Share to:

Solido amorfo

Kuartzoaren (SiO₂) diagrama molekularra, sare kristalinoan.

Solido amorfoa (grezieratik, a ukapen aurrizkia; morfo hitza, «forma»; hitzez hitzeko esanahia: «formarik gabekoa») materiaren egoera solido bat da, non solidoa osatzen duten partikulek ez baitute egitura ordenaturik. Egoera solidoan kristalek hartu dezaketen egitura bat da. Halako solidoek ez dute forma eta aurpegi oso itxuraturik. Ezaugarri horren guztiz alderantziz, kristal solidoen atomoak modu erregularrean eta ordenatuan daude antolatuta, eta kristal sareak eratzen dituzte.[1][2][3][4][5]

Beiraren (SiO₂) diagrama molekularra, solido amorfoan.

Solido amorfo asko molekulen nahasketak dira, ongi pilatu ezinezkoak. Gainerako ia guztiak molekula lodi eta konplexuez osatzen dira. Solido amorfo ezagunenen artean daude beira eta plastikoak.

Konposatu berak, solidotze prozesuaren arabera, kristal sare bat edo solido amorfo bat osa dezake. Adibidez, silize (SiO₂) molekulen antolamendu espazialaren arabera, kristal egitura bat (kuartzoa) edo solido amorfo bat (beira) lor daiteke. Solido amorfoen molekulak zoriz banatuta daude, eta solidoaren propietate fisikoak berdinak dira norabide guztietan (isotropia).

Forma amorfoek tenperatura bereizgarri bat dute, non haien propietateek aldaketa handiak izaten baitituzte. Tenperatura horri beira trantsizioko tenperatura (Tg) deritzo. Material amorfo baten beirarako trantsizio tenperatura murriztu egin daiteke molekula txikiak —edo «plastifikatzaileak»— gehituz. Molekula horiek beira molekulen artean mugikortasun handiagora egokitzen dira.[6]

Solido amorfo bateko partikulen antolamendu irregularraren ondorio zuzena da molekula arteko indarrek intentsitate desberdinak hartzen dituztela elkarren artean; horregatik, fusioa tenperatura desberdinetan iristen da, lagina osatzen duten partikula desberdinen proportzioaren arabera. Horregatik, solido amorfo batek ez du fusio puntu definiturik, baizik eta tenperatura tarte bat. Solido amorfo bat berotzen denean, substantziak ez du fusio punturik agertzen, nahiz eta pixkanaka biguntzen den eta deformatzeko joera handitzen duen. Aitzitik, solido kristalino batek fusio tenperatura ondo definituta dauka.[7]

Ezaugarri elastikoei dagokienez, kristalen propietateak dituzte solido amorfoek.[8]

Magnetismoari dagokionez, metal amorfoek propietate magnetiko nabarmenenak dituzte, material ferromagnetiko gisa jokatzen baitute.[9]

Eraketa

Solido amorfoak baldintza naturaletan sor daitezke, atomoen mugikortasun nahikorik ez dagoen baldintzetan hazten badira. Ikerlari batzuen iritziz, ziurrenik material guztiak, behar bezain azkar eta tenperatura kritikotik urrun hozten badira, solido amorfo bihur daitezke.[10]

Artifizialki, zenbait metodo daude solido amorfoak lortzeko. Metodo zaharrena eta erabiliena galdaketa epela da, zenbait aldaera izan ditzakeena:

  • bloke izoztua;
  • likidoarekin epeltzea;
  • airean epeltzea; eta
  • lurrunaren kondentsazioa.

