Share to:

Lucy Shapiro

Lucy Shapiro

unibertsitateko irakasle

Bizitza
JaiotzaNew York, 1940ko uztailaren 16a (86 urte)
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
BizilekuaKalifornia
Familia
Ezkontidea(k)Harley McAdams (en) Itzuli
Hezkuntza
HeziketaBrooklyn College (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerakgarapenaren biologoa, genetista, unibertsitateko irakaslea eta akademikoa
Lantokia(k)Stanford
Enplegatzailea(k)Stanford Unibertsitatea
Yeshiva University (en) Itzuli
Jasotako sariak
KidetzaAmeriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Amerikako Sozietate Filosofikoa
shapirolab.stanford.edu eta profiles.stanford.edu…

Lucille "Lucy" Shapiro (New York, 1940ko uztailaren 16a) estatubatuar garapenaren biologoa da. Stanfordeko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Garapenaren Biologiako irakaslea da. Minbiziaren Ikerketako Virginia eta D.K. Ludwig Katedraren titularra da, eta Medikuntza Molekularreko eta Genetikako Beckman Zentroko zuzendaria.[1]

Shapirok eremu berri bat sortu zuen garapenaren biologian, eremu horretako funtsezko gaiak aztertzeko mikroorganismoak erabiliz. Bere lanak zelula amen funtzioaren oinarria eta dibertsitate biologikoaren sorrera hobeto ulertzen lagundu du. Bere ideiek bakterioen sare genetikoen ulermena irauli dute eta ikertzaileei botika berriak garatzen lagundu diete antibiotikoekiko erresistentziari eta gaixotasun infekzioso emergenteei aurre egiteko. 2013an, Shapirok 2011ko Zientziaren Domina Nazionala jaso zuen, "bakterio-zelula denboran eta espazioan funtzionatzen duen zirkuitu genetiko integratu batek kontrolatzen duela eta zelulen bereizketaren eta, azken buruan, organismo guztietan dibertsitatea sortzearen azpian dauden sistemen ingeniaritzaren paradigma gisa balio duela deskubritu zuelako".[2][3][4]

Bizitza

Lucy Shapiro Brooklynen (New York) jaio zen, hiru alabetatik zaharrena. Ama lehen hezkuntzako maistra zen eta aita, berriz, etorkin ukrainarra. New Yorkeko Goi Mailako Musika eta Arte Eskolan ikasi zuen eta Arte Ederretan espezializatu zen.[5]

Shapiro Brooklyn Collegen matrikulatu zen Arte Ederretan eta Biologian espezializazio bikoitza egiteko, ilustratzaile mediko bihurtzeko asmoz. Ohorezko programa esperimental baten barruan, bere ikasketa-plana diseinatu ahal izan zuen. Theodore Shedlovskyk bultzatuta, kimika organikoko klase aurreratu batean izena ematea lortu zuen (ohoreak). Han, bere interes espazial eta zientifikoak indartu egin ziren molekula organikoen propietate espazialak hiru dimentsiotan ikusterakoan. Arte Ederretako eta Biologiako lizentziatura lortu zuen Brooklyn Collegen 1962an.[6][7][8][9]

Shapiro 1966an lizentziatu zen Brooklyn Collegen eta Biologia Molekularreko doktorego. bat lortu zuen Albert Einstein College of Medicinen, biak New Yorken. 1967an, Albert Einstein College-ko irakasle bihurtu zen eta 1977an Katedra bat jaso zuen Biologia molekularreko fakultatean. 1986an, Columbiako Unibertsitatean (New York) postu bat lortu zuen, eta 1989an Stanfordeko Unibertsitatean (Stanford, Kalifornia); bertan, garapen-biologiako irakasle izan zen.

