Paulette Libermann
| Paulette Libermann | |
|---|---|
 | |
| Bizitza | |
| Jaiotzako izen-deiturak | Paulette Lucienne Libermann |
| Jaiotza | Parisko 9. barrutia, 1919ko azaroaren 14a |
| Herrialdea |  Frantzia |
| Talde etnikoa | judua |
| Heriotza | Montrouge, 2007ko uztailaren 10a (87 urte) |
| Hezkuntza | |
| Heziketa | Lycée Lamartine (en)  1938) University of Strasbourg (en) 1953) doktoretza École normale supérieure de jeunes filles (1938 - 1942) |
| Tesia | Sur le problème d'équivalence de certaines structures infinitésimales (en) |
| Tesi zuzendaria | Charles Ehresmann |
| Doktorego ikaslea(k) | Waldyr Muniz Oliva Joséphine Guidy Wandja (en) |
| Hizkuntzak | frantsesa |
| Irakaslea(k) | Élie Cartan André Lichnerowicz Jacqueline Ferrand J. H. C. Whitehead (en) |
| Jarduerak | |
| Jarduerak | matematikaria |
| Enplegatzailea(k) | CNRS (1951 - 1954) Rennesko Unibertsitatea (1954 - 1966) Sorbonne Parisko Unibertsitatea (1966 - 1968) Université Paris-Diderot (1968 - 1986) |
| Lan nabarmenak | ikusi
|
| Jasotako sariak | |
Paulette Libermann (Paris, 1919ko azaroaren 14a - Montrouge, 2007ko uztailaren 10a) frantziar matematikaria izan zen, geometria diferentzialean espezializatua. 1987an, Charles-Michel Marlerekin batera, topologia sinplektikoari eta mekanika analitikoari buruzko lehenengo testu-liburuetako bat idatzi zuen.[1][2][3][4]
Topologia sinplektikoan, Libermannen foliazioak haren izena darama. Eiffel Dorrean izenak gehitzeko aurreikusita dauden 72 emakumeetako bat da.[5]
Bizitza
1919ko azaroaren 14an Parisen jaioa, Libermann Frantziara joandako errusiar-ukrainar jatorriko familia judu bateko hiru ahizpetako bat zen. Familiak yiddishez hitz egiten zuen.[6][7] Ikasketak 1938an hasi zituen, Neskentzako Goi Eskola Normalean, "École normale supérieure de jeunes filles" izenarekin ezagutzen zena, emakumeak trebatzeko Sèvres-eko unibertsitatea. Sèvres herrian kokatutako eskola honetan emakumeak eskola-irakasle izateko prestatzen ziren.[6]
Alemaniarren okupazioaren ondorioz, garai hartako juduen aurkako legeen ondorioz, bere agregatutza pasatzea debekatu zitzaion. Hala ere, Cottonen beka bati esker, ikerketa-lanetan hasi zen Élie Cartanen gidaritzapean.[7]
1942an, bera eta haren familia Parisetik Lyonera ihes egin zuten; han, bi urtez ezkutatu ziren Klaus Barbieren jazarpenetik.[6] 1944an Paris askatu ondoren, Sèvresera itzuli eta ikasketak amaitu zituen, *agrégation* titulua lortuz.[3][7] 1945etik 1947ra, Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen.[2]
Ibilbidea
Libermannek denbora laburrez eman zituen eskolak Douai-ko ikastetxe batean, eta, ondoren, Oxfordeko Unibertsitatean ikasteko beka bat lortu zuen 1945 eta 1947 artean; bertan, gradu-titulua eskuratu zuen J. H. C. Whiteheaden gidaritzapean.[3]
1947tik 1951ra, Estrasburgoko nesken eskola batean irakasle aritu zen. Hala ere, Élie Cartanen bultzadaz, garai horretan ikerketa-lanekin ere jarraitu zuen Louis Pasteur Unibertsitatean, Charles Ehresmannen gidaritzapean.[3] Ehresmannekin batera, hainbat artikulu argitaratu zituen.[2]
1951n irakaskuntza utzi zuen Centre national de la recherche scientifique-n ikerketa lanpostu bat hartzeko, eta 1953an doktore tesia amaitu zuen, Sur le problème d’équivalence de certaines structures infinitésimales [Zenbait egitura infinitesimalen baliokidetasun arazoari buruz] izenekoa, Charles Ehresmannen gainbegiratzeapean.[4][8]
Doktoregoa lortu ondoren, Libermann Rennesko Unibertsitateko irakasle laguntzaile izendatu zuten 1954an, eta unibertsitate bereko katedradun, 1958an.[3][4] Unibertsitateko matematika-saila desberdina zen 1960an, emakumeen ehuneko nahiko altua baitzuen. Hamabost irakasle ziren, eta haietako hiru emakumeak ziren. Libermann zen haietako bat; beste biak, berriz, Marie Charpentier eta Huguette Delavault. Charpentierrek mekanika irakasten zuen, eta Huguette Delavault emakumeen eskubideak defendatzeagatik egin zen ezagun.[9]
1966an, Libermann Parisko Unibertsitatera joan zen, eta Frantziako unibertsitate batean katedradun izendatu zuten lehen emakumeetako bat bihurtu zen; 1968an unibertsitatea zatitu zenean, Paris Diderot Unibertsitatera igaro zen, eta bertan hartu zuen erretiroa 1986an.[3][7]
Ikerketa
Libermannen ikerketak geometria diferentzialaren eta analisi globalaren alderdi asko hartu zituen barne.[10] Zehazki, G-egituretan eta Cartanen baliokidetasun-metodoan, Lie-ren grupoide eta pseudogrupoetan, goi-mailako konexioetan eta geometria kontaktualean lan egin zuen.[6]
