Sedetaniar
 | |
| Mota | talde etniko historiko |
|---|---|
| Honen parte | Iberiarrak |
| Geografia | |
| Jatorria | Aragoi |
| Hedapen mapa | |
 | |
Sedetaniarrak[1] (latinez: Sedetani) erdialdeko Aragoin bizi zen iberiar herria izan zen. Ekialdean ilerkaboiak eta hegoaldean edetaniarrak zituzten.
Bi hiri nagusi zituzten: Salduie edo Salduba, egungo Zaragoza, eta Cabezo de Alcalá[2], Azailatik hurbil.
Sedetaniarren eskualdean erromatartzearen garairaino, eta baita K.o. I. menderaino okupatuta egon ziren hainbat bizigune egon ziren, eta gaur egun ezagutzen ditugunak arkeologiari esker: Castillo de Miranda aztarnategia, Zaragozako Juslibol auzoan, Los Castellazos Mediana de Aragón udalerrian eta Cabezo Muel Escatrón udalerrian.[3]
Edetaniarren eta sedenataniarren izenen ia homofonia dela eta, urte askotan nahastu egin ziren, eta herri bakarra zela uste zian zuten, Levanteko kostaldetik Ebroko haranera hedatuta zegoena, eta "edetani" izena zukeena. Akats hori denbora luzean modu arrakastaz ibili izan bada ere, bien arteko aldea XIX. mendean ikusi zen, eta sedetaniarrak berez aztertu izan ziren ondoren.
Hauek izango lirateke sedetaniarren muga historikoak, Guillermo Fatás historialaria eta hizkuntzalariaren arabera: iparraldean, Monegros basamortua, Alperre mendilerroraino; mendebaldean, Castejon mendiak, La Muela eta La Huervako lurrak; ekialdean, Matarraña ibaia; eta hegoaldean, Ebro arroko uren banalerro-lerroa, Teruelgo probintzian. Ikus daitekeenez, muga hori da, hain zuzen ere, ezagutzen ez dena.
Hala ere, sedetaniarren orubeak — Miguel Beltrán Lloris espainiar historialariak eta arkeologoak adierazi zuenaren arabera — ez zituen beti muga geografiko berberak izan; izan ere, herri hori, Ebroren iparraldean ezagunak ziren beste batzuk bezala, ekialdetik mendebaldera mugitu ziren une historiko batean.[4]
Agusín Ubieto, nafar-aragoitar historialariak, "zubi- tributzat" ditu sedetaniarrak. Hau da, iberiarren (edo iberiartutako herrien) eta azken inbasioko indoeuroparren arteko zubi bat, bi kulturatako nahasketa zuena. Zubi-tribu gisa, sedetaniarrak, indoeuropar hizkuntzari eutsi bazioten ere, sakonki iberiartuak izan ziren. «Botorritako brontzeak» -hizkuntza indoeuroparra eta karaktere iberiarrak dituena- adibide bikaina dira. Alcubierre mendilerrotik, iparraldean, Matarraña ibaira, hegoaldean, tribu horrek Zaragozako egungo udal-lurralde osoa hartzen du, eta une horretarako oso herri garrantzitsuak ditu, hala nola Salduie (= Zaragoza), Beligion (= Azaila) edo Contrebia Belaisca (= Botorrita). [5]
Erreferentziak
- ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 6 or..
- ↑ (Gaztelaniaz) «Cabezo de Alcalá» Cultura de Aragón (kontsulta data: 2026-02-28).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ruta Íbera» Patrimonio Cultural de Aragón (kontsulta data: 2026-02-28).
- ↑ Beltrán Lloris, Francisco; Sancho Rocher, Laura. (1979). «Consideraciones acerca de la población antigua de la mitad meridional de los conventos Cesaraugustano y Tarraconense» Caesaraugusta (47): 307–322. ISSN 0007-9502. (kontsulta data: 2026-02-28).
- ↑ «Cómo se formó Aragón. Los pueblos prerromanos» ifc.dpz.es (kontsulta data: 2026-02-28).
Bibliografia gehigarria
- Burillo Mozota, Francisco (1996) “Sobre la territorialidad de los sedetanos”, Homenaje a Purificación Atrián / Purificación Atrián Jordán (hom.), ISBN 84-86982-61-8. 103-134 or.
Kanpo estekak
- Sedeisken, jornada íbera Turismo de Aragón
- Yacimiento íbero Cabezo de Alcalá (Azaila) Turismo de Aragón
- Cabezo de Alcalá. Azaila. Patrimonio Cultural de Aragón.
  |
Artikulu hau Aragoiko historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