1962ko udazkenean, Shapiro laborategiko teknikari gisa kontratatu zuten J. Thomas August eta Jerard Hurwitzek New Yorkeko Unibertsitateko (NYU) Medikuntza Fakultateko mikrobiologia sailean. Hurwitz DNAren mendeko RNA polimerasaren aurkitzaileetako bat izan zen. Shapirori ARNaren mendeko ARN polimerasa bilatzeko lana agindu zitzaion, Norton Zinderren ARN F2 fagoa erabiliz. RNA kopiatzen zuen entzima baten jarduera detektatzea lortu zuen. 1963an, Shapiro graduondoko ikasle bihurtu zen NYUn, Tom August aholkulari zuela. Ondoren, Albert Einstein College of Medicine-ko biologia molekularreko sail sortu berriarekin bat egin zuen sailak. Shapiro Long Islandeko Cold Spring Harbor Laboratoryn (CSHL) ere izan zen udako ikastaroetan. Shapirok 1966an lortu zuen doktoretza Albert Einstein College of Medicinen, Bakteriofagoen RNAren erreplikazioa tesiarekin.[10][11][12][13]

Lana

Prokariotoen biologia zelularraren aitzindaritzat hartzen da. Ziklo zelularraren gaiak jorratu ditu, eta lagungarria izan liteke azaltzeko zelulek espazioan eta denboran nola erregulatzen duten beren azpiegituren eraikuntza (polaritate zelularra) eta nola moldatzen diren zelula alaba bereiziak sortzeko. Bakterio-zelulek transkripzioa erregulatzeko sistema integratu gisa funtzionatzen dutela erakutsi zuen, beren proteina funtzionalen hiru dimentsioko antolaerari lotuta.

Kargu akademikoak

Shapirok hasiera batean doktoretza osteko lana beste leku batean egiteko asmoa zuen, baina Bernard Horeckerrek Einsteinen irakasle lanpostua eskaini zion. Horeckerrek hiru hilabete har zitzala proposatu zion, funtsezko gaiei buruz eta etorkizuneko ikerketa bizitzaren norabideari buruz hausnartzeko. Shapirok posizio-informazioa funtsezko ikerketa eremu gisa identifikatu zuen, bere buruari galdetuz nola kodifikatzen eta itzultzen den genetikoki informazio espaziala, zelula baten antolaketa tridimentsionala sortzeko eta zelula zatiketaren bidez zelula alaba ezberdinak osatzeko. Zelula batek bere egitura tridimentsionala nola antolatzen duen ardatz hartuta, Shapirok bere laborategia sortu zuen Einsteinen 1967an.[14][15][16]

Shapiro Albert Einstein College of Medicine-n geratu zen 1967tik 1986ra, irakasle laguntzaile, irakasle elkartu eta irakasle titular gisa. 1977an, biologia molekularreko saileko buru bihurtu zen, eta 1981ean, Einsteinen biologia zientzietako ataleko zuzendari. 1983an, Biologia Molekularreko Lola eta Saul Kramer Katedrako titular izendatu zuten, Albert Einstein College of Medicine, New York.[16][14][17][18]

1986tik 1989ra, Shapiro Higgins irakaslea eta Columbiako Unibertsitateko Mediku eta Zirujauen Elkargoko Mikrobiologia Saileko zuzendaria izan zen.[19]

1989an, Shapiro Stanford Unibertsitateko (Kalifornia) Medikuntza Fakultateko irakasle eta garapenaren biologia saileko presidente sortzaile bihurtu zen. Unibertsitate horretan Joseph D. Grant katedra bete zuen 1989tik 1998ra, 1998an Minbiziaren Ikerketarako Virginia eta D.K. Ludwig katedra hartu aurretik. 2001ean, Shapiro Stanfordeko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Medikuntza Molekular eta Genetikako Beckman Zentroko zuzendari bihurtu zen.[20]

"Esaten duzun horretan konfiantza baduzu eta zure lan zientifikoa bikaina bada, ez dago zertan beldurtu", dio Shapirok. "Hau bereziki garrantzitsua da emakumeentzat zientzian"[21].

