontsulta data: 2026-05-07).
3. ↑ Aranzadi. «PAGOBAKOITZA» Aranzadi (kontsulta data: 2026-05-07).
4. ↑ Aranzadi. «PAGOBAKOITZA» Aranzadi (kontsulta data: 2026-05-07).
5. ↑ (Gaztelaniaz) r01e00000ff26d465bca470b813ace4356db5b18d, r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f. (2009-01-10). «Estación megalítica de Aizkorri - Aratz» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2026-05-07).
6. ↑ «PAGOBAKOITZA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2026-05-07).