Kigali
| Kigali Kigali | |
|---|---|
| lehen mailako herrialde azpibanaketa | |
 | |
| Administrazioa | |
| Estatu burujabe |  Ruanda |
| Alkatea | Samuel Dusengiyumva |
| Izen ofiziala | Umujyi wa Kigali City of Kigali Ville de Kigali |
| Jatorrizko izena | Kigali |
| Geografia | |
| Koordenatuak | 1°57′09″S 30°06′54″E / 1.9525°S 30.115°E |
 | |
 | |
| Azalera | 730 km² |
| Altitudea | 1.567 |
| Mugakideak | Iparraldeko probintzia, Ekialdeko probintzia eta Hegoaldeko probintzia |
| Demografia | |
| Biztanleria | 1.745.555 (2022) |
| Dentsitatea | 2.391 bizt/km² |
| Informazio gehigarria | |
| Sorrera | 1907 |
| Telefono aurrizkia | 25 |
| Hiri senidetuak | Kampala, San Bernardino, Oklahoma City, Durban, Pretoria, Lusaka, Mainz, Erroma, Waremme, Chengdu, Shenzhen eta Jinan |
| Hizkuntza ofiziala | kinyaruanda, ingeles, frantses eta swahili |
| http://www.kigalicity.gov.rw/ | |
Kigali Ruandako hiriburua eta hiri populatuena da, alde handiz. Herrialdeko erdialdean dago kokaturik, izen bereko probintzian [1], hedaduraz Ruandako bost probintzietatik txikiena.
Bidegurutze garrantzitsua da [2] eta nazioarteko aireportua du. Industria txikia du.[3] Ruandako erdigune ekonomiko eta finantzakoa, zerbitzuen sektorea da nagusi, eta industria txikia da. Aldirietan, berriz, eskulanaren parte handi bat biziraute nekazaritzan aritzen da.
Kigali izena kinyaruanda hizkuntzatik dator, "zabala" edo "handia" esan nahi duena. Jatorrian Kigali mendiari aplikatzen bide zitzaion.
Historia
Kigali etengabe hazi da Ruandako hiriburu bihurtu zenetik, independentzia eta gero, 1962an. 1960ko hamarkada hasieran apenas 6.000 biztanleko hiri txikia zen, administrazio eta negozio kolonialei lotuak, gehienak. 1991an 238 mila biztanle ziren, 2002an 700 mila biztanle, eta 2022rako 1'7 milioi [4] .
1907an sortu zuen Richard Kandt administratzaile eta esploratzaile alemaniarrak, lehen egoiliarrak, kolonizazio alemanaren garaian [5] .
Independentzia baino lehen, 1962an, Belgikak Ruanda-Urundiko antzinako hiriburutik, Usumbura (gaur egungo Bujumbura) administratzen zuen herrialdea. Ruandako hiriburu tradizionala mwami erregearen egoitza zen Nyanzan, eta botere kolonialak Butaren zuen egoitza, orduan Astrida deitua, gaur egun Huye.
Errepublika eta independentziarekin, Kigali aukeratu zen hiriburu gisa, herrialdearen erdigune geografikoan zuen posizioagatik.
1994ko apirilaren 7an Habyarimana presidentearen hegazkina Kigaliko aireportuan lurra hartzen ari zela bi misilek bota eta gero, gobernuaren FAS armadaren eta Fronte Patriotiko Ruandarraren (FPR) miliziaren arteko borrokak piztu ziren, eta tutsien kontrako sarraskiak. FPRko indarrek aurrera egin ahala, berriz, hutu errefuxiatuen uholdeek ihes egin zuten bai Tanzania bai garaiko Zaire aldera, batez ere.
Uztailaren 18an Ruandako gerra zibila eta tutsien genozidioa amaitzean Kigali erdi huts eta hilik zegoen. Geroztik berpiztu, hazi eta modernizatzeko prozesu betean egon da [6] , arrakala sozioekonomikoak bezalako albo kalteekin [7] .
Ikuspegi orokorra
Hiria hainbat muinoren gainean eta artean eraikita dago, 1433 eta 1645 metro arteko altuerarekin, eta, ondorioz, oso erliebe gorabeheratsua du.
Hiru barruti administratibotan banatuta dago: hego-mendebaldean, Nyarugenge; hego-ekialdean, Kicukiro; eta iparraldean, Gasabo.
