Ainhoa

Ainhoa
Lapurdi, Euskal Herria
Ainhoako ikuspegia.
Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Lapurdi
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia	Baiona
Kantonamendua	Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofiziala	Ainhoa
Auzapeza	Henri Agerre (2008-2014)
Posta kodea	64250
INSEE kodea	64014
Herritarra	ainhoar
Geografia
Koordenatuak	43°18′24″N 1°29′55″W / 43.3067°N 1.4986°W / 43.3067; -1.4986
Azalera	16,19 km²
Garaiera	52-649 metro
Distantzia	27 km (Baionatik)
Demografia
Biztanleria	671 (2018:  7)
331 (%49,6)   (%50,4) 337
Dentsitatea	41,51 biztanle/km²
Zahartzea[1]	% 19,5
Ugalkortasuna[1]	‰ 72,88
Ekonomia
Jarduera[1]	% 78,49 (2011)
Desberdintasuna[1]	% 6,18 (2011)
Langabezia[1]	% 6,61 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 27,34 (2010)
Erabilera	% 4,7 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera	XIII. mendea. urtea
Webgunea	http://www.ainhoa.fr/

Ainhoa Lapurdiko hegoaldeko udalerri bat da, Pirinioen mendebaldean eta Lapurdi Garaia eskualdean kokatua, Nafarroa Garaiarekiko mugan.

Xareta elkartea osatzen du udalerriak, Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi herriekin batera.

Udalerriaren izena historian zehar honako grafiez idatzia izan da: Aynoa (1238), Aynho (1243), Aignoa eta Aynoa (1249), Haynou eta Anhoe (1289), Nostre-Done d'Ainhoe (1511, Baionako Santa Klara abadiako tituluak), Añoa (1650, Guiena, Gaskonia eta inguruko Herrialdearen Gobernu Generalaren mapa), Anhoue (1684, Baionako diozesiaren izendapenak), Mendiarte (1793), Ainhone (1793), Ainhoue (1801, Legeen txostena), Ainhoue edota Ainhoa (1863, Biarno-Euskal Herriko hiztegi topografikoa) eta XIX. mendean Ainhoa.

Brigitte Jobbé-Duvalen ustez^[2] udalerriaren izena euskarazko aino hitzetik etor liteke: hitz horrek "ahuntz" esan nahi omen du.

Baina Orotariko Euskal Hiztegian aino hitza dokumentatuta dago, eta beste esanahi batzuekin agertzen da^[3]. Alde batetik "aino" hitza txilarra adierazteko erabili izan da, eta bestetik, onddo bat (Puccinia graminis) izendatzeko.

Urdazuri ibaia udalerritik igarotzen da, bere zenbait ibaiadarrekin batera: Larreko erreka (eta bertara isurtzen diren Haitzaberriko erreka, Erdiko erreka eta Farendeiko erreka) eta Opalazioko erreka.

• Zuraide iparraldean
• Ezpeleta eta Itsasu ekialdean
• Urdazubi (Nafarroa Garaia) hegoaldean
• Senpere mendebaldean

Pilotalekua eta hilerria —bizitza eta heriotza— herrigunearen erdi‑erdian daude.

Ainhoako eliza eraikin handia da: kanpandorrearen oinarria karratua du, gorago oktogono‑forman, eta goi‑goian orratza dauka. Galeria landuak ditu, bertako ohituraren arabera, eta Errenazimentuko erretaula eta absidea zirrimargotuta daude (asmoa ona bide zen, baina ez zuten asmatu).

Hilerrian taula‑formako hilarri interesgarriak daude. Haietako bat 1685ekoa da eta hauxe jartzen du:

Al­dapa piko samarra badu ere, Atsulai mendian, Ainhoa inguruko ibarra mendean hartuta, Arantzetako Ama Birjinaren kapera dago, Gipuzkoako zaindaria eta Arantzazuko santutegikoaren irudiaren erreplika.

Hari ere esaten diote Ainhoako Ama Birjina. Ermitatik gertu trikuharri bat dago. Bistak zoragarriak dira. Ainhoako baserri‑gunean XVII. mendeko etxeak daude, fatxada aurreratuak eta habe horizontal zizel­katuak dituztenak. Esate baterako, Ithurria etxea 1636koa da. Koloreei erreparatuta, rouge basque gailentzen da: gorri motela, diskretua, dotorea...