Bloke izoztua

Teknika honek tenperatura tarte handia behar du hozteko eta aleazio metalikoa osatzeko. Metal urtuaren zorrotada bat kobrezko zilindro baten gainazalaren aurka bultzatzen da, azkar biratzen ari dena, eta horrek likidoa hoztu egiten du, giro tenperaturara edo gutxiagora. Bloke izoztuaren teknikaren barruan, splat-cooling eta epeltze birakariaren erauzketa bereizten dira.[11]

Likidoarekin epeltzea

Teknika hau likidoak hozteko erabil daiteke, izotz bainuak erabiliz, galdaketa kopuru txikiak sartuta; abiadura tarte handiekin hoztea ahalbidetzen du.[12]

Airean epeltzea

Solido amorfoak sortzeko joera duten materialetarako erabil daiteke teknika hau. Galdaketa hozte motelarekin lor daiteke, labea itzaliz. Metodo honen bidez lortzen diren solido amorfoak SiO2, As2S3 eta poliestirenoa dira.

Lurrunaren kondentsazioa

Teknika hau hasten da huts ganbera batean materialaren lurruntzearen ondorioz sortutako lurrunak gainazal hotz baten kontra talka egiten duenean, substantzia amorfo bat lortuz.[13]

Aplikazioak

Propietate mekanikoengatik, solido amorfo ugari erabiltzen dira industrian eta eraikuntzarako material gisa. Oxido amorfoak, beren gardentasuna, sendotasuna eta xafla handietan moldatzeko erraztasuna direla eta, leihoetako beira gisa erabiltzen dira.[14] Polimero organiko jakin batzuk, beren erresistentzia, pisu arina eta prozesamendu erraza direla eta ―plastikoak, alegia―, egitura material gisa erabiltzen dira.[15] Erdieroale amorfoak daude, ordenagailuen memorietan eta eguzki zeluletan erabiltzen direnak, propietate optiko fotovoltaikoengatik eta azalera handiko film meheak sortzeko erraztasunagatik.[16] Metal amorfoak transformadoreen nukleoetan erabiltzen dira, ferromagnetismoa, galera txikiak eta zinta luzeak osatzeko aukera dutelako.[17] Kalkogenuro amorfoa (bereziki selenio amorfoak, a-Se) xerografian erabiltzen da, fotoeroankortasuna eta azalera handiko filmak osatzeko aukera duelako.[18]

Egoera bereziak

Batzuetan, definizio eta azalpen zientifikoak ulertzen zailak gerta daitezke, espezializaziorik gabekoentzat. Solido amorfoen adibide praktiko batzuk, ezagunak zein bitxiak, gaiaren ulermen intuitiboa errazteko bide izan daitezke.

Beira

Laborategiko beirazko ontzi batzuk.

Beirak eta material beirakarak solido amorfoen adibide tipikoak dira.[19] Irudiak laborategian fabrikatutako borosilikatozko beira materiala erakusten du.[20] Lagunarteko hizkeran beira eta kristala material bera balitz bezala hitz egiten bada ere, funtsezko aldea dago bien artean. Kristala materiaren ordenamendu egoera bati dagokio, naturan zenbait formatan aurkitzen dena, adibidez, kuartzo kristalak. Beira, ordea, osagai jakin batzuen fusioaren emaitza da: silizea, sodio karbonatoa eta karea.[21] Hala ere, naturak sortutako beirak ere badaude, hala nola obsidiana, sumendien barruan sortutako beroak eratzen duena. Oker esaten zaio kristal berunezko beirari edo beira optikoari, gardentasunak kuartzo naturalaren kristala imitatzen baitu.

Beira-likido trantsizioa edo trantsizio bitrikoa material amorfoetan (edo material erdikristalinoen barruko eskualde amorfoetan) gertatzen den trantsizio mailakatu eta itzulgarria da, beira gogor eta hauskor batetik hasita egoera likatsu edo gomatsu batera iritsi arte, tenperatura igotzen den heinean.[22] Beira trantsizio bat egindako solido amorfo bat beira deitzen da. Beira trantsizioa fisikaren arazo garrantzitsuenetako eta konpondu gabekotzat jotzen da.[23]

Alderantzizko trantsizioa, likido likatsu bat beira egoerara hoztuz lortzen da.[24]

Basaltoa

Basaltozko babiloniar estela bat (XII. mendea, Louvre Museoa).[25]

Basaltozko harkaitzak solido amorfo gisa hartzen dituzte egile batzuek.[26][27] Basaltoa harri igneo kristalinoa denez, ezin da osotasunean solido amorfotzat hartu, baina haren beira formak beira basaltikoa eta hoztutako zuntzak solido amorfo purutzat jotzen dira.[28][29]

Plastikoa

Polipropileno gardeneko ontzi bat.

