zituzten. Bitarteko garaiaren azken aldian, herri berri ugari sortu ziren, Inkak adibidez –Cuscoko Kitxuak–, eta elkarren artean borrokan aritu ziren nor...

inkak setiatu zituzten. Emaitza berdinketa izan zen, alde batetik espainiar konkistatzaileak ez ziren setioa apurtzeko gai izan, eta bestetik, inkak ere...

buruz badaude zenbait kondaira, sinesgarriena honela dio: "Huayna Cápac inkak Yungay zeharkatzean eskualdeko mendi altuen eta politari Huáscar bere lehensemearen...

eta Espainiako erregea ezagutzeko aitzakian, atxilotu zuen espainiarrak. Inkak bahisari handi bat (gela bete urre) ordaindu zuen, eta azkenean bataioa...

enbaxadore bidali zituzten Titu Cusirekin negoziaketarekin jarraitzeko. Inkak kapitain batek biak hil zituen mugatik gertu. "Enbaxadoreei dagozkien nazioarteko...

kulturakoak, Txileko iparraldeko kostaldean eta Peruko hegoaldean Momia Inkak, Andeetan, Peru, Txile eta Argentinan aurkitutako kopuru nahiko handi bat...

Bidai luzea Kasiopea Desegindako planeta Espazio-naufragoak Erraldoiak Inkak Dinosauroen bizilekua Saturnoren eraztunak Mehatxu geldiezina Lurra Atlantida...

Llanganatiseko altxorra, Rumiñahui jeneral inkak Ekuadorko Llanganates mendikatearen sakonean ezkutatutako urre landuaren eta beste altxor batzuen kopuru...

jasotzen zen kargua. Kurakak "nagusi" esan nahi du, eta bere autoritatea Inkak ematen zion. Ayllu bakoitzak, berez, lau kuraka zituen: goikoa eta behekoa...

4. Argentinan 300.000 bat daude. Sakontzeko, irakurri: «Araucoko Gerra» Inkak maputxeak konkistatzen saiatu ziren, alferrik. Horren ondoren, espainiarrek...

Alakalufeak edo kawesqarrak Aztekak Diagitak Fueginoak Guaraniak Garifunak Inkak Jaganak Jibaroak Kaltxakiak Ketxuak Maiak Maputxeak Mexikak Miskitoak Mistekak...

Lupaca, Chiribaya eta inken parean. 1438. urtearen inguruan, Pachacuti inkak Inperio inkaikoa gaur egungo Kolonbiaren hegoalderaino eta Argentinako...

zuten. 1536an, Manco Incak euren borrokak hasi zituen eta Vilcabambako Inkak izeneko dinastia sortu zuen. Dinastia 1572an amaitu zen, azken inka izan...

eta olgeta zentro bat gisan, zein inken zibilizazioko nobleen etxe gisan. Inkak, Eguzkiaren seme-alabak, inperio handi bat sortzeko gauza izan ziren, ia...

baitzen. Bidai horretan zehar Eztebe mutikoak Zia eta Tao neska-mutiko inkak ezagutuko ditu, azken hori Galapago Uharteetako Mu herriaren azken ondorengoa...

badituzte ere, "Inken eserlekua" deiturikoa gordetzen da oraindik, ustez inkak edo bere semeak erabiliko zuten eraikuntza bitxia. Eserleku edo tronu honen...

gehiago iritsi zirelarik, Diego de Almagro eta Alonso de Alvarado buru, Manco Inkak bertan behera utzi zuen Cuscoko setioa. Vilcabambako mendi malkartsuetan...

privilegio» bezala izendatua. Dirudienez, Quivar-Guaros edo Quehuar-Huaros, inkak Titikaka aintzirako Copacabanara mitimae kolonoak bezala bidaliak izan ziren...

izen nahasgarriarekin ezaguna) edo cañari. 1450 inguruan, Tupaq Yupanki inkak lurralde hauen konkista hasi zuen, 30 urtetan burutua. Inken nagusitasunak...

irudikapen gisa erabili zen ekilorea, batez ere aztekak eta otomiak Mexikon, eta inkak, txankak, huancak eta chachapoiak Perun. Francisco Pizarrok Tahuantinsualen...

izen nahasgarriarekin ezaguna) edo cañari. 1450 inguruan, Tupaq Yupanki inkak lurralde hauen konkista hasi zuen, 30 urtetan burutua. Inken nagusitasunak...

