Helen Quinn

Helen Quinn
(2000) Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotza	Melbourne, 1943ko maiatzaren 19a (83 urte)
Herrialdea	Ameriketako Estatu Batuak  Australia
Hezkuntza
Heziketa	Stanford Unibertsitatea doktoretza Melbourneko Unibertsitatea DESY (en) Tintern Grammar (en)
Tesi zuzendaria	James Bjorken
Hizkuntzak	ingelesa
Jarduerak
Jarduerak	fisikaria eta unibertsitateko irakaslea
Enplegatzailea(k)	Harvard Unibertsitatea Stanford Unibertsitatea
Jasotako sariak	ikusi Oskar Klein Medal  (2008) Fellow of the American Physical Society Sakurai Saria  (2013) Benjamin Franklin domina  (2018) ICTP Dirac Medal  (2000) Fellow of the American Academy of Arts and Sciences Honorary Officer of the Order of Australia  (2005eko apirilaren 19a) Compton Medal for Leadership in Physics  (2016)
Kidetza	Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia Amerikako Sozietate Filosofikoa

Helen Quinn (Melbourne, 1943ko maiatzaren 19a)^[1] Australian jaiotako fisikaria eta hezitzailea da, bi arloetan ekarpen handiak egin dituena. Partikulen hiru interakzio motetarako (indartsua, elektromagnetikoa eta ahula) teoria bateratu bat bilatzeko egindako ekarpenak hainbat sariren bidez aintzatetsi ziren, ICTPren Dirac Domina barne.^[2] 2005ean Australiako Ordenako Ohorezko Ofizial izendatu zuten, «fisika teorikoaren eta hezkuntzaren alorreko ikerketa zientifikoari emandako zerbitzuagatik» (saria ohorezkoa zen jada ez zelako australiar herritarra).^[3]

Helen Quinnek Victorian (Australia) ikasi zuen,^[4] eta Melbourneko Unibertsitatean egin zituen goi mailako ikasketak, Estatu Batuetara Stanford Unibertsitatera pasatu aurretik. Bere doktoregoa Stanfordetik jaso zuen 1967an, fisikarien % 2 baino gutxiago emakumeak ziren garaian. Doktoretza ondoko lana Hanburgon (Alemania) dagoen DESY (Alemaniako Elektroien Sinkrotroia) delakoan egin zuen. Ondoren, zazpi urte eman zituen Harvard Unibertsitatean, Stanfordera itzuli aurretik, non fisikako irakasle izan zen SLAC National Accelerator Laboratory-ko Teoria Taldean, orduan Stanford Lineal Accelerator Center bezala ezagutzen zena. 2010ean erretiratu zen eta hezkuntzan jarri zuen ahalegina, batez ere Haur Hezkuntzako eta Bigarren Hezkuntzako zientzietan eta hezkuntza eleaniztunean.^[5]

Howard Georgi eta Steven Weinberg-ekin batera egindako lanean, frogatu zuen gizakiaren ingurunea kaltetzeko modu desberdinak dituzten hiru partikula-interakzio motak (indartsuak, elektromagnetikoak eta ahulak) energia handiko prozesuen oso antzekoak direla, eta, hala, hiru alderdiak indar bateratu bakar bat izan zitezkeela.^[6]

Roberto Pecceirekin batera, Peccei-Quinn teoria sortu zuen, unibertsoaren ia simetria posible bat iradokitzen zuena (gaur egun Peccei-Quinn simetria bezala ezagutzen dena)^[7] interakzio sendoek nola mantendu dezaketen CP-simetria (materia eta antimateria arteko simetria) interakzio ahulek mantentzen ez dutenean azaltzeko. Teoria honen ondorio bat axioi izeneko partikula bat da, oraindik behatu ez dena, baina unibertsoa zeharkatzen duen materia ilunaren hautagai bat dena.

Quark-en fisika nola erabil daitekeen erakutsi zuen hadroien fisikaren alderdi batzuk aurreikusteko (quark-ez osatutako partikulak dira), hadroien egituraren xehetasunak kontuan hartu gabe (Enrico Poggio eta Steven Weinberg-ekin).^[8] Propietate erabilgarri horri gaur egun quark-hadroi dualtasuna deitzen zaio.

