Sizigia
Astronomian, sizigia (grezierazko συζυγία, «bilera» hitzetik sortua, eta gero behe-latinerara, syzygia, ekarria) hiru astro edo gehiago lerrokatuta dauden egoera da da. Lurra lerrokatze horren partaide denean, Ilargia edo planeta bat Eguzkiarekin konjuntzioan edo oposizioan dago; hau da, eklipseak sizigiak dira.[2]
Ezaugarri orokorrak
Sizigia hitza sarri erabiltzen da Eguzkiari eta Lurrari erreferentzia egiteko, eta baita Ilargiari edo planetei ere, azken hauetakoren bat lehenengo biekiko lerrokatuta edo oposizioan dagoenean. Eguzki-eklipseak eta ilargi-eklipseak sizigia bat gertatzen denean gertatzen dira, iragateak eta ezkutatzeak bezala. Hitza askotan Eguzkia eta Ilargia elkarrekin daudenean (ilargi berria) edo aurka daudenean (ilargi betea) erabiltzen dugu.[4]
Era berean, askotan objektu astronomikoen konfigurazio interesgarriak deskribatzeko erabiltzen da. Adibidez, kasu horietako bat 1894ko martxoaren 21ean gertatu zen, Greenwicheko 23:00ak inguruan, Merkurio Eguzkian zehar ibili zenean Artizarretik ikusiz gero, eta Merkurio eta Artizarra Eguzkitik igaro zirenean Saturnotik ikusita. Planeta guztiak Eguzkiaren alde berean dauden egoerak deskribatzeko ere erabiltzen da, baina "ez nahitaez lerro zuzenean", adibidez 1982ko martxoaren 10ean.[5]
2014ko ekainaren 3an, Marten zegoen Curiosity roverrak Merkurioren iragatea ikusi zuen, eta horrek Lurra ez den zeruko gorputz batetik iragatea ikusten genuen lehen aldia adierazi zuen.[3]
Ezkutatzeak, iragaiteak eta eklipseak
Sizigia, batzuetan, ezkutatze, igarotze edo eklipse moduan agertzen da.
- Ezkutatze bat itxuraz handiagoa den gorputz bat itxuraz txikiagoa den baten paretik pasatzen denean gertatzen da.
- Iragate bat gorputz txikiago bat handiago baten paretik igarotzen denean gertatzen da.
- Gorputz txikiena gorputz handienetik erregulartasunez igarotzen den kasu konbinatuan, ezkutatze bati eklipse sekundarioa ere esaten zaio.
- Eklipse bat gorputz bat ikusmenetik guztiz edo partzialki desagertzen denean gertatzen da, ezkutatze baten bidez, eguzki-eklipse baten kasuan bezala, edo beste gorputz baten itzalpera pasatzean, ilargi-eklipse baten bidez bezala (beraz, NASAren eklipseen orrian biak zerrendatzen dira).
Ilargiaren bidez eguzkia iragateari eta ezkutatzeari eguzki-eklipse esaten zaie, eguzkia osorik edo partzialki estalita dagoen alde batera utzita. Hedaduraz, beste planeta bateko satelite baten Eguzkiaren aurretik igarotzen direnei eklipseak ere dei dakieke, NASAn erakusten diren Phobos eta Deimos Marteko ilargien iragateekin gertatzen den bezala, baita satelite batek planeta baten gainean duen itzalaren iragatearekin ere. Eklipse hitza modu orokorragoan ere erabiltzen dugu bata bestearen aurretik iragaten diren gorputzentzat.
Einsteinen eraztuna
Izpi elektromagnetikoak grabitazioak apur bat okertuta daudenez, masa oso astun baten ondotik igarotzen direnean, okertu egiten dira. Beraz, masa astunak grabitazio-lentearen forma gisa jokatzen du. Argi-iturria, masa grabitatzailea eta behatzailea lerro batean badaude, Einsteinen eraztuna deritzona ikusiko dugu.
Eragina mareetan
Sizigiak marea bizien eta hilen (altua eta baxua) bi hileko fenomenoak eragiten ditu. Ilberrian eta ilbetean, Eguzkia eta Ilargia sizigian daude. Bere marea-indarrek elkar indartzeko lan egiten dute, eta ozeanoa ohi baino gorago eta beherago igotzen da. Aitzitik, ilargiaren faseen lehen eta hirugarren laurdenetan, Eguzkia eta Ilargia angelu zuzenean daude Lurrarekiko, haien marea-indarrak elkarren artean indargabetzen dira eta mareen maila batez bestekoa baino txikiagoa da.[6] Marearen grabitate-indarren aldakuntza lurrazalean ere neur daiteke, eta lurrikaren marea-aktibazioa eragin dezake.
Erreferentziak
- ↑ (Ingelesez) «Three Planets Dance Over La Silla» ESO Picture of the Week.
- ↑ Euskalterm: [Kontsulterm] [2015]
- ↑ a b (Ingelesez) Webster, Guy. (2014-06-10). «Mercury Passes in Front of the Sun, as Seen From Mars» NASA.
- ↑ Coyle, Harold P.. (2008). «Syzygy» AccessScience (McGraw-Hill Companies) doi:..
- ↑ «Ideas & Trends in Summary; It's All Right To Come Out Now» New York Times 1982-03-14.
- ↑ Rosenberg, Matt. Tides: The Sun and Moon Affect the Oceans. .
Kanpo estekak
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q13567909
Multimedia: Syzygy (astronomy) / Q13567909
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