Ohiko plastikozko pieza gehienak solido amorfoak dira. Polimeroak karbonoz (C), hidrogenoz (H) eta oxigenoz (O) osatutako kate luzeko konposatu makromolekularrak dira, nahiz eta batzuetan fluorra (F), nitrogenoa (N), fosforoa (P) eta sufrea (S) ere eduki ditzaketen. Monomeroen lotura erreakzio kimiko baten bidez egiten da, polimerizazio izenekoa. Polimerizazioa modu naturalean egin daiteke, proteinekin gertatzen den bezala, edo modu artifizialean, plastikozko materialak lortuz.[30]

Makromolekula hauek konfigurazio eta konformazio ugari izan ditzakete. Konfigurazioa egitura irismen laburreko egitura diferentziei dagokie, eta ezin da modu itzulgarrian aldatu. Polimeroek egitura ez oso trinkoak dituzte, kateen harilkaduragatik eta alboko talde atomikoengatik.[31]

Materialen propietate mekanikoak aldatzen dira, biguntze tenperaturaren gainetik edo azpitik dauden kontuan hartuta. Tenperatu horren gainetik, erraz deformatzen dira konformazio batetik bestera igarotzean; azpitik, ordea, finko daude. Material amorfoan, kateak geruza egituran baino bereiziago daude. Horrek dentsitatearen murrizketa dakar.[32]

Polimero mota batzuk bereizten dira, propietateen arabera:

  • Polimero termoplastikoak: berotzean fluido edo likido bihurtzen dira, eta hoztean berriro gogortzen dira. Haien egitura molekularrak elkargune gutxi (edo bat ere ez) ditu. Sintesi bidez gai termoplastiko asko egin dira: polibinil kloruroa, nylona, poliestirenoa, polipropilenoa eta abar.[33]
  • Polimero termoegonkorrak: moldatu ondoren berriz ezin bigun daitekeenak dira. Berotzen direnean, egiturari bere horretan eusten diote denbora batez, eta, azkenean, gehiegi berotuz gero, erre edo degradatu egiten dira. Horren arrazoia da polimeroen kate luzeak atomoen arteko loturez saretuta daudela.[34]
  • Elastomeroak: portaera elastikoa dute. Termoegonkorrak izan ohi dira, baina baita termoplastikoak ere, lotura kobalenteak monomeroak jatorrizko posiziora itzultzeko gaitasuna ematen baitu indarra aplikatzeari utzi ondoren.[35]
  • Polimero hedatuak: adibidez, poliestireno aparra. Porotsuak izateagatik eta dentsitate txikia edukitzeagatik bereizten dira. Gasa polimero batean sakabanatuz lortzen dira, gogortu baino lehen, termoegonkorra edo termoplastikoa den kontuan hartu gabe.[36]

Makroegitura amorfoko solidoak

Adobezko blokez eraikitako horma, harrizko oinarri baten gainean. Aguilar de Burebako (Burgos, Espainia) etxe batean (2008).

Oro har, propietate optikoak eta fusio puntua kontuan hartu gabe, solido asko daude egitura amorfoa eta erresistentzia kalitate aski ikusgarriak dituztenak, batez ere, egitura erresistentziaren ikuspegitik.

