Wanda Malecka

Wanda Malecka
Bizitza
Jaiotza	Góra Kalwaria (en) , 1800
Herrialdea	Varsoviako Dukerri Handia ; Batzarreko Polonia
Lehen hizkuntza	poloniera
Heriotza	Varsovia, 1860ko urriaren 22a (59/60 urte)
Hobiratze lekua	Powązki hilerria
Hezkuntza
Hizkuntzak	poloniera
Jarduerak
Jarduerak	olerkaria, itzultzailea eta idazlea

Petronela Wanda Malecka^[1] (jaiotzez Fryze^[2]^[3] edo de Frise^[3]; Góra Kalwaria, 1800 – Varsovia, 1860ko urriaren 22a), Pustelniczka z ulicy Wiejskiej (euskaraz: «Wiejska kaleko ermitaua») izengoitiaz ere ezaguna^[4]^[5], poloniar idazle, poeta eta itzultzailea izan zen.^[5] Aldizkari bat editatu eta argitaratu zuen lehen poloniar emakumea izan zen.^[6]^[7]

Bizitza

Piotr de Frise eta Marianna Kloblochen alaba^[3], familia noble batetik zetorren.^[5] Etxean hezi zen eta frantsesa eta ingelesa ikasi zituen.^[8]^[9]

1820ko urriaren 7an, Klemens Malecki ofizial eta idazlearekin ezkondu zen.^[5]^[9] (Malecki emaztea baino zortzi egun lehenago hil zen, 1860ko urriaren 14an, Radomen).^[10]^[11] Bronisław izeneko seme bat izan zuen.^[12]

Itzultzaile lanetan aritu zen batez ere. Bere idazlanak eta itzulpenak zuzendu zituen Domownik, Bronisława, czyli Pamiętnik Polek eta Wanda, tygodnik nadwiślański aldizkarietan argitaratzeaz gain, Rozmaitości Warszawskie, Niezapominajki, Wianek, Magazyn Powszechny, Muzeum Domowe eta Nowy Kolumb bezalako aldizkarietan ere kolaboratu zuen.^[5] Ikerzaileen arabera, bere literatura lanak goi klaseen bizitzako ipuin eta istorio sentimentalak dira, helburu didaktiko eta moralizatzailea dutenak.^[5]^[13]

1850eko hamarkadan senarrik gabe bizi izan zen Varsovian, Elektoralna kaleko 791. zenbakian^[10], eta han neskentzako oinarrizko eskola bat zuzentzen zuen, 30 ikasle inguru zituena.^[14]

1860ko urriaren 22an hil zen Varsovian, eta Powązki hilerrian lurperatuta dago.^[5]

Lanak

Wanda. Królowa sarmacka (poema, 1826-1828)
Rozrywki dla dobrych dzieci (haurrentzako ipuin didaktikoak, 1829)

Itzulpenak

Barbara von Krüdener. Walerya, czyli Listy Gustawa Linar, do Ernesta G*** (1822)
Walter Scott. Matylda Rokeby (1826)
Thomas Moore. Lalla-Rookh, xiężniczka mogolska (bi liburukitan, 1826)
Walter Scott. Pan dwóchset wysep (1826)
Sophie Cottin. Amelia Mansfild (bost liburukitan, 1827)
George Byron. Mazepa – hetman Kozaków (1827)
Henriette Campan. Rady dla dziewcząt (1827)
François-René de Chateaubriand. Wspomnienia Włoch, Anglii i Ameryki: z dzieł Chateaubrianda (1827)
George Byron. Powieści: Giaur, Paryzyna (1828)
Paul de Kock. Co za powabny młodzieniec! (1841)
Dash kondesa (Gabrielle Anne Cisterne de Courtiras, Saint-Marseko bizkondesa). Ekran (1846)
Émile Souvestre. Człowiek i pieniądze (1851)
Victorin Dénoix. Nowe rozmowy francuzkie (1858)

Erreferentziak

↑ (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 7. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Estreicher, Karol Józef Teofil; Estreicher, Stanisaw. (1876). Bibliografia polska XIX. stólecia (!). III Kraków: Akademia Umiejętności, drukarnia c. k. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 50 or. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ ^a ^b ^c (Polonieraz) Minakowski, Marek Jerzy. «Wanda Petronella Fryze (ID: psb.16662.1)» Potomkowie Sejmu Wielkiego (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 9. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Gajkowska, Celina. (1974). «Wanda Malecka z Fryzów» Internetowy Polski Słownik Biograficzny (z XIX tomu Polskiego Słownika Biograficznego) (Narodowy Instytut Audiowizualny) (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 16. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 13. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 8. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ ^a ^b (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 10. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ ^a ^b (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 24. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Minakowski, Marek Jerzy. «Klemens Malecki (ID: psb.16662.2)» Potomkowie Sejmu Wielkiego (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 11. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 23. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).
↑ (Polonieraz) Poznański, Karol. (2016). «Raport ministra Oświecenia Narodowego Awraama Norowa z wizytacji szkół Okręgu Naukowego Warszawskiego w 1856 roku» Przegląd Historyczno-Oświatowy (Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP) LIX 3–4 (233–234): 154. ISSN 0033-2178. (kontsulta data: 2025-10-20).

Kanpo estekak

Datuak: Q7967125
Multimedia: Wanda Malecka / Q7967125

[1] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 7. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[2] (Polonieraz) Estreicher, Karol Józef Teofil; Estreicher, Stanisaw. (1876). Bibliografia polska XIX. stólecia (!). III Kraków: Akademia Umiejętności, drukarnia c. k. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 50 or. (kontsulta data: 2025-10-20).

[:0-3] (Polonieraz) Minakowski, Marek Jerzy. «Wanda Petronella Fryze (ID: psb.16662.1)» Potomkowie Sejmu Wielkiego (kontsulta data: 2025-10-20).

[4] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 9. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[:1-5] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Gajkowska, Celina. (1974). «Wanda Malecka z Fryzów» Internetowy Polski Słownik Biograficzny (z XIX tomu Polskiego Słownika Biograficznego) (Narodowy Instytut Audiowizualny) (kontsulta data: 2025-10-20).

[6] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 16. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[7] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 13. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[8] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 8. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[:2-9] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 10. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[:3-10] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 24. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[11] (Polonieraz) Minakowski, Marek Jerzy. «Klemens Malecki (ID: psb.16662.2)» Potomkowie Sejmu Wielkiego (kontsulta data: 2025-10-20).

[12] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 11. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[13] (Polonieraz) Sroczyńska, Bogumiła. (1986). «Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860)» Kwartalnik Historii Prasy Polskiej (Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk) XXIV (4): 23. ISSN 0137-2998. (kontsulta data: 2025-10-20).

[14] (Polonieraz) Poznański, Karol. (2016). «Raport ministra Oświecenia Narodowego Awraama Norowa z wizytacji szkół Okręgu Naukowego Warszawskiego w 1856 roku» Przegląd Historyczno-Oświatowy (Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP) LIX 3–4 (233–234): 154. ISSN 0033-2178. (kontsulta data: 2025-10-20).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]