Hainbat herrialdetan "Desagertutako Antimateria" gaiaz hitzaldi publikoak eman ditu, eta bertan ikerketa-arlo hau itxaropentsua dela iradoki du.

2001ean, Amerikako Fisika Elkarteko presidente hautatu zuten 2004. urterako. Elkartearen 102 urteko historian APSko presidentetzarako hautatutako laugarren emakumea izan zen.^[9]

Quinnek epe luzerako konpromisoa izan du hezkuntza gaietan. Contemporary Physics Education Project-en sortzailekide eta lehen presidentea izan zen, eta bere lehen produktua diseinatzen lagundu zuen, eskola askotan taula periodikoaren ondoan agertzen den Oinarrizko Partikula eta Interakzioen taula. CPEP-ek 2017ko "Fisikako Hezkuntzan Bikaintasun Saria" jaso zuen American Physical Society-ren eskutik, "25 urte baino gehiagoz ikasleei fisika garaikideko gaiei buruzko hezkuntza-materialak eskaintzeagatik izandako lidergoagatik".^[10]

SLACeko langilea zela, Zientzien Akademia Nazionaleko (NAS) kide hautatu zuten;^[11][12] aurrerago Stanfordeko fisikako irakasle titular izendatu zuten. NASeko kide gisa, Ikerketa Kontseilu Nazionaleko Zientzia Hezkuntzako Batzordean sartu zen eta hainbat ikerketatan parte hartu zuen. Batzorde horretako presidente izan zen 2009tik 2014ra.

Stanfordetik erretiratu ondoren, bere ahalegin guztia hezkuntzan eman zuen. NRCren ikerketa batzordearen lana planifikatu eta zuzendu zuen, zientzia hezkuntzarako estatu anitzeko estandarren garapena gidatzeko Haur Hezkuntzatik Batxilergorako Zientzia Hezkuntzarako Esparru bat sortu zuena. "Hurrengo Belaunaldiko Zientzia Estandar" hauek 2013ko apirilean argitaratu ziren behin betiko. NGSS ofizialki estatu askok eta Columbia barrutiak onartu dute. Esparrua kaleratu zenetik, NGSSren garapen, adopzio eta ezarpen prozesua laguntzeko lan egin du.^[13][14][15] Okhee Lee eta Guadalupe Valdezekin batera, NGSSen testuinguruan ingelesa ikasten dutenei ingelesa irakasteko aukerak aztertu zituen.^[16]

2015ean, Ekuadorreko presidenteak Hezkuntza Unibertsitate Nazional berria zuzentzeko ardura zuen batzordeko (Comisión Gestora) kide izendatu zuen.^[17]

• The Mystery of the Missing Antimatter, Helen R. Quinn and Yossi Nir, illustrated by Rutu Modan, Princeton University Press, Princeton, NJ (2008). (ISBN 9780691133096).^[18][19]
• The Charm of Strange Quarks: Mysteries and Revolutions of Particle Physics, R. Michael Barnett, Henry Muehry, and Helen R. Quinn, Springer-Verlag, New York (2000). (ISBN 0-387-98897-1).^[20][21]
• "Belief and Knowledge — a Plea about Language", Physics Today, January 2007.^[22]
• "What is Science?", Physics Today, July 2009.
• Quinn, Helen; Nir, Yossi (2008). "How the cosmos was conquered". New Scientist. 198 (2651). Elsevier BV: 26–29. doi:10.1016/s0262-4079(08)60913-6. ISSN 0262-4079.