Adobea

Adobez egindako eraikuntzetan, adobe bakoitzak egitura amorfoa du. Propietate mekanikoak nabarmenki isotropikoak dira. Buztin hormek antzeko barne egitura dute.[37]

Solido amorfoen ezaugarriak aztertzen

Irismen handiko prozedurarik ezean, teknika kristalografiko estandarrak ez dira egokiak izaten solido amorfoen egitura ongi zehazteko.[38] Zenbait teknika erabili izan dira, elektroiak, X izpiak eta konputazioa erabilita material amorfoak karakterizatzeko. Oro har, modalitate anitzeko analisia izan daiteke egokiena, material amorfoen egituraren berri izateko.[39]

Erabili ohi diren tekniken artean daude:

Erreferentziak

  1. ↑ Addleson 2021, 36. or. .
  2. ↑ Correa Maya 2004, 200. or. .
  3. ↑ Zallen 1998, 34-35. or. .
  4. ↑ Stachurski 2015, 100. or. .
  5. ↑ Besoain 1985, 287. or. .
  6. ↑ (Ingelesez) Klähn, Marco; Krishnan, Ranganathan; Phang, Jia Min; Lim, Freda C. H.; van Herk, Alexander M.; Jana, Satyasankar. (2019). «Effect of external and internal plasticization on the glass transition temperature of (Meth)acrylate polymers studied with molecular dynamics simulations and calorimetry» Polymer 179  doi:10.1016/j.polymer.2019.121635. ISSN 0032-3861. (kontsulta data: 2026-07-29).
  7. ↑ (Ingelesez) Valenti, Sofia; Barrio, Maria; Negrier, Philippe; Romanini, Michela; Macovez, Roberto; Tamarit, Josep-Lluis. (2021-03-09). «Comparative Physical Study of Three Pharmaceutically Active Benzodiazepine Derivatives: Crystalline versus Amorphous State and Crystallization Tendency» Molecular Pharmaceutics 18 (4): 1819-1832. or.  doi:10.1021/acs.molpharmaceut.1c00081. ISSN 1543-8384. PMID 33689364. PMC 8594866. (kontsulta data: 2026-07-29).
  8. ↑ (Ingelesez) Mahajan, Shivam; Chattoraj, Joyjit; Ciamarra, Massimo Pica. (2021-05-10). «Emergence of linear isotropic elasticity in amorphous and polycrystalline materials» Physical Review E 103 (5)  doi:10.1103/PhysRevE.103.052606. (kontsulta data: 2026-07-30).
  9. ↑ (Ingelesez) El Boubekri, A.; Sajieddine, M.; Lassri, M.; Sahlaoui, M.; Razouk, A.; Lassri, H.; Essoumhi, A. (2026). «Mössbauer study and magnetic properties of Fe78-xCr2+xSi8B12 amorphous ribbons» Journal of Magnetism and Magnetic Materials 641  doi:10.1016/j.jmmm.2026.173848. ISSN 0304-8853. (kontsulta data: 2026-07-30).
  10. ↑ (Ingelesez) Turnbull, David. (1969). «Under what conditions can a glass be formed?» Contemporary Physics 10 (5): 473-488. or.  doi:10.1080/00107516908204405. ISSN 0010-7514. (kontsulta data: 2026-07-30).
  11. ↑ (Ingelesez) «"Splat Cooling" Yields New Alloys: Caltech scientists develop technique to cool molten metals fast» Chemical & Engineering News Archive 38 (25): 49. 1960  doi:10.1021/cen-v038n025.p049. ISSN 0009-2347. (kontsulta data: 2026-07-30).
  12. ↑ (Ingelesez) Li, Yaoqi; Song, Min; He, Yuehui. (2010). «Effect of quenching mode on the mechanical properties of a Zr64Al10Ni15Cu11 metallic glass» Materials & Design 31 (7): 3555-3558. or.  doi:10.1016/j.matdes.2010.01.040. (kontsulta data: 2026-07-30).
  13. ↑ (Ingelesez) Torres, Sindry; Frattini, Giuliano; Silva, Leonel I.; Repetto, Carlos E.; Aguirre, Alejo; Gómez, Bernardo J.; Dobry, Ariel. (2024). «Microstructure evolution of carbon films, grown by physical vapor deposition, when substrate temperature is increased» Materials Chemistry and Physics 322: 129529.  doi:10.1016/j.matchemphys.2024.129529. (kontsulta data: 2026-07-30).
