Curia Iulia

Curia Iulia
Irudi gehiago
Kokapena
Herrialdea	Italia
Italiako eskualdeak	Lazio
Italiako hiri metropolitarra	Erromako hiri metropolitarra
Muga-hiri	Erroma
Koordenatuak	41°53′34″N 12°29′07″E / 41.8929°N 12.4854°E / 41.8929; 12.4854

Curia Iulia edo Curia Julia (latinez zein italieraz Curia Iulia) Erromako antzinako monumentu bat da, Senatuaren kuria edo egoitza izena jaso zuen hirugarrena, Erromako Forum Romanum foro nagusian zegoena. Julio Zesarren ekimenez eraiki zen eta Augustok amaitu zuen. Zesarren foroan dago, antzinako Curia Hostiliaren kokalekutik gertu.

Erromatar zibilizazioaren historian zehar hainbat kuria egon ziren, horietako asko aldi berean funtzionalak izan zirelarik. Curia hitzak "batzar-etxea" esan nahi du. Senatua Comitium zeritzon espazioko kurianerregulartasunez biltzen zen, babina beste egitura batzuk ere egon ziren beharra sortzen zenean bildu ahal izateko diseinatuak; adibidez, Senatuko kuria sakratuetan sartzea zilegi ez zitzaion norbaitekin topo egitea.

Comitiumeko hirugarren kuria izan zen Curia Iulia. Kuria originala bakoitza zenbait aldiz berreraiki zen, baina jatorrian tenplu etrusko bakar batetik abiatu zen, sabinotarrekin Erromak izan zuen gatazkaren su-etenaren ohorez eraiki zutenean. Jatorrizko tenplu hura suntsitu zutenean, Tulio Hostiliok berreraiki eta bere izena eman zion bigarren kuriari. Ehun urte inguru iraun zuen suak berriro kuria hura suntsitu zuen arte, eta hurrengo eraikina, finantziatu zuen buruzagiari, Luzio Kornelio Silari, eskaini zitzaion. Sila haren seme Fausto Kornelio Silak osatu zuen kuria haren eraikuntza eta Curia Cornelia izena hartu zuen, familiagatik.

Curia Iulia K. a. 44. urtekoa da, eta izen hori Julio Zesarrek eraiki zuelako hartzen du. Curia Cornelia ordezkatuz, erromatar foroa birdiseinatzearen parte izan zen eraikuntza hura, Comitium espazioaren plaza zabala hedatu zen aldi berean, eta norabidea aldatuz eraiki zen, foro berriarekin lerrokatua, zeinaren eranskin moduko bat bihurtu baitzen, Argiletum bidean zehar.

Ezkerrean nola izan ziren aurreko kuriak inguruan; eskuinean, Argiletum bidean beste eraikinekin zein kokapen izan zuen Curia Iuliak.

Eraikuntza, ordea, Zesarren hilketak eten zuen. Zesarren oinordekoak, Oktavio Augustok, K.a. 29. urtean amaitu zuen lana. 81. urtetik 96. urtera, Domizianok kuria zaharberritu zuen. 283an, eraikin hura oso kaltetuta geratu zen sute baten ondorioz, Karino enperadorearen garaian. 284tik 305era, Dioklezianok berreraiki zuen eta orduko eraikinaren ondorengoa da gerora kontserbatua. ^[1]

Garai modernora ia ukitu gabe iraun bada izan da neurri handi batean eliza izan zelako, Sant'Adriano al Foro- San Adrianen eliza VII. mendean bihurtu zuen Honorio I Aita Santuak.

1923an estatu italiarrak erosi zuen kuria eta atxikia zuen komentua. 1930eko hamarkadan birmoldaketa egin zen, eta garai horretakoak dira teilatua, alboko hormen goiko goraguneak eta atzeko fatxada.^[2] Komentua eta elizaren elementuak ere kendu zituzten, eta brontzezko ate batzuk jarri, antzinakoen kopiak. Ate zaharrak, Domizianoren erreformako garaikoak, gorde egin dira dena dela, San Joan Laterangoan daude, Alexandro VII.a aita santuak hara eramanak 1660an.

Curia Iuliaren kanpoaldeak hormigoizko fatxada du, adreiluzko estalkiarekin, angelu bakoitzean kontrahorma lodiekin. Aurreko hormaren behealdea marmolezko blokez apaindu zuten. Goiko aldea marmol zurizko blokez estalia egon zen, imitazioz. Eskailera zati batek brontzezko ateetara darama.

Barnealdea nahiko soila da, eta kuria zaharrak izan zituen hiru biltzar aretoen artean bat da, funtsean. Aretoak 18 metroko zabalera, 21 metroko luzera eta 21 metroko altuera. Hiru maila zabal daude, bost aulki-ilara eduki zitzaketenak, guztira hirurehun senatari inguru esertzeko lain. Hormak biluzik daude, baina antzuna marmolez apainduak zeuden altueraren bi herenetan. Barnealdearen ezaugarri nagusia bat bere zoru apaindua da.

Barrualdea erakusketa aretoa da 21. mendean, eta hango pieza nagusia Trajanoren anaglifoak dira.

• 
  Curia Iulia ezkerrean.
• 
  Sarbide nagusia brontzezko ate erreplikarekin.
• 
  Barrualdea.
• 
  Zorua.
• 
  Trajanoren anaglifoak erakusgai (ez dira originalki eraikinekoak).

• Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Curia Julia» artikulutik itzulia izan da, 2025-01-28 data duen 165047995 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2025-01-28 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

• Richardson, Lawrence. A New Topographical Dictionary of Ancient Rome. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1992.
• Taylor, L. R.; Scott, R. T. (1969). «Seating Space in the Roman Senate and the Senatores Pedarii». Transactions and Proceedings of the American Philological Association.