Industriako lanpostuak

  • 1993-2000: Zuzendaria, Silicon Graphics, Inc.
  • 1993–2000: Zuzendaria, SmithKlineBeecham.[18]
  • 2000-2006: Zuzendaria, Glaxo Smith Kline.
  • 2002: Anacor Farmazeutics, Inc. sortu zuen Stephen Benkovic doktorearekin, Penn State University, eta Harley McAdams doktorearekin, Stanford Unibertsitateko Medikuntza Eskola.[11]
  • 2002: Zuzendaria, Anacor Pharmaceuticals, Inc.
  • 2008-2012: Zuzendaria, GenProbe, Inc.[19]
  • 2012: Zuzendaria, Pacific BioSciences, Inc.
  • 2015: Boragen, LLC sortu zuen Stephen Benkovic, Gerry Fink eta Paul Schimmelekin.
  • 2021: Zuzendaria, 5Metis, Inc.

Lorpenak

Albert Einstein College of Medicine-n sei hilabetez doktoretza osteko ikasle izan ondoren, Shapirori eskatu zitzaion irakasleekin bat egin eta bere laborategi propioa ezartzeko. Zeri buruz gehiago lan egin nahi zuen galdetu ziotenean, Shapirok erabaki zuen liluratu egiten zuela dimentsio bakarreko kode genetiko bat, DNA, nola bihur zitekeen hiru dimentsioko organismo. Shapirok erauzitako zelulen edukiaren entsegu-hodiaren azterketatik harago joan nahi zuen, eta egitura tridimentsionala eta benetako zelula bizien portaera aztertu. "Ahal nuen organismorik sinpleena aurkitu nuen, eta zelula bizi baten osagai anitzek elkarrekin nola lan egiten duten ikasi nahi nuen". Caulobacter crescentus izeneko organismo zelulabakarra aukeratu zuen, eta ziklo zelularra kontrolatzen duten prozesu biologiko espezifikoak identifikatzen hasi zen.[22][23][2]

Berak eta bere ikasleek aurkitu zituztenek bakterioen biologia zelularrari buruz onartutako sinesmenak suntsitu zituzten. Zelula-ziklo bakoitzean, Caulobacter bi zelula umetan banatzen da asimetrikoki. Batak, zelula mugikorrak, isats itxurako flagelo bat du, igeri egiten laguntzen diona; besteak zurtoin bat du, eta gainazal batera ainguratzen du. Zelula mugikorrak zurtoina duten zelula bihurtzen dira, mugimendu-aldi labur baten ondoren. Erreplikazio kromosomikoa eta zatiketa zelularra zurtoina duten zeluletan bakarrik gertatzen dira. Proteinen nahasketa uniformeki sakabanatua izan beharrean, Caulobacter zelula zelulabakarra oso antolatuta dagoen fabrika baten antzekoa da, zelula-zikloaren urrats bakoitza erregulatzen duen "makineria" espezifiko batekin, aldaketak garapenerako une egokietan gertatzen direla ziurtatzeko. DNA ziklo bakoitzean behin kopiatzen da molekula multzo berezi baten bidez. DNA kopia bakar bat zelularen erdi bakoitzean jartzen denean, beste mekanismo batzuek zelularen erdialdea uzkurtzen dute, bi zelula umetan bereizteko. Shapiro izan zen bakterioen DNAren erreplikazioa espazioan modu antolatuan gertatzen dela eta zelulen banaketa espazioaren antolaketa horren mende dagoela frogatu zuen lehen ikertzailea.[24]

1990eko hamarkadaren amaieran, Shapirok eta Michael Laub graduondoko ikasleak ziklo zelularraren progresioaren oinarri genetikoa aztertzea lortu zuten, eta, ondorioz, hiru proteina erregulatzaile identifikatu zituzten: DnaA, GcrA eta CtrA. Proteina horiek gene askori eragiten zieten denbora- eta espazio-portaera konplexuak kontrolatzen zituzten. Dickon Alley eta Janine Maddockekin batera, proteina kimiohartzaileek zelularen barruko eremu espezifikoak betetzen dituztela frogatu zuen. Shapirok, Christine Jacobs-Wagnerrek eta Janine Maddockek frogatu zuten seinaleztapen-fosfokinek ere kokapen espezifikoak zituztela zelula-poloetan. 2004an, denbora-tartezko mikroskopia eta markatzaile fluoreszenteak erabiliz, Shapirok frogatu zuen eskualde kromosomikoak kokapenetik modu ordenatu eta espezifikoan bikoizten direla, eta horrek esan nahi du "espazioaren antolaketa-maila lehen uste zena baino askoz handiagoa dela".[5]