  14. ↑ (Ingelesez) Rouxel, Tanguy. (2024-04-26). «Some strange things about the mechanical properties of glass» Comptes Rendus. Physique 24 (S1): 99-112. or.  doi:10.5802/crphys.126. ISSN 1878-1535. (kontsulta data: 2026-07-30).
  15. ↑ (Ingelesez) Oladele, Isiaka Oluwole; Onuh, Linus Nnabuike; Siengchin, Suchart; Sanjay, Mavinkere Rangappa; Adelani, Samson Oluwagbenga. (2024-10-17). «Modern Applications of Polymer Composites in Structural Industries: A Review of Philosophies, Product Development, and Graphical Applications» Applied Science and Engineering Progress 17 (4): 6884-6884. or.  doi:10.14416/j.asep.2023.07.003. ISSN 2673-0421. (kontsulta data: 2026-07-30).
  16. ↑ (Ingelesez) Prayogi, Soni; Wibowo, Wahyu Kunto. (2025). «Fabrication of hydrogenated amorphous silicon-based solar cells using RF-PECVD» International Journal of Applied Power Engineering (IJAPE) 14 (1): 173-179. or.  doi:10.11591/ijape.v14.i1.pp173-179. ISSN 2722-2624. (kontsulta data: 2026-07-30).
  17. ↑ (Ingelesez) Hasegawa, Ryusuke; Azuma, Daichi. (2008). «Impacts of amorphous metal-based transformers on energy efficiency and environment» Journal of Magnetism and Magnetic Materials 320 (20): 2451-2456. or.  doi:10.1016/j.jmmm.2008.04.052. ISSN 0304-8853. (kontsulta data: 2026-07-31).
  18. ↑ (Ingelesez) Kasap, Safa; Frey, Joel B.; Belev, George; Tousignant, Olivier; Mani, Habib; Laperriere, Luc; Reznik, Alla; Rowlands, John A. (2009). «Amorphous selenium and its alloys from early xeroradiography to high resolution X-ray image detectors and ultrasensitive imaging tubes» Physica Status Solidi 246 (8): 1794-1805. or.  doi:10.1002/pssb.200982007. ISSN 1521-3951. (kontsulta data: 2026-07-31).
  19. ↑ Thompson & Peylet 2020, 118. or. .
  20. ↑ International Congress on Glass 1963.
  21. ↑ (Ingelesez) Zanotto, Edgar D.; Mauro, John C.. (2017-09). «The glassy state of matter: Its definition and ultimate fate» Journal of Non-Crystalline Solids 471: 490-495. or.  doi:10.1016/j.jnoncrysol.2017.05.019. (kontsulta data: 2026-07-31).
  22. ↑ (Ingelesez) Berthier, Ludovic; Biroli, Giulio. (2011). «Theoretical perspective on the glass transition and amorphous materials» Reviews of Modern Physics 83 (2): 587-645. or.  doi:10.1103/RevModPhys.83.587. ISSN 0034-6861. (kontsulta data: 2026-07-31).
  23. ↑ (Ingelesez) Dyre, Jeppe C.. (2006). «Colloquium : The glass transition and elastic models of glass-forming liquids» Reviews of Modern Physics 78 (3): 953-972. or.  doi:10.1103/RevModPhys.78.953. ISSN 0034-6861. (kontsulta data: 2026-07-31).
  24. ↑ (Ingelesez) Dyre, Jeppe C.. (2024-02-02). «Solid-that-Flows Picture of Glass-Forming Liquids» The Journal of Physical Chemistry Letters 15 (6): 1603-1617. or.  doi:10.1021/acs.jpclett.3c03308. ISSN 1948-7185. PMID 38306474. (kontsulta data: 2026-07-31).
  25. ↑ Bonnet & Bricault 2016, 177. or. .
  26. ↑ Harris 2001, 293. or. .
  27. ↑ Clarck 1999, 240. or. .
  28. ↑ (Gaztelaniaz) Rodríguez-Martín, Jesica; Hernández-Gutiérrez, Luis E.; Cruz-Pérez, Noelia; Santamarta, Juan C.. (2022). «Propiedades de las rocas volcánicas de Canarias (España) utilizadas como material de escollera» Informes de la Construcción 74 (567): e462.  doi:10.3989/ic.88713. ISSN 1988-3234. (kontsulta data: 2026-08-01).