Kigaliko erdigunea merkataritza-barruti zentrala da (Central Business District, CBD, ingelesezko siglez), kinyaruanda hizkuntzaz mu mujyi ("hirian") ere deitua. Nyarugenge muinoan dago, eta Richard Kandtek 1907an sortutako jatorrizko hiriaren kokalekua izan zen. Kandt bizi izan zen etxea Kandt Etxearen Historia Naturaleko Museoa da gaur egun. Ruandako eraikin altuenetako batzuk daude inguruan, hala nola 20 solairuko Kigali City Tower eraikina. CBDn daude, halaber, herrialdeko banku eta enpresa handienen egoitzak bezala. Eta Hotel Rwanda filmeko Mille Collines bezalako luxuzko hotelak dira, Kigaliko Ospitale Unibertsitarioa, Unibertsitate Nazionaleko Zientzia eta Teknologia Fakultatea, eta gobernuaren eraikinak edo Ruandako Banku Nazionala.
CBDren hego-mendebaldean, eta muino berean, Nyamirambo auzoa dago. Hau izan zen urbanizatu zen bigarren zatia, 1920ko hamarkadan Belgikako gobernu kolonialak eraikia funtzionario eta merkatari swahiliak bertan jar zitezen. Azken talde hauek, gehienbat, musulmanak ziren, eta Nyamirambo "Auzo Musulmana" bezala ezagutua izan da. Nyamiramboko Meskita Berdea (Masjid al-Fatah) da Kigaliko meskita zaharrena.
CBDren mendebaldean Nyabugogo auzoa dago. Hiriaren behealdean dago, izen bereko ibaiaren haranean, eta bertan dago Kigaliko autobus eta taxi partekatuen geltoki nagusia, nazioko eta nazioarteko helmuga askotara doazen ibilgailuekin.
Kigaliko mendebaldean goratzen da Kigali mendia, 1853 metroko altueraz.
Ekialdean hedatzen dira auzo gehienak, hala nola: Kacyru, non presidentearen eta gobernuaren departamentu gehienen egoitzak dauden, edo Ruandako Liburutegi Nazionala; Gisozi, non Genozidioaren Kigaliko Memoriala dagoen; Nyarutarama, hiriko golf zelaiaz; Kimihurura, zenbait ministerioren kokagunea, eta Konbentzioen Zentroarena, eta 2025eko Txirrindularitza Munduko Txapelketako zirkuituko igoera, galtzada-harrikoa. Amahoro, kirol estadio nazionalarekin. Edo Kanombe, aireportuarekin.
Ekialde eta hegoaldetik, Nyabarongo ibaia, Ruandako luzeenak egiten du muga Hegoaldeko eta Ekialdeko probintziekin.
Klima
 Datu klimatikoak (Kigali) 
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 26.9 | 27.4 | 26.9 | 26.2 | 25.9 | 26.4 | 27.1 | 28.0 | 28.2 | 27.2 | 26.1 | 26.4 | 26.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 15.6 | 15.8 | 15.7 | 16.1 | 16.2 | 15.3 | 15.0 | 16.0 | 16.0 | 15.9 | 15.5 | 15.6 | 15.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 76.9 | 91.0 | 114.2 | 154.2 | 88.1 | 18.6 | 11.4 | 31.1 | 69.6 | 105.7 | 112.7 | 77.4 | 950.9 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 11 | 11 | 15 | 18 | 13 | 2 | 1 | 4 | 10 | 17 | 17 | 14 | 133 |
| Iturria: World Meteorological Organization [8] | |||||||||||||
Kigalitar batzuk
Jeanne d'Arc Mujawamarija, politikaria eta ministroa
Jeanne d'Arc Debonhour, legelaria, politikaria eta ministro ohia
Judith Uwizeye, legelari eta politikaria
Celestin Hakizimana, apezpikua
Paul Rusesabagina, ekintzailea, Hotel Rwanda filmeko figura protagonista
Sonia Rolland, modelo eta antzezlea
Dorothée Munyaneza, abeslari, dantzari eta aktorea
Ncuti Gatwa, aktorea
Erreferentziak
- ↑ «Rwanda: Provinces, Cities & Urban Localities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information» www.citypopulation.de (kontsulta data: 2026-04-15).
- ↑ (Ingelesez) «The Northern corridor | Transport World Africa» www.transportworldafrica.co.za (kontsulta data: 2026-04-15).
- ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
- ↑ «City Population: Check for Humans» www.citypopulation.de (kontsulta data: 2026-04-15).
- ↑ (Ingelesez) «The Legacy of Dr. Richard Kandt (Part I)» The New Times 2014-09-15 (kontsulta data: 2026-04-15).
- ↑ (Ingelesez) FOUNDATION, OBSERVER RESEARCH. «The transformation of Kigali into Africa’s cleanest city» orfonline.org (kontsulta data: 2026-04-15).
- ↑ (Ingelesez) Mudge, Lewis. (2015-09-24). «“Why Not Call This Place a Prison?”» Human Rights Watch (kontsulta data: 2026-04-15).
- ↑ World Weather Information Service - Kigali. World Meteorological Organization (kontsulta data: November 16, 2012).
Kanpo estekak
Ruandako probintziak | ||
|---|---|---|
 | ||
 |
Artikulu hau Ruandako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