Ziklo zelularraren erregulazioaren, zatiketa zelular asimetrikoaren eta desberdintze zelularraren azterketaren bidez, Shapiroren lanak bakterio-zelula berdinak zelula-mota desberdinetan banatzen dituzten prozesu genetiko eta molekularrak askoz sakonago ulertzea ahalbidetu du. Horiek bizitza osoaren azpian dauden oinarrizko prozesuak dira, bakterio zelulabakarretatik hasi eta organismo zelulaniztunetaraino. Caulobacter-en ziklo zelularraren prozesuak ere antzekotasunak ditu zelula amen banaketarekin, non bi zelula ezberdin sortzen diren, bata zelula gurasoekiko ezberdina eta bestea ez.[2][5]

1995etik, Harley McAdamsekin batera egindako lanean, zirkuitu elektrikoen arloko ezagutzak eta analisi-teknikak bakterioetan aplikatu ditu, sistema biologikoek osotasun gisa nola funtzionatzen duten aztertzeko. Genoman oinarritutako modelatze konputazionala —eta, bereziki, erregulazio-sareen azterketa— gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da sistema-biologian. "Caulobacter" bakterioaren zelula-zikloaren kontrol-logika egoera makina gisa aztertzeak zelula-ziklo bakterianoaren erregulazioa zelula osoaren mailako fenomeno gisa ulertzea ahalbidetzen du.[25][26][27]

Bioteknologia

2002an, Shapirok Anacor Pharmaceuticals (Pfizer) sortu zuen Harley McAdams fisikari eta biologoarekin eta Stephen Benkovic kimikariarekin (Pennsylvaniako Estatu Unibertsitatea) antibiotiko eta antifungiko mota berriak diseinatu eta garatzeko. Boro atomo bat duten molekula txikien klase berri bat garatu dute, eta azken 25 urteetan sortutako onddoen aurkako bi agente berrietako bat sortu zuten, FDAk oinetako azazkaletako onddoaren tratamendu gisa onartu zuena, Kerydin. Bigarren botika bat, Crisaborole, dermatitis atopikoa tratatzeko garatu zen. 2015ean, Shapirok, Benkovicek, Finkek eta Schimmelek Boragen, LLC sortu zuten boroa duen liburutegia laboreak babesteko erabiltzeko.[3][5][21]

Defentsa-lana

Shapirok aholkuak eman dizkie Clintonen administrazioari eta Bushen bigarren administrazioari. Stanfordeko Unibertsitateko Nazioarteko Ikasketen Freeman Spogli Institutuko Nazioarteko Segurtasun eta Lankidetzarako Zentroko kidea da. Bereziki kezkatuta dago azaleratzen ari diren gaixotasun infekziosoek izan dezaketen eraginagatik. Gaixotasun infekziosoak kezka bereziki esanguratsua izatea eragiten duten zenbait arazo daude. Arazo bat da antibiotikoekiko erresistenteak diren mikrobioen garapena, 1950eko hamarkadaz geroztik antibiotikoen gehiegizko erabileraren ondorioz sortu baitira. Shapirok bakterio jakin bati eta sendagaiekiko erresistentzia-mekanismoei eraso egingo dieten sendagaien garapenean parte hartzen du, sendagaiekiko erresistenteak diren anduien garapena prebenitzeko. Beste kezka bat da bakterioak aldez aurretik esposiziopean ez dauden populazioetan sartzea, bidaiak ugaritu egin direlako, populazioa esploratu gabeko eremuetara hedatu delako eta klima-aldaketa gertatu delako. Horrek barne hartzen du espezie batetik bestera transmititzen diren gaixotasun zoonotikoen garapena, adibidez influenza. Mehatxu biologikoei aurre egiteko, naturalak zein nahita garatutakoak izan, funtsezkoa da zeluletan eta zelulen populazioetan beren inguruneetan barnetik dauden mekanismoak ulertzea. Shapirok sistema bizien konplexutasuna ulertzearen garrantzia azpimarratzen du, baita esku-hartzeek ustekabeko ondorioak izan ditzaketela jakitearen beharra ere.[3][28][29][30]