• "Science and Mathematics Education", Jeremy Kilpatrick and Helen Quinn, Ed. An Education Policy White Paper of the National Academy of Education. (2009).^[23][24]
• A Framework for K-12 Science Education: Practices, Crosscutting Concepts, and Core Ideas, National Academies Press, Washington DC (2012). (ISBN 978-0-309-21742-2).^[25] Quinn was the chair of the committee producing this report and a principal author. (Ref: see page vi of the report.)
• "Science and Language for English Language Learners", Okhee Lee, Helen R. Quinn and Guadalupe Valdes, Education Researcher 42(4) 93-127 (2013).^[26]

• Appelquist, T.; Quinn, H.R. (April 1972). "Divergence cancellations in a simplified Weak Interaction Model". Physics Letters B. 39 (2): 229–232. Bibcode:1972PhLB...39..229A. doi:10.1016/0370-2693(72)90783-6.
• Poggio, E.C.; Quinn, H.R.; Weinberg, S. (1976). "Smearing method in the quark model". Physical Review D. 13 (7): 1958–1968. Bibcode:1976PhRvD..13.1958P. doi:10.1103/PhysRevD.13.1958.
• Peccei, R.D.; Quinn, H.R. (1977). "CP conservation in the presence of pseudoparticles". Physical Review Letters. 38 (25): 1440–3. Bibcode:1977PhRvL..38.1440P. doi:10.1103/PhysRevLett.38.1440.
• Peccei, R. D.; Quinn, Helen R. (15 September 1977). "Constraints imposed by CP conservation in the presence of pseudoparticles". Physical Review D. 16 (6). American Physical Society (APS): 1791–1797. Bibcode:1977PhRvD..16.1791P. doi:10.1103/physrevd.16.1791. ISSN 0556-2821.
• Snyder, Arthur E.; Quinn, Helen R. (1 September 1993). "Measuring CP asymmetry in B→ρπ decays without ambiguities". Physical Review D. 48 (5). American Physical Society (APS): 2139–2144. doi:10.1103/physrevd.48.2139. ISSN 0556-2821. PMID 10016451.
• Nir, Y; Quinn, H R (1992). "CP Violation in B Physics". Annual Review of Nuclear and Particle Science. 42 (1). Annual Reviews: 211–250. Bibcode:1992ARNPS..42..211N. doi:10.1146/annurev.ns.42.120192.001235. ISSN 0163-8998.