  29. ↑ (Ingelesez) Liu, Jianxun; Chang, Zhongchen; Wang, Lianbo; Xu, Jingwen; Kuang, Rao; Wu, Zhishen. (2020). «Exploration of Basalt Glasses as High-Temperature Sensible Heat Storage Materials» ACS Omega 5 (30): 19236–19246.  doi:10.1021/acsomega.0c02773. ISSN 2470-1343. PMID 32775927. (kontsulta data: 2026-08-01).
  30. ↑ Sarasua, Jose Ramón. (2001). «Material plastikoak eta ingurugiroa: polimero biodegradakorrak» Ekaia EHUko Zientzia eta Teknologia aldizkaria (14)  doi:10.1387/ekaia.2529. ISSN 2444-3255. (kontsulta data: 2026-08-01).
  31. ↑ (Ingelesez) Wang, Zhen-Gang. (2017-12-12). «Polymer Conformation - A Pedagogical Review» Macromolecules 50 (23): 9073-9114. or.  doi:10.1021/acs.macromol.7b01518. ISSN 0024-9297. (kontsulta data: 2026-08-02).
  32. ↑ (Ingelesez) Panayiotou, Costas. (2024). «Thermodynamics of the Glassy Polymer State: Equilibrium and Non-Equilibrium Aspects» Polymers 16 (2): 298.  doi:10.3390/polym16020298. ISSN 2073-4360. PMID 38276706. (kontsulta data: 2026-08-02).
  33. ↑ (Ingelesez) Bhowmik, Papiya; Sharma, Harshit; Arora, Gaurav; Kumar, Mohit; Dhiman, Babita; Ayyappan, Vinod; Singh, Manoj Kumar; Sevak, Ravi Vijaykumar et al.. (2026). «Advances in thermoplastic composites focusing on processing, recyclability, and performance» Discover Mechanical Engineering 5:64 (1): 1-23.  doi:10.1007/s44245-026-00238-3. ISSN 2731-6564. (kontsulta data: 2026-08-02).
  34. ↑ Goikoetxea, Peio Martinez; Álvarez, Leyre Pérez; Fernández, Antonio Veloso. (2025). «Bitrimeroak: aldi berean termoplastikoak eta termoegonkorrak diren polimeroak: Vitrimers: thermoplastics and thermoset polymers» Ekaia EHUko Zientzia eta Teknologia aldizkaria (47): 187-203.  doi:10.1387/ekaia.26321. ISSN 2444-3255. (kontsulta data: 2026-08-02).
  35. ↑ (Ingelesez) Liu, Zhengyuan; Nakagawa, Shintaro; Shin, Kanyou; Yatsuyanagi, Fumito; Yoshie, Naoko. (2026). «Effects of dynamic crosslinking and static crosslinking on the mechanical properties of dual-crosslinked elastomers» Polymer Journal  doi:10.1038/s41428-026-01197-y. ISSN 0032-3896. (kontsulta data: 2026-08-02).
  36. ↑ (Ingelesez) Mhaske, Shashank; Chugh, Karan; Mahajan, Umesh. (2023). Gupta, Ram K. ed. «Types of Polymeric Foams» ACS Symposium Series (American Chemical Society) 1439: 25-41. or.  doi:10.1021/bk-2023-1439.ch002. ISBN 978-0-8412-9717-3. (kontsulta data: 2026-08-02).
  37. ↑ (Ingelesez) Yang, Kuo-Hsin; Wei, Shao-Bang; Adilehou, Williams Mathieu; Ho, Hao-Che. (2019). «Fiber-reinforced internally unstable soil against suffusion failure» Construction and Building Materials 222: 458-473. or.  doi:10.1016/j.conbuildmat.2019.06.142. (kontsulta data: 2026-08-02).
  38. ↑ (Ingelesez) Yang, Yao; Zhou, Jihan; Zhu, Fan; Yuan, Yakun; Chang, Dillan J.; Kim, Dennis S.; Pham, Minh; Rana, Arjun et al.. (2021). «Determining the three-dimensional atomic structure of an amorphous solid» Nature 592 (7852): 60-64. or.  doi:10.1038/s41586-021-03354-0. ISSN 0028-0836. (kontsulta data: 2026-08-02).
  39. ↑ (Ingelesez) Volochaev, Vadim; Tsaturyan, Arshak A.. (2026). «Multimodal analytical approaches to nanomaterials: TEM, diffraction, image processing, and fractal analysis» The Analyst 151 (2): 327-355. or.  doi:10.1039/D5AN00892A. ISSN 0003-2654. (kontsulta data: 2026-08-02).

