Precambrian
Lo Precambrian es lo supereon non oficial que precedís l'eon Fanerozoïc.[1] Compren lo temps dempuèi la formacion de la Tèrra fa 4.500 milions d'ans fins a l'evolucion dels fossils macroscòpics de clòsc dur en abondància, que marca lo començament del Cambrian, lo primièr periòde geologic de la primièra èra del Fanerozoïc, fa unes 542 milions d'ans.
Vista generala
Se coneis plan pauc sul Precambrian, malgrat que representa la set ochena partida de l'istòria de la Tèrra, e practicament tot çò que se'n sap es estat descobèrt durant las darrièras quatre o cinc decennias. Lo registre fossil del Precambrian es paure, e los rares fossils que s'i tròban (coma los estromatolits) an una utilitat limitada per la biostratigrafia. Fòrça ròcas precambrianas an sofèrt d'una metamorfòsi, que n'amaga las originas, mentre que las autras foguèron destruidas per l'erosion o demòran enterradas sota les estratas del Fanerozoïc.
Òm pensa que la Tèrra se formèt a partir de l'acumulacion de material en orbita solara fa 4.500 milions d'annadas e poiriá èsser impactada per un planetesimal de la talha de la planeta Mart pauc après sa formacion, expulsant de matèria que mai tard s'anava reünir per formar la Luna (vejatz teoria de l'impacte gigant). Sembla que la rusca terrèstra èra ja establa fa 4.400 milions d'ans, ja que los cristals de zircòni trobats a l'oèst d'Austràlia son estats datats de fa 4.404 milions d'ans.
Lo tèrme «Precambrian» es un pauc obsolet, mas s'utiliza encara abitualament dins los domenis de la geologia e la paleontologia. Pendent un cort temps, se nomenèt tanben «Criptozoïc». Pauc a pauc precambrian foguèt substituit pels tèrmes «Proterozoïc», «Arquean» e «Adean» e venguèt un tèrme obsolet (vejatz escala dels tempses geologics).
Organismes precambrians
Se sap pas amb certitud quand apareguèt la vida, mas lo carbòni trobat dins d'unas ròcas de 3.800 milions d'annadas de l'oèst de Groenlàndia poiriá èsser d'origina organica. Se son trobats de bacterias de mai de 3.460 milions d'annadas plan preservadas en Austràlia Occidentala. A partir d'aquesta data, lo registre fossil del Precambrian venguèt fòrça abondós.
Levat qualques exemples non verificats de formas fòrça mai ancianas en Tèxas e en Índia, las premièras formas multicellularas complèxas semblan èsser aparegudas i a aperaquí 600 milions d'annadas. Una colleccion pron diversificada de formas de còrs mòl es coneguda sus qualques sites a travèrs lo mond. Òm los apela los « organismes de l'Ediacarian ». Las creaturas de clòsca dura son aparuegudas vèrs la fin d'aqueste periòde. Una colleccion fòrça diversificada de formas es apareguda i a aperaquí 544 milions d'annadas, que debuta a la fin del Precambrian amb una « fauna de clòsca pichona » e que se termina al començament del Cambrian amb la « fauna de Burgess » fòrça diversificada e relativament modèrna. Aquesta radiacion evolutiva rapida es coneguda coma « explosion cambriana ».
Lo mitan ambient e la catastròfa de l'oxigèn
La coneissença qu'avèm del movements tectonics del Precambrian es fòrça confusa. Òm pensa generalament que la majoritat de las massas continentalas de la Tèrra fusionèron en un supercontinent unic i a 1.000 milions d'annadas. Lo supercontinent, conegut coma «Rodinia», se fragmentèt fa aperaquí 600 milions d'ans. I aguèt de periòdes glacials que comencèron tanlèu amb l'Uronian, i a 2.200 milions d'annadas. Lo mai estudiat es la glaciacion esturtiana-varangiana, que poiriá aver portat los glacièrs quitament fins a l'eqüator, en creant una «Tèrra bòla de nèu».
L'atmosfèra de la Tèrra primitiva es pas plan estudiada, mas se crei qu'èra plena de gases reductors, amb fòrça pauc d'oxigèn liure. La jove planeta aviá una coloracion rogenca, e se crei que sas mars èran de color verd oliva. Sembla que los oceans aguèron fòrça matèria amb d'òxids insolubles pendent de centenats de milions d'ans après la formacion de la Tèrra.
Quand las formas de vida desvolopèron la fotosintèsi, se comencèt a produire d'oxigèn en grandas quantitats, causant una crisi ecologica nomenada la catastròfa de l'oxigèn. L'oxigèn demorèt imediatament atrapat en reaccions quimicas, subretot amb de fèrre, fins a çò que las superfícias oxidablas s'agotan. Après, se desvolopèt l'atmosfèra modèrna rica en oxigèn. Las ròcas mai ancianas contenon de formacions de fèrre en benda qu'an degut se pausar quand lo fèrre e l'oxigèn se combinèron pel primièr còp.
Referéncias
- ↑ Gradstein, F.M.; Ogg, J.G.; Schmitz, M.D.; Ogg, G.M. (2012). The Geologic Timescale 2012. 1. Elsevier, p. 301. ISBN 978-0-44-459390-0.
Ligams extèrnes
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