Parisen katedradun izendatu ondoren, Libermannek ikertzaile gisa eragin handiko lana egiten jarraitu zuen. Cartan eta Ehlermannen lanetan oinarrituta garatu zuen bere jarduna, eta 70 bat artikulu argitaratu zituen 2007an hil zen arte.[2]
1987an, Charles-Michel Marlerekin batera, geometria sinplektikoari eta mekanika analitikoari buruzko lehenengo testuliburuetako bat idatzi zuen.[2]
Libermannek asko bidaiatu zuen; hitzaldiak eman zituen konferentzia askotan, eta unibertsitate zein ikerketa-elkarteak bisitatu zituen —besteak beste, Oxfordeko Unibertsitatea, Kaliforniako Unibertsitatea (Berkeley), Mathematical Sciences Research Institute eta Brasilgo Matematika Puru eta Aplikatuaren Institutu Nazionala—.[2][6]
Argitalpenak
- Libermann, Paulette; Marle, Charles-Michel (1987), Symplectic Geometry and Analytical Mechanics, doi:10.1007/978-94-009-3807-6, ISBN 978-90-277-2439-7
- Libermann, Paulette (1954-12-01), "Sur le problème d'équivalence de certaines structures infinitésimales", Annali di Matematica Pura ed Applicata (in French), 36 (1): 27–120, doi:10.1007/BF02412833, ISSN 1618-1891, S2CID 120658595
- Libermann, Paulette (1959), "Pseudogroupes infinitésimaux attachés aux pseudogroupes de Lie", Bulletin de la Société Mathématique de France (in French), 87: 409–425, doi:10.24033/bsmf.1536
- Libermann, Paulette (1964), "Sur la géométrie des prolongements des espaces fibrés vectoriels", Annales de l'Institut Fourier, 14 (1): 145–172, doi:10.5802/aif.167, ISSN 1777-5310
- Libermann, Paulette (1991-06-01), "Legendre foliations on contact manifolds", Differential Geometry and Its Applications, 1 (1): 57–76, doi:10.1016/0926-2245(91)90022-2, ISSN 0926-2245
Sariak eta aintzatespenak
2026an, Libermann STEM arloko 72 emakume historikoren artean bat bezala iragarri zuten. Haien izenak Eiffel Dorrean dagoeneko omentzen diren 72 gizonezkoen izenei gehitzeko proposatu dira. Plana Anne Hidalgok, Parisko alkateak, iragarri zuen, Femmes et Sciences elkarteko Isabelle Vauglinek eta Eiffel Dorrea kudeatzen duen enpresaren ordezkari Jean-François Martinsek gidatutako batzorde baten gomendioak jarraituz.[11][12][13][14]
Erreferentziak
- ↑ (Frantsesez) Ehresmann, Andrée C.. (2007). «Sur Paulette Libermann (1919-2007)» Cahiers de Topologie et Géométrie Différentielle Catégoriques 48 (4): 270–274. ISSN 2681-2363. (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ a b c d e f «Paulette Libermann» mathwomen.agnesscott.org (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ a b c d e f Kosmann-Schwarzbach, Yvette. (2015-09-02). «Women mathematicians in France in the mid-twentieth century» BSHM Bulletin: Journal of the British Society for the History of Mathematics 30 (3): 227–242. doi:. ISSN 1749-8430. (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ a b c (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2014-07-28). «Paulette Libermann, 1919-2007» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ (Ingelesez) «72 women scientists, including 11 exceptional mathematicians, will soon be featured on the Eiffel Tower! | CNRS Mathématiques» www.insmi.cnrs.fr 2026-02-11 (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ a b c d e (Ingelesez) «Paulette Libermann - Biography» Maths History (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ a b c d Kosmann-Schwarzbach, Yvette. (2007). "Paulette Libermann". La Gazette des mathématiciens (in French), vol. 114, Société Mathématique de France, pp. 53–54.
- ↑ «Paulette Libermann - The Mathematics Genealogy Project» mathgenealogy.org (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ «Trois mathématiciennes à Rennes en 1960» www.echosciences-paysdelaloire.fr (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ «Souvenirs de Paulette Libermann - Images des mathématiques» images.math.cnrs.fr (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ (Ingelesez) «Eiffel Tower: A List of 72 Female Scientists to Be Inscribed on the Parisian Landmark» www.sortiraparis.com (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ (Frantsesez) Jacquin, Jean-Baptiste. (2026-01-26). «Eiffel Tower to honor 72 women scientists for posterity» Le Monde ISSN 1950-6244. (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ (Frantsesez) «Les noms des 72 femmes pour la Tour Eiffel ont été révélés.» Femmes & Sciences (kontsulta data: 2026-07-26).
- ↑ 72 femmes de sciences pour la tour Eiffel. emmes & Sciences.
Kanpo estekak
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
