Med Hondo

Med Hondo (tên khai sinh Mohamed Abid; 4 tháng 5 năm 1935 – 2 tháng 3 năm 2019) là một đạo diễn, biên kịch và diễn viên người Pháp gốc Mauritanie. Ông được xem là một trong những người đặt nền móng cho nền điện ảnh châu Phi, nổi tiếng với các bộ phim gây tranh cãi xoay quanh những vấn đề như phân biệt chủng tộc và chủ nghĩa thực dân.^[1]

Tác phẩm điện ảnh đầu tay của ông, Soleil O (1970), giành giải Báo vàng tại Liên hoan phim quốc tế Locarno năm 1970 và được Dự án Di sản Điện ảnh Châu Phi lựa chọn để phục chế vào năm 2019.^[2] Bộ phim West Indies do ông đạo diễn (1979) là nhạc kịch điện ảnh châu Phi đầu tiên, phim có kinh phí 1,3 triệu đô la Mỹ, biến nó trở thành tác phẩm có chi phí sản xuất cao nhất trong lịch sử điện ảnh châu Phi.^[2]

Trong những năm cuối đời, Hondo còn được biết đến rộng rãi với vai trò lồng tiếng Pháp cho nhiều bộ phim Hollywood, bao gồm Shrek, Vua sư tử, The Nutty Professor và Se7en.^[3]

Hondo sinh năm 1935 tại Atar, Mauritanie.^[4] Mẹ ông là người Mauritanie, còn cha là người Sénégal.^[5][6] Năm 1954, Hondo đến Rabat, Maroc để học nghề đầu bếp tại Trường Khách sạn Quốc tế.^[5][7]

Năm 1959, ông di cư sang Pháp, ban đầu làm việc ở Marseille, sau đó chuyển đến Paris. Tại đây, ông phải mưu sinh bằng nhiều công việc khác nhau như đầu bếp, công nhân nông trại, bồi bàn, bốc vác và nhân viên giao hàng.^[5][6] Ông nhận ra rằng bản thân ông cũng như nhiều người nhập cư châu Phi khác rất khó tìm được công việc đúng với chuyên môn. Ngay cả khi làm các công việc lao động phổ thông, họ vẫn thường bị trả lương thấp hơn người Pháp.^[7] Những khó khăn này, cùng với trải nghiệm bị phân biệt chủng tộc, sau này đã trở thành nguồn cảm hứng cho các bộ phim của Hondo, bao gồm Soleil O (1970) và Les Bicots-nègres, vos voisins (1974).^[8]

Hondo bắt đầu tham gia các lớp học diễn xuất và đạo diễn dưới sự hướng dẫn của nữ diễn viên Pháp Françoise Rosay, đồng thời tham gia biểu diễn trong các vở kịch kinh điển của Shakespeare, Molière và Racine.^[5][7] Tuy nhiên, Hondo cảm thấy không thể thể hiện hết bản thân trong loại hình sân khấu kịch mục của Pháp. Vì vậy, năm 1966, ông cùng nam diễn viên người Guadeloupe Robert Liensol thành lập đoàn kịch riêng.^[5][8] Đoàn lấy tên là Shango, theo tên Shango – vị thần sấm sét trong văn hóa Yoruba, sau đổi thành Griot-Shango. Đoàn đã dàn dựng nhiều vở kịch phản ánh trải nghiệm của người da đen, bao gồm tác phẩm của René Depestre và Aimé Césaire.^[5][7][9]

Cuối những năm 1960, Hondo bắt đầu nhận một số vai diễn nhỏ trên truyền hình và điện ảnh.^[10] Trong quá trình làm việc, ông quan sát kỹ các đồng nghiệp, từng bước học hỏi kỹ năng làm phim và dần chuyển sang thử sức ở vai trò đạo diễn phía sau máy quay.^[8][10]

Ông bắt tay thực hiện bộ phim đầu tay Soleil O từ năm 1965.^[11] Tác phẩm được sản xuất với kinh phí khoảng 30.000 đô la Mỹ, toàn bộ do ông tự trang trải bằng việc lồng tiếng cho các bộ phim Mỹ sang tiếng Pháp.^[12] Soleil O được trình chiếu tại Tuần lễ Phê bình quốc tế của Liên hoan phim Cannes 1970 và nhận được nhiều đánh giá tích cực.^[13] Cùng năm đó, bộ phim giành giải Báo Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Locarno.^[14] Đến năm 1981, Hondo được mời làm thành viên ban giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế Moskva lần thứ 12.^[15]

Ngoài làm đạo diễn, Hondo cũng là một diễn viên lồng tiếng thường xuyên. Ông từng lồng tiếng tiếng Pháp cho nhiều bộ phim nói tiếng Anh, đảm nhận giọng của các nhân vật do Sidney Poitier, Morgan Freeman, Ben Kingsley và Danny Glover thủ vai (trong một số ít trường hợp không do Richard Darbois đảm nhận).^[5] Hondo từng lồng tiếng cho nhiều phim của Eddie Murphy, bao gồm The Nutty Professor (1996) và nhân vật Donkey trong Shrek (2001) và các phần tiếp theo.^[16][17]