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak mendiko klima du<ref name="Joly">{{erreferentzia | izena1 = Daniel | abizena1 = Joly | izena2 = Thierry | abizena2 = Brossard | izena3 = Hervé | abizena3 = Cardot | izena4 = Jean | abizena4 = Cavailhes | izena5 = Mohamed | abizena5 = Hilal | izena6 = Pierre | abizena6 = Wavresky | izenburua = Les types de climats en France, une construction spatiale | aldizkaria = Cybergéo : revue européenne de géographie | zenbakia = 501 | data = 2010-06-18 | doi = 10.4000/cybergeo.23155 | hizkuntza = fr }}</ref>. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe<ref name="Dubreuil2022">{{erreferentzia | izena1 = Vincent | abizena1 = Dubreuil | izenburua = Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen | aldizkaria = La Météorologie | zenbakia = 116 | data = 2022-02 | doi = 10.37053/lameteorologie-2022-0012 | hizkuntza = fr }}</ref>. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)<ref name="MFTipologia">{{erreferentzia | izenburua = Le climat en France hexagonale et Corse | url = https://meteofrance.com/comprendre-climat/france/le-climat-en-france-metropolitaine | webgunea = meteofrance.com | hizkuntza = fr }}</ref>. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago<ref name="RE2020">{{erreferentzia | izenburua = Réglementation environnementale RE2020 | url = https://www.ecologie.gouv.fr/politiques-publiques/reglementation-environnementale-re2020 | webgunea = ecologie.gouv.fr | data = 2020-11-18 | hizkuntza = fr }}</ref>.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,9 °C-koa da, 12,1 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1685 mm-koa da, urtarrilean 13,3 euri-egun eta uztailean 9,7 egun izanik<ref name="Joly" />. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ziburu udalerrian dago, 18,1 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 15 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1521,3 mm-koa delarik<ref name="FICHECLIM64189001">{{erreferentzia | izenburua = Station Météo-France « Socoa », fiche climatologique | url = https://object.files.data.gouv.fr/meteofrance/data/synchro_ftp/REF_STATION/FICHECLIM_64189001.pdf | webgunea = data.gouv.fr | hizkuntza = fr }}</ref>. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12 °C-koa da, 1956ko otsailaren 3an lortua<ref group="oh">Estazioko erregistroak 1921ko urtarrilaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.</ref><ref name="FICHECLIM64189001" />.

Ainhoa Urdazubiko priore-etxeak sortu zuen bikario gisa XIII. mendean. Ingalaterra eta Nafarroako erresumaren arteko guden ondoren, parrokiako lurrak bi erresumen arteko lur banatugabeak bihurtu ziren.

Hogeita Hamar Urteko Gerraren (1618-1648) ondorioz, Ainhoa suntsiturik geratu zen; dena dela, horren ondoren, berreraiki zen.

1724. urtean, Donazaharre (1685), Mugerre eta Hiriburu (1696) herrietako matxinadei jarraiki, gatzaren gaineko zerga berrien aurka altxatu ziren ainhoarrak, geroago, 1726. urtean, 50. zerga deituko zitzaionaren aurka Lapurdi osoan zabaldu ziren altxamenduen aitzindari gisa ^[5].

1790. urteko martxoaren 4ko legeak administrazio mota berria ekarri zuen Ipar Euskal Herrira: kantonamenduak eta barrutiak sortzeaz gain, hainbat herritako izenak aldatu ziren, Frantziako Iraultzaren izpiritua hobeki adierazteko, omen. Ainhoak Mendiarte izena hartu zuen. Indarkeria giro handi batean, 1794ko otsailetik hara, herritarrek errepresio gogorra pairatu zuten, zerbitzu militarrari uko egin zioten gazteak Baztanera eta Bortzirietara ihes egiten zutela eta. Asko deportaziora behartu zituzten.

2023 urtean 15-64 urteko 411 biztanleetatik 345 aktibo ziren (% 83,9), horietako 324 lanean (% 78,8) eta 21 langabezian (aktiboen % 6,1).

66 ez-aktibotik 22 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 33,3), 25 erretiraturik zeuden (% 37,9) eta 19 bestelako ez-aktibo ziren (% 28,8).

