Istanbul
Istanbul | |
|---|---|
Siudad | |
 Ti tangatang a pannakakita iti Galata (sanguanan) ken ti Seraglio a Punto (lugar iti likud) iti akindaya nga ungto iti naipakasaritaan a peninsula iti Istanbul. Dagiti Is-isla ti Prinsesa ket makita iti horisonte, iti kanigid. | |
  Istanbul Lokasion idiay Turkia | |
| Nagsasabtan: 41°00′49″N 28°57′18″E / 41.01361°N 28.95500°E | |
| Pagilian |  Turkia |
| Rehion | Marmara |
| Probinsia | Istanbul |
| - Bisansio | c. 660 BCE |
| - Konstantinopla | 330 CE |
| - Istanbul | 1453 (Otomano a Turko) 1923 (Moderno a Turko) 1930 (sangalubongan) |
| Dagiti distrito | 39 |
| Gobierno | |
| • Mayor | Kadir Topbaş (AKP) |
| Kalawa | |
| • Metro | 5,343 km2 (2,063 sq mi) |
| Populasion (2000–10 uneg ti siudad, 2010–12 metro a lugar)[1] | |
| • Siudad | 13.483.052 |
| • Ranggo | Umuna a Turko, Maika-19 iti lubong |
| • Urbano | 13.624.240 |
| • Metro | 19,000,000 |
| • Densidad (metro) | 2,481/km2 (6,430/sq mi) |
| Sona ti oras | UTC+2 (EET) |
| • Kalgaw (DST) | UTC+3 (EEST) |
| Kodigo ti koreo | 34000 to 34850 |
| Kodigo ti lugar | (+90) 212 (Europeano a bakrang) (+90) 216 (Asia bakrang) |
| Website | Metropolitano a Muninisipalidad ti Istanbul |
Ti Istanbul (napakasaritaan a ti Bisansio ken Konstantinopla),[2] ket isu ti kadakkelan a siudad iti Turkia, a pagtaengan ti populasion iti 13,483,052 idi 2011.[3] Maysa a megasiudad, isu daytoy kultural, ekonomia, ken busbos a sentro iti daytoy a pagilian, nairanggo daytoy a kas maysa a alpha(-) lubong a siudad babaen ti GaWC idi 2010.[4]
Mabirukan daytoy idiay amianan a laud iti Turkia, ken naisanglad daytoy idiay ilet ti Bosphorus ken buklennan ti masna a puerto nga ammo a ti Nabalitokan a Sara. Dagitoy dua ket naigay-atda idiay Europeano a (Thrace) ken Asiano nga (Anatolia) a bakbakrang ti lingsat, ti Istanbul ket isu ti agmaymaysa a siudad iti lubong a naisanglad kadagiti dua a kontinente. Sakupenna daytoy dagiti 39 a distrito dagiti probinsia ti Istanbul.[5] Ti kalatakan nga Istanbul a metropolitano a lugar ket agtengngel ti 18% iti populasion ti Turkia idi 2010. Ti populasion ti metro a lugar ket nakarkulo ti agarup a 19 a riwriw a tattao [6] ken nairanggo a kas ti maika-7 a kapardasan a dumakdakkel a metro idi 2011.[7]
Idi agdama nga atiddog a pakasaritaanna, ti Istanbul ket nagserbi a kas ti kapitolio iti Romano nga Imperio (330–395), ti Akindaya a Romano (Bisantino) nga Imperio (395–1204 ken 1261–1453), ti Latin nga Imperio (1204–1261), ken ti Otomano nga Imperio (1453–1922). Idi ti baro a Republika iti Turkia ket nairangarang idi 1923, ti Ankara ket napili a kas ti kapitoliona.
