Cēsis
| Cēsis Cēsis | |||
|---|---|---|---|
city under municipality jurisdiction in Latvia (en)  | |||
.jpg) | |||
| |||
| Administrazioa | |||
| Estatu burujabe |  Letonia | ||
| Letoniako udalerri | Cēsis udalerria | ||
| Alkatea | Q42270633 | ||
| Izen ofiziala | Венден | ||
| Jatorrizko izena | Cēsis | ||
| Posta kodea | LV-4101 | ||
| Geografia | |||
| Koordenatuak | 57°18′47″N 25°16′29″E / 57.3131°N 25.2747°E | ||
 | |||
 | |||
| Azalera | 19,27 km² | ||
| Altitudea | 119 m | ||
| Demografia | |||
| Biztanleria | 14.899 (2026ko urtarrilaren 1a) | ||
| Dentsitatea | 773 bizt/km² | ||
| Informazio gehigarria | |||
| Sorrera | 1206 (egutegi gregorianoa) | ||
| Telefono aurrizkia | 41 | ||
| Hiri senidetuak | Achim, Venafro, Tyresö udalerria, Rokiškis (en) , Rakvere, Suwałki eta Alytus | ||
| Hizkuntza ofiziala | letoniera | ||
| cesis.lv | |||
Cēsis (letonieraz tseːsis ahoskatua; alemanez: Wenden, livonieraz: Venden, estonieraz: Võnnu, polonieraz: Kieś) Letoniako hiribildua da, Vidzeme eskualdean dagoena. Gauja ibaiaren haranean dago.
Gaztelua
Cēsisko kokalekurik zaharrena Riekstuko muino gotortua da, vendos izeneko tribu batek eraikitako egurrezko gaztelu harresitua. Muino handia, bere gotorleku-sistemaren zati batekin batera, oraindik ikus daiteke gazteluko parkean. Kokaleku hori mendebaldearen eta ekialdearen arteko merkataritza-ibilbide handienetatik gertu zegoen, eta eskualdeko paisaia nagusitzen zen.
Gurutzatu alemanak, Ezpataren Livoniar Anaiak izeneko ordenakoak, 1209an hasi ziren Wenden gaztelua eraikitzen, muino gotortuaren ondoan. Gaztelua handitu eta harresitu zenean, Ordenaren Maisuaren egoitza izan zen. 1577an, Livoniar Gerran, garnizioak gaztelua suntsitu zuen Ivan Izugarriaren eskuetan erortzea saihesteko nor garaitua izango zen Wendengo guduan (1578). 1598an Bi Nazioen Errepublikan sartu zen eta Wendenengo voivoderria sortu zuten. 1620an Suediak Wenden konkistatu zuen. Beranduago berreraiki, baina Errusiako Armadak berriro suntsitu zuen 1703an, Iparraldeko Gerra Handian zehar. 1777an, Sievers kondeak gazteluaren lurrak erosi zituen eta bere egoitza berria gazteluaren ekialdean eraiki zuen, eraikinaren atzealdea dorre gotortuarekin lotuz. 1949. urteaz geroztik, Historia Museoa Gaztelu Berrian dago, antzinako Cēsisko gazteluaren lurretan. Gaztelu Berriaren aurreko lorategia aletegi batek eta ukuilu batek inguratzen dute, eta gaur egun museoaren biltzar-zentroa dago bertan. Aletegiaren atzean Letoniako garagardo-fabrikarik zaharrena dago, Cēsu Alus, 1878an Sievers kondearen azken urteetan eraikia, nahiz eta jatorria Livoniar Ordenaren garaian izan.
Aurrealdean, gazteluko parkea dago, 1812an diseinatua. Garaiko ezaugarri erromantikoak ditu: bidezidorrak, landare exotikoak eta aintzirako urak, gazteluaren aurriak islatzen dituztenak.
Hiribildua
XIII. mendearen bigarren erdian egin zen Cēsis hiribilduaren banaketa. Herriaren erdigunea merkatua eta eliza bat ziren. Bizitegi-zentroa Livoniar Ordenaren harrizko gaztelua zen, bere hiru dorre gotortuekin. Hiribildua dolomitazko harresi batek inguratzen zuen, zortzi dorre eta bost ate zituena. Erdi Aroko eraikinen zatiak, San Joan Bataiatzailearen eliza (1281-1284), Ordenaren Gazteluaren hondarrak, Cēsisko Gaztelua eta harresiak, oraindik ere ikus daitezke Vaļņu eta Palasta kaleetan.