Sari batzuk

Membresiak

  • 1988 Zientziaren Aurrerapenerako Elkarte Estatubatuarra[31]
  • 1992 Arteen eta Zientzien Estatu Batuetako Akademia
  • 1994 Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala
  • 2003 American Philosophical Society[32]

Sariak

  • 2005 Selman A. Waksman Award für Mikrobiologie der National Academy of Sciences.
  • 2007 Keith R. Porter Lecture
  • 2009 Canada Gairdner International Award
  • 2011 National Medal of Science
  • 2012 Louisa-Gross-Horwitz Preis
  • 2014 Pearl Meister Greengard Prize

Literatura

Erreferentziak

  1. ↑ Romo Valera, Cristina; Rodriguez Astigarraga, Maddalen; Arluzea, Jon; Andollo, Noelia. (2025-01-14). «Medikuntza birsortzailerako hidrogelak» EKAIA Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Aldizkaria  doi:10.1387/ekaia.26797. ISSN 2444-3255. (kontsulta data: 2026-07-16).
  2. ↑ a b c Varley, Janelle. (2014-12-01). «Entrevista a Janelle Varley-Fiscal adjunta del Departamento de Salud y Servicios Humanos en Carolina del Norte, Estados Unidos» DIXI 16 (20)  doi:10.16925/di.v16i20.956. ISSN 2357-5891. (kontsulta data: 2026-07-16).
  3. ↑ a b c Contreras-Gala, Katherine Luisa; De La Cruz-Vargas, Jhony A.; Segura-Nuñez, Patricia. (2016-09-10). «FACTORES DE RIESGO DEPENDIENTES DEL HUÉSPED PARA NEUMONÍA ASOCIADA A VENTILADOR EN LA UCI DEL HOSPITAL NACIONAL DOS DE MAYO ENERO 2013 - ENERO 2015» Revista de la Facultad de Medicina Humana 16 (3)  doi:10.25176/rfmh.v16.n3.654. ISSN 1814-5469. (kontsulta data: 2026-07-16).
  4. ↑ «Cuaresma.» Ciclo C (Herder): 65–140. 2013-11-15 (kontsulta data: 2026-07-16).
  5. ↑ a b c d Flors, Cristina. (2015-01-01). Especial Premio Nobel de Química 2014: El nanoscopio. (kontsulta data: 2026-07-17).
  6. ↑ (Ingelesez) Neill, Ushma S.. (2019-08-01). «A conversation with Lucy Shapiro» Journal of Clinical Investigation 129 (8): 2981–2982.  doi:10.1172/JCI131492. ISSN 0021-9738. (kontsulta data: 2026-07-17).
  7. ↑ «Cartas de un patriota.» Cartas de un Patriota Antonio Nariño (Academia Colombiana de Historia): 179–222. 2024-03-01 ISBN 978-958-5154-97-1. (kontsulta data: 2026-07-17).
  8. ↑ .
  9. ↑ Guerra, João Marcel Evaristo. (2025-03-15). «Ley del Hambre» Bioderecho.es (20, agosto-diciembre,)  doi:10.6018/bioderecho.647581. ISSN 2386-6594. (kontsulta data: 2026-07-17).
  10. ↑ .
  11. ↑ a b (Ingelesez) Hurwitz, Jerard. (2005-12). «The Discovery of RNA Polymerase» Journal of Biological Chemistry 280 (52): 42477–42485.  doi:10.1074/jbc.X500006200. (kontsulta data: 2026-07-17).
  12. ↑ Flores-Martínez, Ernesto; Peña-Ortega, Fernando. (2017-01-03). «Amyloid β Peptide-Induced Changes in Prefrontal Cortex Activity and Its Response to Hippocampal Input» International Journal of Peptides 2017: 1–9.  doi:10.1155/2017/7386809. ISSN 1687-9767. (kontsulta data: 2026-07-17).
  13. ↑ Rovira, Rogelio. (2025-12-15). «La Estética de Kant. A propósito de una nueva edición de la tesis doctoral de García Morente» Logos. Anales del Seminario de Metafísica 58 (2): 255–257.  doi:10.5209/asem.106130. ISSN 1988-3242. (kontsulta data: 2026-07-17).
  14. ↑ a b (Ingelesez) Neill, Ushma S.. (2019-08-01). «A conversation with Lucy Shapiro» Journal of Clinical Investigation 129 (8): 2981–2982.  doi:10.1172/JCI131492. ISSN 0021-9738. (kontsulta data: 2026-07-17).
  15. ↑ .