• 2024ko Matteucci domina, Accademia Nazionale delle Scienze-koa, Erroma, Italia. 1868an sortu zenetik sari hau jasotzen duen laugarren emakumea da, Marie Curie, Irène Joliot-Curie eta Jocelyn Bell Burnellen ondoren.^[27]
• 2023ko Technion Harvey Saria -- Israelgo Teknologia Institutua.^[28]
• 2023an New Yorkeko Carnegie Korporazioaren Immigrante Sari Handia jaso zuen.^[29]
• 2021 David M. Leeren hitzaldi historikoa fisikan, Harvardeko Unibertsitatean: "Partikulen fisikari buruzko leiho bat Harvarden 1970eko hamarkadaren hasieran".^[30]
• 2019 J. Robert Oppenheimer Hitzaldia, Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley: "Learning for Learning: What I have learned from learning research".^[31] Hitzaldi honen bideo bat ikus daiteke.^[32]
• 2018an Ohorezko Doktoregoa eman zioten Australiako Unibertsitate Nazionalean, "fisika teorikoan eta zientzia hezkuntzan egindako ekarpen bikainagatik". Graduazio ekitaldiko hizlari nagusia izan zen.
• 2018an Franklin Institutuko Fisikako Benjamin Franklin Domina jaso zuen, "partikula funtsezkoen elkarrekintza sendo, ahul eta elektromagnetikoen teoria bateratu baten bilaketa luzean egindako ekarpen aitzindariengatik".^[33][34]
• 2017an Cambridgeko Unibertsitatean urteroko Dirac Hitzaldia emateko hautatua izan zen, St John's College-k eta Cambridgeko Unibertsitateko Matematika Aplikatu eta Fisika Teorikoaren Sailak batera babestuta. Bere gaia: "Antimateria: Dirac-en iragarpen sinestezina eta bere ondorioak". 1986an hitzaldi sorta hasi zenetik hautatua izan zen lehen emakume zientzialaria izan zen.^[35][36]
• 2017an Tintern Grammar-eko "Bikaintasun Etorbidean" sartu zuten, lehenengo sartuen promozioan. Tintern campuseko "Bikaintasun Etorbideak" Tintern-eko graduatuak omentzen ditu, eta egungo eta etorkizuneko ikasleak bikaintasuna lortzera bultzatzea du helburu.^[37]
• 2016ko Karl Taylor Compton Fisikako Lidergo Domina eman zion American Institute of Physics erakundeak, "K-12 hezkuntza eta dibulgazioa sustatzeko egindako lidergoagatik, besteak beste, zientzia hezkuntzarako estandar eta ikuspegiak garatzeagatik, tokiko, estatuko, nazioko eta nazioarteko mailan eragin handia izan dutenak, eta partikula fisika teorikoaren aurrerapenean egindako ekarpen zabal eta sakonengatik".^[38]
• 2016ko American Philosophical Societyko kidea.^[39]
• 2013ko J. J. Sakurai Partikula Fisika Teorikoko Saria American Physical Society-k emana (Roberto Pecceirekin batera): "CP sendoaren urraketaren arazo ospetsua konpontzeko mekanismo dotorearen proposamenagatik, eta horrek, aldi berean, axioien asmakuntza ekarri zuen, hiru hamarkada baino gehiagoz ikerketa esperimental eta teoriko biziko gaia izan dena".^[40]
• 2008ko Oskar Klein domina eman zion Suediako Zientzien Errege Akademiak. Sari hau jasotzen lehen emakumea izan zen.^[41]
• 2005ean Australiako Ordenako Ohorezko Ofizial izendatu zuten, "fisika teorikoaren eta hezkuntzaren arloko ikerketa zientifikoari egindako zerbitzuagatik" (saria ohorezkoa zen, Quinn jada ez baitzen Australiako herritarra).^{[42][43][44][45]}
• 2005ean Melbourneko Unibertsitateko Zientzietako Ohorezko Doktorea.^[46]
• 2005eko Karl F. Herzfelden Oroimenezko Hitzaldia, Amerikako Unibertsitate Katolikoa: "Materiaren eta antimateriaren arteko asimetria unibertsoan eta fisikaren legeetan".^[47]
• 2004ko Amerikako Fisika Elkarteko presidentea.^[9]
• 2003ko Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko kidea.^[11]
• 2002 Honoris Causa, Zientzietan Doktorea, Notre Dameko Unibertsitatean.^[48]
• 2000ko Dirac Domina eman zioten Triesteko (Italia) Nazioarteko Fisika Teorikoaren Zentroak (Howard Georgi eta Jogesh Patirekin batera), "quarken eta leptonen teoria bateratu baten bilaketan eta elkarrekintza sendo, ahul eta elektromagnetikoen teorian egindako ekarpen aitzindariengatik". ^[49][50][51]Sari hau jaso zuen lehen emakumea izan zen.
• 1998an Arte eta Zientzien Amerikako Akademiako kidea.^[12]
• 1984an American Physical Society-ko kidea, "Partikula elementalen neurketa-teoriei egindako ekarpenengatik, besteak beste, teoria bateratu handietan birnormalizazioari buruzko lan eragingarria eta axioiaren ideiara eraman zuten CP urraketaren azterketengatik".^[52]
• 1974ko Sloan Ikerketa Beka.^[53][54]

• "Mistakes on the Way to a Good Idea, Matteucci Medal Lecture, 23 May 2024" YouTube. 2024
• "A Wormhole Between Physics and Education" Quanta magazine. 2016
• "Roberto Peccei and Helen Quinn..." Quanta magazine. 2017.
• "Helen Quinn on Doing and Teaching Science" American Philosophical Society. 2019
• "Of symmetries, the strong force and Helen Quinn" Symmetry magazine. 2015.
• "You could be a Mathematician -- autobiographical notes by Helen Quinn" 2020.
• "STEM Summit Interview: What moment in your career are you most proud of?" YouTube. 2012
• "Helen Quinn: An Oral History" Stanford Historical Society Oral History Program, 2014.
• "Helen Quinn: Interview about women in physics" National Academy of Sciences. 2004
• "ICTP - Helen Quinn on Teaching Physics" International Centre for Theoretical Physics. 2017.
• Helen Quinn INSPIRE-HEP