Errepide zaharren sareaz gain, eraikinen trazadurak ere iraun du Erdi Arotik, baina eraikin asko desagertu egin dira (azkena 1748an suntsitu zuten). Rīgas kaleko 16tik 25era bitarteko zenbakien artean, XVIII. mendeko eraikinak ikus daitezke, eta XIX. mendeko etxeak, berriz, 15. eta 47. urteen artean. XIX. mendearen bigarren erdian, Riga-Pskov errepidearen eraikuntzak (1868) eta Riga-Valka trenbideak hiriaren garapena bizkortu zuten. Raunas kaleko 10. zenbakian, tren-geltokitik hiriaren alde zaharrera, Letoniar Elkartearen Etxea dago (A. Malvess arkitektoa) eta 14. zenbakian Eskualdeko Auzitegia (P. Mengelis arkitektoa).
1919ko ekainean, indar estoniar eta letoniarrak alemaniarren aurka borrokatzen ari zirenean, Cēsisko gudua Letoniako Independentzia Gerrako gudu erabakigarrietako bat izan zen.
Cēsisek bere ur termalengatik, uda-etxeetako eta bainuetxeetako azoka handiagatik eta Gauja inguruko bainuetxeengatik lortu du ospea. Cīrulīši da aipagarriena, Svētavots (euskaraz: «Iturri santua») leizetik gertu. Iturri horrek sendatzeko ahalmena duela uste da.
Klima
 Datu klimatikoak (Cēsis (Zosēni (Zosēnu pagasts), bataz-bestekoak 1991-2020, muturrekoak 1945-2024)) 
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 8.7 | 10.6 | 18.5 | 26.8 | 29.1 | 31.3 | 34.1 | 33.6 | 28.8 | 21.2 | 14.5 | 10.6 | 34.1 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -2.3 | -1.8 | 2.9 | 10.7 | 16.7 | 20.2 | 22.6 | 21.3 | 15.7 | 8.8 | 2.8 | -0.7 | 9.7 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -4.5 | -4.7 | -1.0 | 5.5 | 10.9 | 14.6 | 17.0 | 15.8 | 11.0 | 5.4 | 0.8 | -2.6 | 5.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -7.4 | -8.2 | -5.1 | 0.1 | 4.1 | 8.6 | 11.2 | 10.3 | 6.6 | 2.3 | -1.5 | -4.9 | 1.3 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -40.6 | -42.2 | -30.5 | -21.8 | -10.5 | -2.0 | 1.1 | -1.7 | -7.3 | -16.3 | -24.6 | -42.9 | -42.9 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 57.4 | 43.8 | 40.8 | 41.7 | 58.1 | 80.7 | 79.8 | 75.9 | 57.5 | 78.6 | 58.9 | 56.2 | 729.4 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) | 13 | 11 | 10 | 8 | 9 | 11 | 10 | 11 | 10 | 12 | 12 | 13 | 130 |
| Eguzki orduak | 27.3 | 58.4 | 130.3 | 190.3 | 261.1 | 249.4 | 265.6 | 235.9 | 149.1 | 79.8 | 27.9 | 18.6 | 1693.7 |
| Hezetasuna (%) | 89.1 | 86.6 | 78.0 | 69.9 | 68.9 | 74.0 | 76.5 | 79.3 | 83.7 | 87.4 | 91.0 | 90.9 | 81.3 |
| Iturria (1): LVĢMC[1][2] | |||||||||||||
| Iturria (2): NOAA (hezetasuna eta prezipitazioa 1991-2020)[3] | |||||||||||||
Hiritar ezagunak
- Johann von Sievers (1778–1827), errusiar jenerala
- Emanuel von Sievers (1817–1909), errusiar politikaria
- Heinrich Leonhard Adolphi (1852–1918), luteotar martiria
- Alfrēds Kalniņš (1879–1951), musikagilea
- Eduard Erdmann (1896–1958), musikagilea
- Max Hildebert Boehm (1891–1968), soziologoa
- Adolf Rüütel (1906–1981), futbolaria
- Wilhelm Theodor Georg Lenz (1906–1976), historialaria
- Nina Vatatsy (1908–1997), bibliografoa
- Anita Stukāne (1954-), atleta
- Laima Vaikule (1954-), abeslaria
- Edvīns Ķeņģis (1959-), xakelaria
Herri eta hiri senidetuak
Galeria
-
San Joan Bataiatzailearen luterotar eliza -
Rauna atea -
Eliza ortodoxoa -
Cēsisko udaletxe zaharra -
Ikuspegia (2012) -
Enperantza -
Gauez -
Rīgas kalea -
Cēsisko klinika (2021)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
_Ro%C5%BEu_laukums_-_%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D1%89%D0%B0%D0%B4%D1%8C_%D0%A0%D0%BE%D0%B7_-_panoramio.jpg)
_2021.jpg)
Erreferentziak
- ↑ (Letonieraz) Klimatisko normu dati. LVĢMC.
- ↑ (Letonieraz) Gaisa temperatūras rekordi. LVĢMC.
- ↑ (Ingelesez) Zosēni Climate Normals 1991–2020. National Oceanic and Atmospheric Administration.
Kanpo estekak
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
