Sịa

Sịa, hay Quảng Sịa, là một địa danh tại thành phố Huế, Việt Nam. Khu vực Sịa nằm trên địa phận của xã Quảng Điền ngày nay. Khu vực này được công nhận đạt tiêu chuẩn đô thị loại III của thành phố Huế.^[1]

Trước 2025, Sịa là thị trấn huyện lỵ của huyện Quảng Điền. Thị trấn có diện tích 11,18 km², dân số năm 2012 là 10.098 người, mật độ dân số đạt 903 người/km².

Từ nguyên

Nguồn gốc tên gọi địa danh Sịa chưa được xác định chính xác. Trong dân gian lưu truyền, địa danh Sịa bắt nguồn từ tiếng Champa cổ, nhưng không ai hiểu nghĩa của nó.

Nhà nghiên cứu Trần Đại Vinh cho rằng Sịa là tên Nôm, xuất phát từ đặc điểm vùng đất này nằm ven phá Tam Giang, bùn lầy nhiều, bước xuống là sỉa chân. Người Huế vùng ven thường phát âm dấu hỏi thành dấu nặng nên "sỉa" thành ra "sịa". Tuy nhiên, chữ viết Nôm lại viết không thống nhất, nên khi thì viết thành chữ "sự" có "bộ thảo" (cây cỏ) và người không biết lại phiên âm ra là "sậy". Vì vậy, lâu nay trong dân gian vẫn có cách giải thích Sịa là lau sậy.^[2]

Học giả Thái Văn Kiểm thì cho rằng có thể "Sịa" là cái sịa, một loài sàng dùng để sàng lúa gạo.

Nhà nghiên cứu Võ Xuân Trang đưa ra giả thuyết có thể Sịa có gốc từ tiếng "siaq" - con cá, trong ngôn ngữ Pa Cô. Trong từ điển Bru-Vân Kiều của Vương Hữu Lễ, từ "Sĩaq": cá đọc là "sĩa".

Nhà ngôn ngữ học Trần Văn Sáng, trong công trình nghiên cứu "Địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở tây Thừa Thiên Huế", đã cho rằng Sịa có nguồn gốc từ tiếng Tà Ôi là Asiu, âm cổ là Séaq, nghĩa là "cá". Trường hợp Sịa cũng như Truồi là địa danh có nguồn gốc từ ngôn ngữ Tà Ôi, một dân tộc thiểu số thuộc nhóm Katuic hiện đang cư trú ở phía tây Thừa Thiên Huế. Trong quá khứ, các tộc người này từng cư trú tại vùng đồng bằng Thừa Thiên Huế bây giờ, xen cư với người Chăm hoặc có thể trước người Chăm, và trước cả khi người từ Đại Việt vào tiếp quản hai châu Ô, Rí.^[3]

Lịch sử

Xưa kia, Sịa vốn là một vùng đất nằm bên phá Tam Giang, thuộc vương quốc Champa. Năm 1471, vua Lê Thánh Tông chinh phạt Champa, các lưu dân người Việt bắt đầu khai khẩn vùng đất này. Ngày nay, khu vực làng Khuông Phò vãn được xem là làng chính của vùng Sịa.

Vùng đất Sịa dần dà phát triển dưới thời các chúa Nguyễn với khu vực chợ Sịa (một số tài liệu viết là chợ Sậy). Dân gian vẫn lưu truyền câu nói "Nhất Huế, nhì Sịa" để chỉ sự trù phú của vùng này.

Tuy nhiên, mãi đến cuối thập niên 1990, Sịa mới chính thức trở thành một địa danh hành chính. Ngày 17 tháng 3 năm 1997, thị trấn Sịa được thành lập, trở thành thị trấn huyện lỵ huyện Quảng Điền, trên cơ sở 1.118,4 ha diện tích tự nhiên và 8.610 người của xã Quảng Phước.^[4] Thị trấn Sịa tồn tại đến ngày 16 tháng 6 năm 2025, thì được sáp nhập với các xã Quảng Phước, Quảng An, Quảng Thọ (cùng thuộc huyện Quảng Điền) thành xã mới có tên gọi là xã Quảng Điền.^[5]