Trên trang web cá nhân,^[18] Hondo kể rằng ông từng gặp Danny Glover vào năm 1991 và giới thiệu với Glover dự án mà ông đang ấp ủ: bộ phim tiểu sử về nhà cách mạng Haiti Toussaint Louverture. Theo lời Hondo, Glover tỏ ra rất quan tâm, bày tỏ mong muốn đảm nhận vai chính và đồng thời tham gia sản xuất bộ phim. Tuy nhiên, sau cuộc gặp này, Glover đã cắt đứt liên lạc với Hondo và đồng biên kịch Claude Veillot. Hondo cho rằng dự án phim riêng về Louverture của Glover, được Hugo Chávez hỗ trợ tài chính, đã lấy cảm hứng từ kịch bản gốc của ông. Trong một bức thư ngỏ gửi Danny Glover, Hondo bác bỏ tuyên bố của công ty Louverture Films rằng kịch bản này là sản phẩm đặt hàng do Glover chi trả. Ông cũng nhắc lại câu chuyện trên trong một cuộc phỏng vấn bằng tiếng Anh với kênh tin tức quốc tế France 24.^[19]

Hondo qua đời tại Paris vào ngày 2 tháng 3 năm 2019, hưởng thọ 83 tuổi.^[20]

• 1967: Soleil O
• 1974: Les Bicots-nègres, vos voisins (Arabs and Niggers, Your Neighbours)
• 1975: Sahel la faim pourquoi
• 1977: Nous aurons toute la mort pour dormir
• 1979: West Indies
• 1986: Sarraounia
• 1994: Lumière noire (Black Light)
• 1998: Watani, un monde sans mal
• 2004: Fatima, l'Algérienne de Dakar

• 1964: Les verts pâturages
• 1965: Belphégor, vai Gaillac
• 1965: Seule à Paris
• 1965: Bob Morane, vai Notomi, le guide indien
• 1966: Retour à Bacoli, vai Un tirailleur
• 1967: Un homme de trop, vai Florent
• 1968: Tante Zita, vai James
• 1969: A Walk with Love and Death, vai Entertainer
• 1974: Aux frontières du possible, vai Le docteur Sosian Cisse
• 1975: Jo Gaillard, vai Carlos
• 1977: The Ambassadors, vai Med
• 1978: Safrana ou le droit à la parole, vai Récitant / Narrator (lồng tiếng)
• 1989–1991: Commissaire Moulin, vai Max
• 1990: 1871, vai Karl Marx
• 1997: La divine poursuite, vai the pilot
• 2000: Antilles sur Seine, vai Horace
• 2002–2004: Funky Cops, vai Ace (Phiên bản tiếng Pháp, lồng tiếng)
• 2006: Incontrôlable, vai Rex (lồng tiếng)
• 2006: Asterix and the Vikings, vai lính canh hải tặc (lồng tiếng)

• 1982: Gandhi, vai Mohandas Karamchand Gandhi của Ben Kingsley^[5]
• 1984: Beverly Hills Cop, vai Axel Foley của Eddie Murphy
• 1984: Best Defense, vai Lieutenant T.M. Landry của Eddie Murphy^[16]
• 1994: The Lion King, vai Rafiki
• 1995: Se7en, vai Detective Lt. William Somerset của Morgan Freeman ^[16]
• 1996: The Nutty Professor, vai Sherman Klump của Eddie Murphy^[16]
• 2001: Samurai Jack, vai Aku
• 2001: Shrek, vai Donkey của Eddie Murphy^[17]
• 2003: Xiaolin Showdown, vai Dojo
• 2004: Shrek 2, vai Donkey
• 2007: Shrek the Third, vai Donkey
• 2010: Shrek Forever After, vai Donkey

• Dedieu, Jean-Philippe (2012). La Parole Immigrée. Les Migrants Africains dans l'Espace Public en France (1960-1995). Klincksieck. tr. 149–187. ISBN 978-2-252-03828-4. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 4 năm 2018. Truy cập ngày 29 tháng 11 năm 2025.
• Murphy, David; Patrick Williams (2007). Postcolonial African Cinema: Ten Directors. Manchester University Press. tr. 71–90. ISBN 978-0-7190-7203-1.
• Sherzer, Dina; Madeleine Cottenet-Hage (1996). Cinema, Colonialism, Postcolonialism: Perspectives from the French and Francophone World. University of Texas Press. tr. 173–187. ISBN 0-292-77703-5.
• Signaté, Ibrahim (1994). Med Hondo. Un Cinéaste Rebelle. Présence Africaine. ISBN 2-708-70584-9.
• Ukadike, Nwachukwu Frank (2002). Questioning African Cinema: Conversations with Filmmakers. University of Minnesota Press. tr. 57–72. ISBN 0-8166-4004-1.

• Reid, Mark; Blum, Sylvie (ngày 31 tháng 3 năm 1986). "Med Hondo Interview: Working Abroad". Jump Cut. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2009.
• "Shrek adapté par Sam Mendes" (bằng tiếng French). Canadian Online Explorer. ngày 17 tháng 10 năm 2002. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2009.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
• "Directors in Focus — African Perspectives: Med Hondo". Harvard Film Archive. 2006. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2009.
• "Eddie Murphy Change de Voix, Med Hondo Evincé". L'Humanité (bằng tiếng French). ngày 9 tháng 4 năm 1997. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2009.{{Chú thích báo}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
• "Winners of the Golden Leopard". Locarno International Film Festival Official Site. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2009.
• "Biography". Med Hondo's Official Site. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2009.

• Official website tại Wayback Machine (lưu trữ ngày 19 tháng 4 năm 2018)
• Med Hondo trên IMDb