Gołąbek zielonawofioletowy
![]() ![]() Gołąbek zielonawofioletowy (Russula cyanoxantha (Schaeff.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1]. Systematyka i nazewnictwoPozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1]. Po raz pierwszy opisał go w 1774 r. Jacob Christian Schaeffer, nadając mu nazwę Agaricus cyanoxanthus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1883 r. Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Russula[1].
Alina Skirgiełło w 1991 r. opisała go pod nazwą gołąbek modrożółty, jednak według Władysława Wojewody nazwa jest mylna, błędnie bowiem określa kolor jego kapelusza – nigdy nie występuje w nim barwa żółta. Wojewoda wprowadził nową nazwę – gołąbek zielonawofioletowy. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: gołąbek fioletowy, bedłka górkowa, olszówka[3], a w nazewnictwie ludowym gołąbek zielony, gołąbek zielonawy, gołąbka zielonawa, serowiatka zielonawa, syrojeżka zielonawa, zielonka[4]. MorfologiaŚrednicy 5–15 cm. Młody półkulisty z podgiętym brzegiem, później wypukły, stary wklęsły do lejkowatego. Skórka przeważnie bez połysku[5]. W czasie wilgotnej pogody skórka jest lepka, w czasie suchej błyszcząca. Istnieje duża zmienność w ubarwieniu kapelusza. Ma on kolor w różnych odcieniach koloru fioletowego, niebieskiego, różowego, ochrowego, oliwkowego i siwoczarniawego[6]. Cały kapelusz może być ubarwiony jednolicie, ale może też być kombinacją wymienionych kolorów[7]. Blaszki białe, dość gęste, o różnej długości (blaszki krótkie przemieszane z dłuższymi) Są giętkie (nie kruszą się przy dotknięciu palcem) – co jest wyjątkiem wśród gołąbków. Ten gatunek jest jedynym gołąbkiem, którego blaszki na starszych grzybach nie stają się kruche, lecz zachowują elastyczność[8]. Wysokość 5–12 cm, grubość 2–3 cm, walcowaty, początkowo twardy, później gąbczasty. Biały, rzadko zabarwiony na liliowoczerwono[6]. Trwale biały, dość ścisły. Smak łagodny. W odróżnieniu od innych gołąbków miąższ nie barwi się pod wpływem siarczanu żelazawego na różowocielisto[5].
Wysyp zarodników biały. Zarodniki szeroko elipsoidalne o rozmiarach 7–9,5 × 5,5–7 µm i powierzchni pokrytej dużymi i małymi brodawkami. Podstawki o rozmiarach 40–50 × 8–13 µm. Wrzecionowate cystydy mają rozmiar 60–95 × 4–6 (13) µm i niewielki, zaokrąglony kończyk. Pod działaniem sulfowaniliny szarzeją. Występują nieliczne przewody mleczne[9].
Podobny jest gołąbek oliwkowozielony (Russula heterophylla). Różni się gęstszymi i widelcowato pozrastanymi przy trzonie blaszkami oraz przewagą oliwkowozielonego koloru na kapeluszu[7]. Można go też pomylić z jadalnym gołąbkiem fiołkowozielonym (Russula ionochlora), o małych rozmiarach i z kruszącymi się blaszkami. Porównaj również z jadalnymi: gołąbkiem chmurnym (Russula parazurea)[5] oraz gołąbkiem szarym (Russula grisea). Występowanie i siedliskoWystępuje w Europie, Ameryce Północnej i Środkowej, Azji i Australii[10]. W Polsce jest bardzo pospolity[3]. Grzyb naziemny. Rośnie od lipca do października, przeważnie w lasach liściastych, rzadziej iglastych, głównie pod dębami lub bukami. Rośnie na różnych glebach, unika tylko gleb wapiennych. W Europie Środkowej i w Polsce jest dość częsty[8][7]. ZnaczenieGrzyb mykoryzowy[3]. Jest jadalny. Jeden z najbardziej smacznych gołąbków w Polsce. Może być przyrządzany w każdy typowy dla grzybów sposób, może też być marynowany w occie. Dobre efekty smakowe daje marynowanie go wspólnie z borowikiem szlachetnym[4]. Przypisy
|