Mamìfari

Mamìfari

Mammalia
Dati
Fonte de	late, mammal meat (en) e pelle (it)
Perìodo
Juràsego —
Tasonomia
Superregno	Holozoa
Regno	Animalia
Subregnum	Bilateria
Phylum	Chordata
Subphylum	Vertebrata
Superclase	Tetrapoda
Clase	Mammalia Linnaeus, 1758

I mamìfari o mamìferi (Mammalia, Linnaeus 1758) i xe na clase de vertebrati che ła partegne al phylum dei Cordati, a difuxion cosmopołita.

Ła clase dei mamìfari ła cónta a ocio 5.400 spece (5420)^[1] che catémo ai jurni de ancó, che i se difarénsia in forma e dimension dai puchi sentìmetri e du grami de pexo del Suncus etruscus ai pì de 30 metri e sentosinquanta tonełade de pexo de ła bałenòtara azura, el pì grando animałe aparìo fin deso su ła Tera.

I mamìfari i cołonixa in pràtega qualsevoja anbiénte, da łe xone giasae ai caldi dexerti: alguni grupi (Pinipedi, Sirenii, Cetacei) i xe stai boni a cołonixare co suceso anca l'anbiénte aquàtego, mentre altri i ga evołùo a łe e i xe donca boni de vołare (Chiroteri). Anca se ghe xe cusì grande difarénse de dimension ed abitùdene de vita, tuti i mamìfari ga łe caraterìsteghe comun de omeotermia, viviparità (se no considarémo i Monotremi, che i xe ovìpari) e cure dei xenituri che łe prevéde anca el latamento dei fiułi, faturi sti qua che i xe stai determinanti propio par parmétare a sta clase de slargare parécio el só anbiénte inte łe nice restae vode daspò ła desconparsa dei dinosauri.

Ła prexensa de pełisa o peło ła xe na dei particołari pì inportanti dei mamìfari, anca i delfini, al stato de enbrion, i eło sviłupa, par farli desconparir pì vanti durante ła graviansa.^[2] El peło el ga ła funsion prima de tuto de mantégnare ła tenperadura corporea, ma'l poe servire anca par mimetixarse, atirar indivìdui del'altro seso e i ga na funsion anca tàtiłe (come łe vibrise dei gati).

Ła disponibiłità tete o sgarbe, come xà dito, ła xe un dei caràtari destintivi, inportante al pónto de dar el nome al intiéra clase. Ła late ła raprexenta un vantajo mia da trascurare, in quanto i fiułi i poe tórse na bona sostansa de nutrigamento sénsa fadiga; naturalmente ła mare ła ga bixogno de nudrigarse de pì inte el fraténpo.

I mamìfari daspò i ga tuti un sistema de dinti conpleso. Sti qua i se ga sudivixi in incixivi, canini, premołari e mołari, col vantajo che ogni grupo el ga ła sóa funsion determinada. Alguni, infrà i cuałi i leonfanti, i sengiałi e i trichechi, i ga sviłupà dinti da prexa davèro pì grandi dei altri. I mamìfari i xe i ùneghi che i ga na récia de fora e l'insieme de marteło/ancùxene/stafa. Daspò i ga un cor divixo in du atri e du ventrìcołi.

De sta classe ghe fa parte l'omo (Homo sapiens sapiens).

1. ↑ Mammal Species of the World del Smithsonian Natural Museum of Natural History
2. ↑ Cetacei, università de Pavia Archivià il 14 de marso 2010 in Internet Archive.

• Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Mamìfari
• Wikispecies el detien informasion so Mamìfari
• Scholia el detien schemi gràfeghi so Mamìfari