  16. ↑ a b «FRONDA Y CENSURA: LA MORDAZA DE LA TRANSICIÓN» El mejor periodismo chileno (Ediciones Universidad Alberto Hurtado): 257–266. 2017-05-01 ISBN 978-956-357-098-4. (kontsulta data: 2026-07-17).
  17. ↑ ., .. (2010-08-31). «--------------- por la de Teolojía, el 17 de id. i el 23 de diciembre.» Anales de la Universidad de Chile 0 (0)  doi:10.5354/0365-7779.1862.2827. ISSN 0365-7779. (kontsulta data: 2026-07-17).
  18. ↑ a b «Epílogo. El estado del ultraísmo en diciembre de 1919 y una rápida mirada hacia el futuro» El momento ultraísta (Iberoamericana Vervuert): 669–670. 2017-12-31 (kontsulta data: 2026-07-17).
  19. ↑ a b Alfonso, Fernando; Villacastín, Julián P.; Bosch, Xavier. (2001-01). «Ensayos clínicos presentados en el 73.° Congreso Anual de la American Heart Association (Nueva Orleans, 12–15 de noviembre del 2000)» Revista Española de Cardiología 54 (1): 83–88.  doi:10.1016/s0300-8932(01)76266-5. ISSN 0300-8932. (kontsulta data: 2026-07-17).
  20. ↑ Estatutos del 5 octubre de 1948, revisados el 22 de octubre de 1996, y enmendados por última vez el 13 de diciembre de 2023 (incluidas las Reglas de Procedimiento del Congreso Mundial de la Naturaleza, enmendadas por última vez el 13 de diciembre de 2023) y reglamento revisado el 22 de octubre de 1996 y enmendado por última vez el 9 de mayo de 2025. 2025-06-26 (kontsulta data: 2026-07-19).
  21. ↑ a b Guerra, João Marcel Evaristo. (2025-03-15). «Ley del Hambre» Bioderecho.es (20, agosto-diciembre,)  doi:10.6018/bioderecho.647581. ISSN 2386-6594. (kontsulta data: 2026-07-19).
  22. ↑ ., .. (2010-08-31). «--------------- por la de Teolojía, el 17 de id. i el 23 de diciembre.» Anales de la Universidad de Chile 0 (0)  doi:10.5354/0365-7779.1862.2827. ISSN 0365-7779. (kontsulta data: 2026-07-19).
  23. ↑ «MODIFICACIONES EN EL REAL DECRETO LEGISLATIVO 5/2004, DE 5 DE MARZO, POR EL QUE SE APRUEBA EL TEXTO REFUNDIDO DE LA LEY DEL IMPUESTO SOBRE LA RENTA DE NO RESIDENTES» La reforma fiscal (J.M Bosch): 345–364. 2015-02-12 (kontsulta data: 2026-07-19).
  24. ↑ ., .. (2010-08-31). «--------------- Premiada por la Facultad de Matemáticas.-Se manda pagar el premio.» Anales de la Universidad de Chile 0 (0)  doi:10.5354/0365-7779.1862.3384. ISSN 0365-7779. (kontsulta data: 2026-07-19).
  25. ↑ (Ingelesez) McAdams, Harley H.; Shapiro, Lucy. (1995-08-04). «Circuit Simulation of Genetic Networks» Science 269 (5224): 650–656.  doi:10.1126/science.7624793. ISSN 0036-8075. (kontsulta data: 2026-07-19).
  26. ↑ .
  27. ↑ (Ingelesez) McAdams, Harley H.; Shapiro, Lucy. (2009-12-17). «System‐level design of bacterial cell cycle control» FEBS Letters 583 (24): 3984–3991.  doi:10.1016/j.febslet.2009.09.030. ISSN 0014-5793. (kontsulta data: 2026-07-19).
  28. ↑ Costa Checa, Mariana. (2017). ««Que donde naces no determine a dónde llegues, que reduzcamos el nivel de desigualdad y de falta de oportunidades, que el lugar donde naces pudiese ser un lugar donde a todo el mundo se da los derechos mínimos para hacer la vida que quiera»» La ilusión de un país distinto: cambiar el Péru: de una generación a otra (Pontificia Universidad Católica del Perú): 343–352. ISBN 978-612-317-274-9. (kontsulta data: 2026-07-19).
  29. ↑ .
  30. ↑ .
  31. ↑ aaas.org artxibatua 2014 ko urtarrilaren 15an Wayback Machinen.; abgerufen am 22.
  32. ↑ Dr. Lucy Shapiro artxibatua 2016 ko abenduaren 20an Wayback Machinen. bei der American Philosophical Society (amphilsoc.org)