Dagiti pakasaritaan a luglugar ti Istanbul ket nainayon iti Listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO idi 1985.[8] Nanaganan daytoy a kumaduaan a Europeano a Kapitolio iti Kultura para iti 2010 ken ti Europeano a Kapitolio dagiti Ay-ayam para iti 2012.[9] Ti Istanbul ket isu ti agdama a aggay-at a mangisaili ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2020 .[10]
Toponimia
Ti immuna nga ammo a nagan ti siudad ket ti Bisansio (Griego: Βυζάντιον, Byzántion), a nagtaud manipud iti nagan ti ari, Byzas, a nagbangon ti koloniana idi agarup a 660 BC.[a][16] Kalpasan a nakadanon ni Konstantino ti Natan-ok idiay baro nga akindaya a kapitolio ti Imperio a Romano idi 330 AD, ti siudad ket kaaduan nga ammo a kas ti Konstantinopolis (Ingles: Constantinople), a daytoy ket, a kas ti Nai-Latin a porma ti Κωνσταντινούπολις (Kōnstantinoúpolis), a kayatna a sawen ket ti "Siudad ni Konstantino".[16] Isu ket nangpadas pay a nangipatakder ti nagan a Nea Roma ("Baro a Roma"), ngem daytoy ket saan a nakagun-od iti nawatiwat a panagusar.[17] Ti Konstantinpla ket nagtultuloy nga isu ti sapasap a nagan ti siudad iti Laud aginggana ti pannakabangon ti Turko a Republika, ken ti Kostantiniyye (Otomano a Turko قسطنطينيه) ket isu idi ti kangrunaan a nagan a naus-usar babaen dagiti Otomano idi las-ud ti panagturayda. Nupay kasta, ti panagusar ti Konstantinopla a panangibaga ti siudad idi las-ud ti Otomano a paset ti panawen (manipud iti tengnga ti maika-15 a siglo) ket naipanunotan tattan a saan a politikal a husto, urayno daytoy ket saan a naipakasaritaan nga husto, babaen dagiti Turko.[18]
Babaen ti maika-19 a siglo, ti siudad ket nakagun-oden kadagiti adu a bilang ti nagnagan a naus-usar babaen dagiti gangganaet wenno dagiti Turko. Dagiti Europeano ket nagus-usarda ti Kontantinopla a panakaitudo ti sibubukel a siudad, ngem nagus-usarda ti nagan a Stamboul—a kasla dagiti panagusar dagiti Turko a panagipalpalawag ti nadidingan a peninsula a nagbaetan ti Nabalitokan a Sara ken ti Baybay ti Marmara.[18] Ti Pera (manipud iti Griego a balikas ti "ballasiw") ket naus-usar idi ti panagipalpalawag ti luagar a nagbaetan ti Nabalitokan a Sara ken ti Bosporo, ngem dagiti Turko ket nagus-usarda ti nagan a Beyoğlu, a naususar pay laeng tatta nga aldaw.[19] Ti Islambol (a mabalin a kayatna a sawen ket "Siudad ti Islam" wenno "Napno ti Islam") ket sagpaminsana a naipakpakatawa a naususar a mangitudo ti siudad, ken daytoy ket naikitikit pay kadagiti Otomano a sinsilio,[20] ngem ti pammatia daytoy ket isu ti taudan ti agdama a nagan, nga İstanbul, ket saan a naipamatian gapu ta ti naududi a naibaga ket ket nabayagen nga adda sakbay a ti naibaga nga immun-una ken adda idian sakbay a pinarukma ti siudad babaen dagiti Otomano ken Muslim.[16]
Iti etomolohiko, ti nagan nga İstanbul (Panangibalikas a Turko: [isˈtanbuɫ], iti lokal a pannakaibaga [ɯsˈtambuɫ]) ket naala manipud iti Mediebal a Griego a balikas a "εἰς τὴν Πόλιν" [is tin ˈpolin]/[istimbolin], a kayatna asaoen ket "idiay siudad wenno "mapan idiay siudad". Daytoy ket mangipakpakita ti kasasaadna nga is-isu ti kangrunaan a siudad kadagiti a lugar, a kasla tattan a panagibagbaga dagiti tttao ti lokal a panagibagbagada kadagiti asideg nga urbano a sentro a kas "ti Siudady". Ti nagan ket mabalin paya dagus a nagtaud manipud iti nagan a Kontantinopla, no maikkat dagiti dua nga immuna a silaba.[16] Iti moderno a Turko, ti nagan ket naisurat a kas ti İstanbul, nga adda ti natuldokan nga İ, a kas ti Turko nga abesedario ket mangilaslasin ti nagbaetan ti maysa a natuldokan ken di natuldokan nga I. Ken, bayat a ti panagpapigsa iti Ingles ket iti umuna a silaba (Is), iti Turko daytoy ket adda ti maikadua a silaba (tan).[21] Ti İstanbul ket opisial idi a naampon a kas ti is-isu a nagan ti siudad idi 1930.[22][23] Ti tao a manipud iti siudad ket maysa nga İstanbullu (ad-adu ngem maysa: İstanbullular), urayno ti Istanbulite ket maus-usar itiInggles.[24]