Lanbide-kategoria<ref group="oh">Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.</ref>

Udalerrian 121 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 324 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.<ref group="oh">Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.</ref>

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.070 eurokoa zen.

Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza eta basogintza dira. Udalerriak dituen 1619 hektareetatik, 500 basoak dira. Ezpeletako piperraren sor-markaren barruan dago kokaturik udalerria. Dena dela, turismoa gero eta garrantzia handiagoa hartzen ari da, Frantziako herri politenetariko bat (L'un des plus beaux villages de France) izendatu baitzuen "Les Plus Beaux Villages de France" elkarteak.

Ainhoako populazioak goia jo zuen XIX. mendearen erdialdean, ia 900 biztanle izatera iritsi zenean. 1960ko harmarkadan behea jo zuen, 500 biztanlerekin, baina ordutik berriro goranzko joera txikia hartu zuen.

2023 erroldaren arabera, Ainhoa udalerrian 671 biztanle zeuden eta 297 elkarbizitza unitate<ref group="oh">INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.</ref>, hau da, 2,26 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 33,0), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).<ref name="menages">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/9006073?sommaire=9006187%7Cizenburua=Couples-Familles-Ménages en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

Udalerrian 195 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (91). Guraso bakarreko 24 familietatik 24etan ama zen guraso bakarra. 104 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 38k seme-alaba bakarra zuten etxean, 38k bi, eta 15k hiru edo gehiago.<ref name="menages" />

15 urte edo gehiago zituzten 560 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 5,6 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 37,8. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 25-39 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 72,4).<ref name="menages" />

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 41,8 ezkonduta zegoen, eta beste % 20,5 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 12,9 izatezko bikotean eta % 7,7 PACS bidez lotuta). % 24,5 ezkongabeak ziren, % 7,7 alargunak eta % 5,7 dibortziatuak.<ref name="menages" />

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 25,3), eskulangileak (% 22,2), enplegatuak (% 14,1), erdi-mailako lanbideak (% 12,8). Talde nagusia (erretiratuak, % 25,3) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) azpitik dago. 5 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,7).<ref name="menages" />

2023 erroldaren arabera, udalerrian 454 etxebizitza zeuden. Horietatik 303 egoitza nagusi ziren, 87 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 63 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (238), eta apartamentuak gutxi ziren (213). Egoitza nagusietatik 207 beren jabearen bizilekuak ziren, 78 alokairuan zeuden, 1 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 17 doan lagata.<ref name="etxebizitzak">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194%7Cizenburua=Logement en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (98).<ref name="etxebizitzak" />

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (152). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (155 etxebizitzatan). 227 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 129 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 162tan bi edo gehiago.<ref name="etxebizitzak" />

Ainhoak^[10] berezko mintzaira du, Sara-Ainhoa ingurukoa^[11] hain zuzen. Nafar-lapurtarraren aldaera da.

• Jasokundeko Gure Amaren eliza eta hilerria: XIII. mendean eraikia eta XVI. mendean zaharberritua.
• Ainhoako herriko etxea: udaletxea da.
• Antzinako ikuztegia: antzinako garbilekua da.
• Arantzetako Ama Birjinaren kapera: Erebi mendiaren magalean dago, bertatik Ainhoa herriaren ikuspegi bikainaz goza liteke.
• Dantxaria auzoa: Urdazubiko Dantxarinea auzoarekin muga egiten du, biak ere Lapitxuri ibaiak banatzen ditu.
• Ondarearen etxea: Ainhoaren eta Xareta lurraldearen iraganaren berri ematen duen interpretazio-zentroa da, hasi jatorri geologikoetatik eta gaur egunera arte.

• 
  Ainhoako pilotalekua eta Jasokundeko Gure Amaren eliza.
• 
  Ainhoako herriko etxea.
• 
  Karrika nagusia.
• 
  Ainhoako pilotaleku ondoko etxeak.
• 
  Lehen Hezkuntzako ikastegia.
• 
  Arantzetako Ama Birjinaren kapera

• Joan Piarres Duvoisin (1810-1891), euskal idazlea.
• Joannes de Quirno, dantzaria eta bale arrantzalea

• Xareta
• Lapurdi Garaia

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Lapurdi

• Ainhoako herriko etxea edo udala
• Xareta

	Xaretako udalerri aurkibidea
Ainhoa • Sara • Urdazubi • Zugarramurdi