Kanpo estekak

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Index: pl ar de en es fr it arz nl ja pt ceb sv uk vi war zh ru af ast az bg zh-min-nan bn be ca cs cy da et el eo eu fa gl ko hi hr id he ka la lv lt hu mk ms min no nn ce uz kk ro simple sk sl sr sh fi ta tt th tg azb tr ur zh-yue hy my ace als am an hyw ban bjn map-bms ba be-tarask bcl bpy bar bs br cv nv eml hif fo fy ga gd gu hak ha hsb io ig ilo ia ie os is jv kn ht ku ckb ky mrj lb lij li lmo mai mg ml zh-classical mr xmf mzn cdo mn nap new ne frr oc mhr or as pa pnb ps pms nds crh qu sa sah sco sq scn si sd szl su sw tl shn te bug vec vo wa wuu yi yo diq bat-smg zu lad kbd ang smn ab roa-rup frp arc gn av ay bh bi bo bxr cbk-zam co za dag ary se pdc dv dsb myv ext fur gv gag inh ki glk gan guw xal haw rw kbp pam csb kw km kv koi kg gom ks gcr lo lbe ltg lez nia ln jbo lg mt mi tw mwl mdf mnw nqo fj nah na nds-nl nrm nov om pi pag pap pfl pcd krc kaa ksh rm rue sm sat sc trv stq nso sn cu so srn kab roa-tara tet tpi to chr tum tk tyv udm ug vep fiu-vro vls wo xh zea ty ak bm ch ny ee ff got iu ik kl mad cr pih ami pwn pnt dz rmy rn sg st tn ss ti din chy ts kcg ve
Prefix: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Portal di Ensiklopedia Dunia

Portal : Agama
Agama
Portal : Bahasa
Bahasa
Portal : Biografi
Biografi
Portal : Budaya
Budaya
Portal : Ekonomi
Ekonomi
Portal : Elektronika
Elektronika
Portal : Film
Film
Portal : Filsafat
Filsafat
Portal : Geografi
Geografi
Portal : Indonesia
Indonesia
Portal : Ilmu
Ilmu
Portal : Lingkungan
Lingkungan
Portal : Masyarakat
Masyarakat
Portal : Matematika
Matematika
Portal : Militer
Militer
Portal : Mitologi
Mitologi
Portal : Musik
Musik
Portal : Olahraga
Olahraga
Portal : Pendidikan
Pendidikan
Portal : Politik
Politik
Portal : Sastra
Sastra
Portal : Sejarah
Sejarah
Portal : Seni
Seni
Portal : Teknologi
Teknologi
Kembali kehalaman sebelumnya