Flight engineer

Kỹ sư bay (tiếng Anh: Flight engineer - FE), hay còn gọi là "thợ máy trên không", là một thành viên của tổ lái chịu trách nhiệm giám sát và vận hành các hệ thống kỹ thuật phức tạp trên máy bay. Vị trí này hiện vẫn tồn tại trên một số loại máy bay cánh cố định, trực thăng chuyên dụng và tàu vũ trụ. Tuy nhiên, trên hầu hết các máy bay hiện đại, vai trò của kỹ sư bay đã dần được thay thế bằng các hệ thống vi xử lý điện tử và máy tính trung tâm.

Lịch sử

Vị trí "Kỹ sư bay" ra đời để giám sát động cơ và các hệ thống vận hành quan trọng. Thay vì trực tiếp điều khiển máy bay, kỹ sư bay làm việc tại một bảng điều khiển chuyên dụng, giữ vai trò thành viên tổ lái và phối hợp chặt chẽ với phi công.

Trong giai đoạn đầu, các máy bay dân sự lớn của Hoa Kỳ bắt buộc phải có kỹ sư bay theo quy định của FAA. Các dòng máy bay piston bốn động cơ (Boeing 307, 377, Douglas DC-6, DC-7, Lockheed Constellation) và các thế hệ phản lực đời đầu (Boeing 707, 727, các phiên bản đầu của Boeing 747, Douglas DC-8, McDonnell Douglas DC-10, L-1011 TriStar) đều yêu cầu vị trí này. Ngược lại, các máy bay phản lực nhỏ hơn hoặc thế hệ mới (Airbus A310, A300-600, Boeing 767, 747-400...) được thiết kế tự động hóa cao, loại bỏ nhu cầu này.

Lần đầu tiên Hoa Kỳ triển khai kỹ sư bay quân sự là trên chiếc Consolidated PBY Catalina (1936). Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, các dòng máy bay ném bom như Avro Lancaster và Handley Page Halifax đều được trang bị kỹ sư bay vì những dòng này thường chỉ có một phi công điều khiển.^[1]

Vai trò và nhiệm vụ

Kỹ sư bay quản lý các hệ thống cốt lõi: nhiên liệu, điều áp, điều hòa không khí, thủy lực, điện (APU), hệ thống chống đóng băng, oxy và cảnh báo quá nhiệt.

Giám sát buồng lái: Trên các máy bay phương Tây có tổ lái 3-4 người, kỹ sư bay ngồi phía sau phi công, giám sát đường bay, tốc độ, độ cao và thực hiện kiểm tra chéo các thao tác của phi công.^[2]
Tác chiến quân sự: Trên một số máy bay (như P-3 Orion, E-3 Sentry), họ thực hiện khởi động/tắt động cơ để tiết kiệm nhiên liệu hoặc vận hành hệ thống vũ khí (như tháp pháo trên Consolidated B-24 Liberator).

Quy định về độ tuổi

Không giống phi công thương mại, FAA không quy định độ tuổi nghỉ hưu bắt buộc đối với kỹ sư bay. Chính sách này từng là tâm điểm của hai vụ kiện tại Tòa án Tối cao Hoa Kỳ vào năm 1985, khẳng định việc buộc kỹ sư bay nghỉ hưu dựa trên giới hạn độ tuổi áp dụng cho phi công là vi phạm Đạo luật chống phân biệt tuổi tác trong việc làm (ADEA).^[3]

Dần biến mất

Từ thập niên 1980, sự phát triển của công nghệ số (như hệ thống EICAS/ECAM) đã loại bỏ nhu cầu về kỹ sư bay trên các máy bay chở khách. Những dòng máy bay cuối cùng duy trì vị trí này (như Boeing E-3 Sentry, Tu-154) nay cũng dần được nâng cấp để tối ưu hóa buồng lái hai người.

Tham khảo

^ Stringman, D.C. (Flt. Lt.). The History of the Air Engineer: Training in the Royal Air Force, U.K.: RAF Finningley, 1984, pp. 39–43.
^ Cox, John. Ask the Captain: What does the flight engineer do?, USA Today, March 23, 2014.
^ Greenhouse, Linda. "Forced Retirement at 60 Barred", New York Times, June 18, 1985.

[1] Stringman, D.C. (Flt. Lt.). The History of the Air Engineer: Training in the Royal Air Force, U.K.: RAF Finningley, 1984, pp. 39–43.

[USA-2] Cox, John. Ask the Captain: What does the flight engineer do?, USA Today, March 23, 2014.

[3] Greenhouse, Linda. "Forced Retirement at 60 Barred", New York Times, June 18, 1985.

[1]

[2]

[3]