Inkaren babespean jarri ziren. Manco Inka, Cuscon izendatu zuten Inka. Manco Inkak berehala ikusi zuen nolakoak ziren hispanoak egin nahi zutenaz eta altxamendu...

hasi zen, eta cuscotarrak desanimatzen hasi ziren. Willaq Uma Goi Apaiz Inkak borroka uztea agindu zuen, baina kapitain askok bertan jarraitzea erabaki...

ahaleginei gaur egungo Ekuadorren iparraldea konkistatzeko. Huayna Capac inkak aliantza bat egin behar izan zuen Puruha nazioko jenerala zen Condorazoren...

Europako gaixotasunen aurkako immunitaterik gabe eta gerra zibilek, 1532an, inkak menderatuak izan ziren haiek zapaldutako nazioen hamarnaka milaka aliatuz...

Vilcabamba (kitxuaz: Willkapampa, "lautada sakratua") Peruko arkeologia-aztarnategia da, inka-aurreko eta inka garaikoa, Cusco departamenduan dagoena....

animatzen zituen zorroztasun historizistaren mesedetan, Agirrek aukeratu zuen inkak aurkeztea idealismo erromantikoaren edozein arrasto kenduta, literatura...

erdialdera (egungo Cochabamba eta Sucre ingurura). XVI. mendearen hasieran, inkak erabat nagusi ziren Kollasuyon. Alabaina, ezin izan zituzten mendean hartu...

kultural koloretsu batetik dator, lehen teknika propioak zituzten maiak, inkak eta aztekak bezalako zibilizazio handi eta zaharretatik hasi. Egia da errezetak...

Maranga-Lima kultura (500-900) Huari kultura (600-1000) Sakontzeko, irakurri: «Inkak» Garai inperiala, batzuetan garai klasiko ondokoa deitua, Huari kulturaren...

ere, berezitasun batzuk zirela eta, ezin izan zuten eragiketarik egin. Inkak, helburu ekonomiko eta komertzialetarako kalkuluak egiteko gaitasunagatik...

arte, babes eman zien almagristen esku. Bere oinordekoek, Vilcabambako inkak deituak, erresistentzia mantendu zuten, ofizialki, Espainiako Inperioaren...

Inperioak ez Espainiakoak ez zuten lurralde hau kontrolatzerik lortu. 1490ean inkak atzera bota zituzten eta 1549an Hernando de Benaventeren espainiar espedizioak...

kulturako Túcume gunea (XI. mendekoa) eta Chavín de Huántar (IX. mendekoa) eta inkak. Aipatzekoak dira ere inken aurreko piramide-enborrrak, txikiagoak eta plataforma...

daitezke. Beste amerindiar batzuk ere esklaboak zituzten, hala nola Andeetako Inkak, Brasilgo Tupinambak, Georgiako Creek indioak edo Texasko komantxeak. Barnealdeko...

idazketa ez da beti beharrezkoa izan zibilizaziorentzat, Andeetako zibilizazio inkak erakusten duen bezala, ez baitzuen idazkera batere erabiltzen, ez bada luzera...

zuten, bertako cañariak 50 urtez esklabo bihurtuz. Zaruman kokatuta zegoen inkak behartuta sentitu zuen Atahualparen erreskatea ordaintzeko laguntza emateko...

Sapa Inka (kitxuaz: Sapay Inqa; «Inka bakarra»), Apu edo Cápac Inka (kitxuaz: Qapaq Inqa; «Inka ahaltsua») ere deitua, Inka Inperioko enperadorea zen....