Dagiti paammo
- ^ Ti pundasion ti Byzantion (Bisansio) ket sagpaminsan, a naipangpangruna iti ensiklopediko wenno dagiti dadduma a maikatlo a taudan, ket naikeddengan a naikabil idi 667 BC. Nupay kasta, dagiti historiador ket sinuppiatda ti pudno a tawen a pannakabangon ti siudad. Ti sapasap a naidakdakamat ket ti obra ti maika-5 a siglo a BC a historiador a ni Herodoto, a nangibagbaga a ti siudad ket nabangon kalpasan ti sangapulo ket pito a tawen idi nabangon ti siudad ti Chalcedon,[11] a rimsua idi agarup a 685 BC. Nupay kasata, ni Eusebius, a bayat a nagituntunos nga idi 685 BC a kas ti tawen a nabangon ti Chalcedon, ket nangikabkabil ti pannakabangon ti Byzantion iti 659 BC.[12] Kadagiti adu pay a historiador, ni Carl Roebuck ket nangisingasing ti panawen ti 640 BC[13] bayat a dagiti dadduma ket nagisingasingda ti naladladaw. Iti maipatinayon, ti pannakaipabangon a petsa ti Chalcedon ket suheto ti pannakaisuppiat; bayat nga adu kadagiti nagtaudan ket mangikabilda idi agarupa a 685 BC,[14] dagiti dadduma pay ket mangikabilda ti 675 BC[15] wenno ti pay 639 BC (nga adda ti Byzantion a pannakabangon a naikabil idi 619 BC).[12] A kas, adda dagiti nagtaudan a nagpilpili ti panagitudoda ti pannakabangon ti Bisansio a mabirukan iti maika-7 a siglo BC.
Dagiti nagibasaran
- ^ "Pagadalan ti Tuko nga Estadistika: Populasion dagiti Sentro ti Ili ken Probinsia idiay Tukia". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-08. Naala idi 2012-04-06. Naiyarkibo 2012-07-08 iti Wayback Machine
- ^ Britannica, Istanbul Naiyarkibo 2007-12-18 iti Wayback Machine:Idi ti Republika ti Turkia ket nabangon idi 1923, ti kapitoliona ket naiyakar idiay Ankara, ken ti Konstantinopla ket opisial idi a nanaganan ti Istanbul idi 1930.
- ^ "Archive copy". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-07-08. Naala idi 2012-04-06.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo) Naiyarkibo 2012-07-08 iti Wayback Machine - ^ "Ti Lubong babaen ti GaWC 2010". GaWC Research Network. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-05-24. Naala idi 12 Marso 2012. Naiyarkibo 2012-05-24 iti archive.today
- ^ "Metropolitano a Munisipalidad ti Istanbul: Dagiti distrito ti Istanbul". Ibb.gov.tr. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2020-04-13. Naala idi 28 Mayo 2009. Naiyarkibo 2020-04-13 iti Wayback Machine
- ^ "Archive copy". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-09-13. Naala idi 2012-04-06.
{{cite web}}: Panagtaripato ti CS1: naiyarkibo a kopia a kas titulo (silpo) Naiyarkibo 2011-09-13 iti Wayback Machine - ^ http://www.istanbulview.com/istanbul-ranks-worlds-7th-fastest-growing-metro-area/
- ^ "UNESCO | Dagiti pakasaritaan a luglugar iti Istanbul". Whc.unesco.org. Naala idi 28 Mayo 2009.
- ^ "ACES> Balay". ACES. Naala idi 5 Disiembre 2010.
- ^ "Media". Olympic.org. Naala idi 15 Septiembre 2011.
- ^ TDagiti Pakasaritaan ni Herodoto 4.144, a naipatarus iti De Sélincourt 2003, p. 288
- ^ a b Isaac 1986, p. 199
- ^ Roebuck 1959, p. 119, a naibaga pay idiay Isaac 1986, p. 199
- ^ Lister 1979, p. 35
- ^ Freely 1996, p. 10
- ^ a b c d Room 2006, pp. 177
- ^ Gregory 2010, pp. 62–3
- ^ a b Masters & Ágoston 2009, p. 286
- ^ Masters & Ágoston 2009, pp. 226–7
- ^ Finkel 2005, pp. 57, 383
- ^ Göksel & Kerslake 2005, p. 27
- ^ Room 2006, pp. 177–8
- ^ Göktürk, Soysal & Türeli 2010, p. 7
- ^ Keyder 1999, p. 95
| Sapasap | |
|---|---|
| Dagiti nailian a biblioteka | |
| Dagiti sientipiko a database | |
| Dadduma | |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