Bibliografia

Ikus, gainera

Kanpo estekak

  • (Ingelesez) Department of Materials Science & Metallurgy (2026) Amorphous Materials University of Cambridge (web.archive.org)

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Index: pl ar de en es fr it arz nl ja pt ceb sv uk vi war zh ru af ast az bg zh-min-nan bn be ca cs cy da et el eo eu fa gl ko hi hr id he ka la lv lt hu mk ms min no nn ce uz kk ro simple sk sl sr sh fi ta tt th tg azb tr ur zh-yue hy my ace als am an hyw ban bjn map-bms ba be-tarask bcl bpy bar bs br cv nv eml hif fo fy ga gd gu hak ha hsb io ig ilo ia ie os is jv kn ht ku ckb ky mrj lb lij li lmo mai mg ml zh-classical mr xmf mzn cdo mn nap new ne frr oc mhr or as pa pnb ps pms nds crh qu sa sah sco sq scn si sd szl su sw tl shn te bug vec vo wa wuu yi yo diq bat-smg zu lad kbd ang smn ab roa-rup frp arc gn av ay bh bi bo bxr cbk-zam co za dag ary se pdc dv dsb myv ext fur gv gag inh ki glk gan guw xal haw rw kbp pam csb kw km kv koi kg gom ks gcr lo lbe ltg lez nia ln jbo lg mt mi tw mwl mdf mnw nqo fj nah na nds-nl nrm nov om pi pag pap pfl pcd krc kaa ksh rm rue sm sat sc trv stq nso sn cu so srn kab roa-tara tet tpi to chr tum tk tyv udm ug vep fiu-vro vls wo xh zea ty ak bm ch ny ee ff got iu ik kl mad cr pih ami pwn pnt dz rmy rn sg st tn ss ti din chy ts kcg ve
Prefix: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Portal di Ensiklopedia Dunia

Portal : Agama
Agama
Portal : Bahasa
Bahasa
Portal : Biografi
Biografi
Portal : Budaya
Budaya
Portal : Ekonomi
Ekonomi
Portal : Elektronika
Elektronika
Portal : Film
Film
Portal : Filsafat
Filsafat
Portal : Geografi
Geografi
Portal : Indonesia
Indonesia
Portal : Ilmu
Ilmu
Portal : Lingkungan
Lingkungan
Portal : Masyarakat
Masyarakat
Portal : Matematika
Matematika
Portal : Militer
Militer
Portal : Mitologi
Mitologi
Portal : Musik
Musik
Portal : Olahraga
Olahraga
Portal : Pendidikan
Pendidikan
Portal : Politik
Politik
Portal : Sastra
Sastra
Portal : Sejarah
Sejarah
Portal : Seni
Seni
Portal : Teknologi
Teknologi
Kembali kehalaman sebelumnya