Chicha Latinoamerikako edari argi, horixka, pindartsu eta alkoholduna da, artoa hartzituz egiten dena. Sagardoaren antzeko dasta, eta 2-12 gradu artean...

erdialdera (egungo Cochabamba eta Sucre ingurura). XVI. mendearen hasieran, inkak erabat nagusi ziren Kollasuyon. Alabaina, ezin izan zituzten mendean hartu...

Santiago de Nueva Extremadura Kultura Hizkuntza(k) Ofizialki gaztelera Erlijioa Katolikoa Historia ← Aurrekoak Maputxeak Inkak Ondorengoak → Txile Txile...

Bere lehen liburuan, Pachacútec Inca Yupanqui (1953) izenekoan, agintari inkak Tahuantinsuyo ibaiaren eraikuntzan zuen garrantzia berreskuratzen du. Era...

José Gabriel Condorcanqui Noguera (Tinta, Peru, 1738ko martxoaren 19a - Cuzco, 1781eko maiatzaren 18a), Tupac Amaru II.a deituraz ezaguna, XVIII. mendean...

Inkak huaca guztiekin hitz egiten du, Felipe Guamán Poma de Ayala kronikagilearen marrazkia, XVI. mendea...

Mesoamerikan zeuden, batez ere maiak, olmekak eta aztekak, baina baita inkak ere Hego Amerikan. Astronomiaren eta ingeniaritzaren ezagutza mugatua zen...

guztietan zehar hedatzen zen, kolonaurreko zibilizazio zabalena bihurtuz. Inkak oparoak eta aurreratuak ziren, errepide sistema bikainagatik eta harlangaitz...

Peruko futbol selekzio nazionala Herrialdea  Peru Izengoitia Los Incas (inkak) Elkartea Peruvian Football Federation (en) Selekzionadorea Ricardo Gareca...

primitiboenaren aztarnak aurki daitezke, bai xamanismoarenak eta baita maiak, inkak eta aztekek beren garairik onenetan utzitako medikuntzarenak ere. Hala ere...

hartu eta lehenengoari berak moztu zion burua, Kollasuyoko gobernadore inkak, Quilikantak, eta gero bahitutzat hartutako kuraka guztiak, bere etxean...

Huayna Cápac edo —kitxuaz— Wayna Qhapaq (kitxuaz: Wayna Qhapaq, «errege gaztea»; 1467 aldean - 1525 aldean) Inka Inperioko hamaikagarren Sapa Inka izan...

Manco Inka Yupanqui (kitxuaz: Manqu Inka Yupanki; 1516–Vilcabamba, 1544), Manco Capac II.a (kitxuaz: Manqu Qhapaq) ere deitua, Inken enperadorea izan zen...

Huascar edo —kitxuaz— Waskar (Huascarpata, 1491 - Andamarca, Cusco —egungo Peru—, 1532) Inken hamabigarren enperadorea izan zen. Haren aita Huayna Cápac...

Pachacutec edo —kitxuaz— Pacha Kutiy Inka Yupanki (Cusco, c. 1400 - ib., c. 1471), Viracocharen semea, Inken bederatzigarren buruzagia izan zen, Inka Inperioa...

guztietan zehar hedatzen zen, kolonaurreko zibilizazio zabalena bihurtuz. Inkak oparoak eta aurreratuak ziren, errepide sistema bikainagatik eta harlangaitz...

Mama Ocllo (kitxuaz: Mama Uqllu), Manco Cápac gobernari inkaren emaztea izan zen. Inca Garcilaso de la Vegak deskribatutako elezaharraren arabera, Inti...

Tupac Yupanqui edo —kitxuaz— Tupaq Inka Yupanki (Cusco, c. 1441 - Chinchero, c. 1493), Pachacutecen semea, Inken hamargarren buruzagia izan zen, Inka Inperioa...

Manco Capac edo —kitxuaz— Manqu Qhapaq ere deitua, lehen Sapa Inka eta Cuscoko Inka kulturaren fundatzailea izan zen. Inken mitologian, Eguzkiaren semea...

Mita Amerikaren aurkikuntzaren aurretik eta ondoren Andeen eskualdean agintearentzat erabilitako derrigorrezko lan sistema izan zen. Sistema horretan,...

Viracocha edo —kitxuaz— Wiraqucha Inka (Cusco, c. 1380 - ib., c. 1448) Inken zort¡tzigarren buruzagia izan zen. Gudarosteak eta funtzionarioak ezarri zituzten...

Kipua (kitxuaz, khipu edo kipu; gaztelaniaz, quipu) Hego Ameriketako Andeen eskualdean kontuak egiteko eta gertaerak adierazteko erabiltzen zituzten lokarri...

Kollasuyo (aimaraz: Qullasuyu; kitxuaz: Qulla suyu: qulla, “hegoalde”, suyu, “eskualdea”) Inken Inperioaren hegoaldeko suyu edo probintzia izan zen. Cuscoren...

Sacsayhuaman (aimarazko saqsaw, "asetzeko tokia", eta waman, "belatza" hitzetatik, hots, "belatza asetzen den tokia" ) Cusco hiritik bi kilometro iparraldera...

Llullaillacoko momiak, Llullaillacoko haurrak edota Sumendiko haurrak, Inka Inperioaren garaiko bikain kontserbatutako hiru haurren gorpuek jasotako izendapenak...

Andrés Mendigure Tupac Amaru (c. 1763 - 1795) buruzagi matxino indigena bat izan zen, José Gabriel Tupac Amaruren iloba, Soratako setioa Pedro Vilca Apazarekin...

Roca inka edo —kitxuaz— Inka Roq'a (Cusco, ? - ib., c. 1380), Inken seigarren buruzagia izan zen, Hanan Cusco leinukoa. Capac Yupankiren aurkako estatu-kolpe...

Sinchi Roca (kitxuaz: Sinchi Ruq'a, "Gerlari Bikaina") Cuscoko Curacazgoko bigarren gobernaria izan zen. Uste da bere gobernua 1230aren inguruan hasi eta...

Cahuide, benetako izenez Titu Cusi Huallpa Pedro Pizarro kronistaren arabera, Sacsayhuamaneko guduan parte hartu zuen gerlari inka bat izan zen, eta porrota...

Ayllu edo aillo (kitxua eta aimaraz: ayllu), Andeetako herrientzat, kitxua eta aimara etnientzat bereziki, klana da. Historiaurretik datorren lurraren...

Tahuantinsuyo bide sarea (kitxuaz Qhapaq Ñan edota Inka naani) Inka Inperioan eta distantzia handietan barna hedatzen zen bide sarea zen, kostaldeko eta...

Quizu Yupanqui edo Quiso Yupangue inken buruzagi bat izan zen, Manco Incaren jenerala, Limako setioa zuzendu zuena 1536an. Setio horretan hil zen. Limako...

Hego Amerikako historiak azpikontinentean iraganean egon diren gertakari garrantzitsuenak ikertzen ditu. Amerika osoko historiarekin dauka erlazioa, bai...

Q'eswachaka zubia, Peru mendialdeko Quehue barrutian dagoen sokazko zubi eseki bat da, Apurímac ibaia zeharkatzeko eraikia. Ichu landarearen zuntzez egina...

Ilargiaren tenplua (gaztelaniaz: Templo de la Luna) Cusco hiritik ordu betera eta Kenko aztarnategiaren kilometro batera dagoen aztarnategia da. Bertan...

Ana Tomasa Tito Condemayta (Acos, Peruko Erregeorderria, 1740 - Cusco, 1781eko maiatzaren 18a) independentzia hispanoamerikarraren aitzindaria izan zen...

Kolonaurreko astronomiak Amerikan bizi ziren herriek zientzia hori nola garatu zuten ikertzen du, Kristobal Kolon kontinente hartara iritsi aurretik eta...

Felipe Guamán Poma de Ayala edo Felipe Huamán Poma de Ayala (Cusco, 1534 – Lima, 1615), Peruko erregeordetza garaiko kronista eta kitxuazko itzultzailea...